Nhận biết tiêu chảy ở trẻ sơ sinh và những nguyên nhân thường gặp

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là gì?

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là hiện tượng số lần đi ngoài của trẻ tăng lên bất thường so với thói quen hàng ngày, kèm theo việc phân trở nên rất lỏng, nhiều nước hoặc thay đổi hẳn về màu sắc và mùi. Khác với người lớn hoặc trẻ lớn, trẻ sơ sinh bú mẹ vốn đã có thói quen đi tiêu nhiều lần trong ngày với phân mềm xốp, nên việc xác định tiêu chảy đòi hỏi phụ huynh phải quan sát tỉ mỉ tính chất của phân thay vì chỉ đếm số lần đi vệ sinh. Tình trạng này nếu không được chú ý có thể dẫn đến mất nước và mất cân bằng điện giải rất nhanh chóng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển và sức khỏe tổng thể của trẻ nhỏ. Do đó, hiểu rõ đặc điểm tiêu hóa bình thường của trẻ là bước đầu tiên để cha mẹ phát hiện bất thường.

Cách phân biệt phân bình thường và phân tiêu chảy ở trẻ sơ sinh

Phân bình thường của trẻ sơ sinh phụ thuộc rất nhiều vào chế độ bú. Trẻ bú mẹ hoàn toàn thường đi tiêu nhiều lần trong ngày, phân màu vàng sẫm hoặc vàng hoa cà hoa cải, chất phân mềm sệt. Trong khi đó, trẻ dùng sữa công thức thường đi tiêu ít lần hơn, phân đặc hơn và có màu vàng nâu.

Tình trạng tiêu chảy ở trẻ sơ sinh được xác định khi tính chất phân thay đổi đột ngột so với bình thường. Phân của bé trở nên rất lỏng, nhiều nước, bắn tóe khi đi ngoài, số lần đi tăng vọt rõ rệt trong ngày. Màu sắc phân có thể chuyển sang xanh rêu, có nhiều bọt khí, chất nhầy nhớt hoặc lẫn vệt máu tươi. Mùi phân thường chua gắt hoặc có mùi tanh nồng bất thường. Trẻ thường quấy khóc nhiều trước và trong khi đi tiêu do bị sôi bụng, đau quặn bụng.

Những nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy ở trẻ sơ sinh

Nhiễm trùng đường tiêu hóa do virus như Rotavirus hoặc vi khuẩn là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ sơ sinh bị tiêu chảy cấp. Hệ miễn dịch của trẻ còn rất non nớt nên dễ bị các tác nhân này xâm nhập qua bề mặt núm vú, bình sữa hoặc bàn tay người chăm sóc không đảm bảo vệ sinh.

Bên cạnh đó, việc dị ứng đạm sữa bò hoặc bất dung nạp đường lactose trong sữa công thức cũng khiến ruột trẻ bị kích ứng, gây đi ngoài phân chua nhiều bọt. Một số trường hợp trẻ bị rối loạn tiêu hóa do thay đổi loại sữa đột ngột, pha sữa sai công thức quá đặc hoặc quá loãng. Ngoài ra, việc mẹ cho con bú dùng thuốc kháng sinh hoặc bản thân trẻ phải sử dụng kháng sinh điều trị bệnh lý khác cũng có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột dẫn đến tiêu chảy.

Nguy cơ mất nước và các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Mất nước là biến chứng cấp tính và nguy hiểm nhất đối với trẻ sơ sinh bị tiêu chảy. Do trọng lượng cơ thể nhỏ và tỷ lệ nước trong cơ thể cao, trẻ rất nhanh bị kiệt nước chỉ sau vài lần đi ngoài phân lỏng ồ ạt kèm theo nôn trớ.

Bố mẹ cần theo dõi sát các dấu hiệu thiếu nước ở trẻ. Dấu hiệu sớm bao gồm môi khô, lưỡi khô, trẻ khát nước và đòi bú liên tục, tã lót ít ướt hơn bình thường trong vòng 6 giờ. Khi tình trạng mất nước tiến triển nặng hơn, thóp trước trên đầu của trẻ sẽ bị trũng xuống, mắt trũng sâu, trẻ khóc nhưng không có nước mắt, da nhăn nheo và đàn hồi kém. Nếu trẻ rơi vào trạng thái ngủ li bì, khó đánh thức hoặc chân tay lạnh ngắt, đây là tình trạng cấp cứu y tế cần đưa đi bệnh viện ngay.

Nguyên tắc chăm sóc và theo dõi trẻ sơ sinh tại nhà

Nguyên tắc quan trọng nhất trong chăm sóc trẻ sơ sinh bị tiêu chảy là tiếp tục cho trẻ bú mẹ nhiều lần hơn bình thường. Sữa mẹ không chỉ bổ sung lượng dịch đã mất mà còn chứa nhiều kháng thể giúp bảo vệ niêm mạc ruột đang tổn thương. Nếu trẻ bú bình, cần kiểm tra lại cách vệ sinh, tiệt trùng dụng cụ và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu nghi ngờ trẻ không hợp với loại sữa đang dùng.

Gia đình cần giữ vệ sinh tuyệt đối khi chăm sóc trẻ. Người chăm sóc phải rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi chuẩn bị sữa, trước khi cho bé ăn và sau mỗi lần thay tã lót. Thường xuyên vệ sinh vùng hậu môn của trẻ bằng nước ấm sạch, lau khô bằng khăn mềm để phòng ngừa hăm tã và loét da do tiếp xúc liên tục với dịch phân có tính acid. Phụ huynh ghi chép lại số lần đi ngoài, tính chất phân để cung cấp thông tin chính xác khi bác sĩ thăm khám.

Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ sơ sinh đến cơ sở y tế

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi luôn là vấn đề y khoa cần được đánh giá cẩn trọng. Bố mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay khi nhận thấy trẻ đi ngoài phân toàn nước nhiều lần liên tiếp trong vài giờ hoặc phân có lẫn máu, có màu đen sẫm.

Ngoài ra, các dấu hiệu khác bắt buộc phải đi khám gồm trẻ sốt cao khó hạ, nôn trớ liên tục không giữ được sữa trong dạ dày, bụng chướng căng, quấy khóc dữ dội hoặc bỏ bú hoàn toàn. Việc đưa trẻ đi khám sớm giúp bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, đánh giá mức độ mất nước và đưa ra phác đồ điều trị kịp thời, tránh các biến chứng đe dọa sức khỏe của trẻ.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc sức khỏe thường thức, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán y khoa trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hoặc tự ý sử dụng các bài thuốc dân gian chưa kiểm chứng cho trẻ sơ sinh. Khi trẻ có biểu hiện bất thường, việc tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa nhi là biện pháp an toàn và cần thiết nhất.

Tóm tắt

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là tình trạng cần được phụ huynh quan sát chặt chẽ do trẻ rất dễ mất nước trong thời gian ngắn. Việc duy trì cho trẻ bú mẹ thường xuyên, giữ vệ sinh nguồn sữa và đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa nhi kịp thời sẽ giúp bảo vệ an toàn cho hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ. Phụ huynh tuyệt đối không tự cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định chuyên môn.