Nhận biết sớm sốt mò ở trẻ em và các biểu hiện cha mẹ cần lưu ý

Sốt mò ở trẻ em là gì?

Sốt mò, còn được gọi trong y văn là bệnh do ấu trùng mò truyền, là một bệnh nhiễm trùng toàn thân lưu hành phổ biến ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Orientia tsutsugamushi, ký sinh nội bào bắt buộc. Mầm bệnh không lây trực tiếp từ người sang người mà trung gian truyền bệnh duy nhất là ấu trùng của loài mò Leptotrombidium.

Ấu trùng mò thường cư trú ở những nơi ẩm ướt, thảm thực vật rậm rạp, bờ bụi cỏ thấp hoặc dọc theo các dòng suối. Khi người hoặc động vật đi qua, ấu trùng sẽ bám vào bề mặt da, tìm đến những nếp gấp ẩm kín để cắn và hút dịch mô trong vài ngày rồi rụng xuống. Trong quá trình hút dịch, chúng phóng thích vi khuẩn vào máu và hệ thống bạch huyết của vật chủ. Trẻ em với bản tính hiếu động, thích khám phá thiên nhiên và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện là đối tượng rất dễ mắc bệnh khi tiếp xúc với môi trường tự nhiên.

Đặc điểm cơn sốt kéo dài và toàn thân ở trẻ nhỏ

Biểu hiện đầu tiên và nổi bật nhất khi trẻ mắc sốt mò là tình trạng sốt cao xuất hiện đột ngột. Thân nhiệt của trẻ có thể nhanh chóng tăng lên từ 38,5 đến 40 độ C, sốt liên tục dao động nhẹ hoặc từng cơn nhưng rất khó hạ dù đã dùng thuốc giảm sốt thông thường. Cơn sốt có thể kéo dài liên tục từ một đến hai tuần nếu chưa được điều trị đúng loại kháng sinh đặc hiệu.

Bên cạnh sốt cao, trẻ thường có biểu hiện ớn lạnh, đau đầu dữ dội, mệt mỏi rũ rượi và bỏ chơi. Trẻ lớn có thể than phiền về tình trạng đau nhức các khối cơ, mỏi khớp và sợ ánh sáng. Đối với trẻ nhỏ chưa biết nói, bệnh biểu hiện qua sự quấy khóc không dứt, bứt rứt, biếng ăn hoặc nôn trớ sau khi bú. Phụ huynh cũng có thể quan sát thấy vùng da mặt, mắt và ngực của trẻ ửng đỏ rõ rệt do hiện tượng giãn mạch ngoại vi dưới tác động của vi khuẩn.

Cách tìm vết loét đặc trưng do ấu trùng mò đốt

Vết loét ngoài da là dấu ấn lâm sàng quan trọng nhất giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán sốt mò. Ban đầu, vết đốt chỉ là một nốt sẩn đỏ nhỏ có kích thước vài milimét, không đau và hầu như không ngứa nên rất khó nhận biết. Sau vài ngày, nốt sẩn hình thành mụn nước nhỏ rồi vỡ ra, để lại một vết loét hình tròn hoặc bầu dục với bờ gờ nhẹ màu đỏ tía và phần đáy trũng phủ vảy màu nâu đen.

Vảy đen này hoàn toàn không tiết mủ, không gây đau nhức và thường bong ra sau khoảng hai đến ba tuần, để lại một vết trợt hồng. Ấu trùng mò thường ưa thích những vùng da mỏng, ấm và kín đáo. Khi kiểm tra thân thể trẻ, cha mẹ cần lật mở kỹ từng nếp gấp da như nách, bẹn, bìu, quanh hậu môn, vùng rốn, nếp lằn mông, khe tai và cả da đầu. Do vết loét không làm trẻ ngứa hay đau đớn, phụ huynh rất dễ bỏ sót nếu không kiểm tra cẩn thận.

Nổi hạch sưng to và phát ban đỏ dưới da

Cùng với vết loét hoại tử, phản ứng của hệ thống hạch bạch huyết là một dấu hiệu điển hình khi cơ thể trẻ phản ứng lại mầm bệnh. Thông thường, các hạch lympho ở khu vực gần vết đốt nhất sẽ sưng to trước tiên, chẳng hạn như hạch bẹn sưng to nếu vết đốt ở vùng đùi hoặc hạch nách sưng to nếu vết đốt ở cánh tay và ngực. Sau đó, hạch toàn thân như hạch cổ hoặc hạch dưới hàm cũng có thể phì đại nhẹ, mật độ hơi chắc, di động được và gây đau nhẹ khi sờ nắn.

Khoảng từ ngày thứ tư đến ngày thứ sáu của đợt sốt, trên cơ thể trẻ có thể xuất hiện các nốt ban đỏ dạng sẩn. Ban thường bắt đầu ở vùng thân mình, ngực, bụng rồi lan dần ra tứ chi, hiếm khi xuất hiện ở lòng bàn tay hay lòng bàn chân. Những nốt ban này thường tồn tại trong vài ngày rồi mờ dần mà không để lại sẹo hay bong vảy tróc da, nhưng là dấu hiệu cảnh báo tình trạng nhiễm trùng đã lan tỏa vào tuần hoàn.

Nguy cơ biến chứng khi phát hiện muộn sốt mò

Nếu không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, vi khuẩn Orientia tsutsugamushi sẽ nhân lên mạnh mẽ, tấn công trực tiếp vào lớp tế bào nội mô mạch máu khắp cơ thể. Tình trạng viêm mạch hệ thống lan rộng có thể dẫn đến hàng loạt tổn thương cơ quan nghiêm trọng ở trẻ nhỏ. Biến chứng thường gặp bao gồm viêm phế quản phổi, viêm phổi kẽ tiến triển gây suy hô hấp cấp, tràn dịch màng phổi và phù phổi cấp.

Ở hệ tim mạch và thần kinh, trẻ có thể bị viêm cơ tim, rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp hoặc viêm màng não, viêm não với biểu hiện li bì, co giật, hôn mê. Ngoài ra, bệnh nhân còn có nguy cơ gặp tổn thương gan cấp tính, suy thận cấp, rối loạn đông máu tiêu thụ và đông máu nội mạch rải rác. Các biến chứng này diễn tiến rất nhanh và làm tăng đáng kể nguy cơ tử vong ở trẻ em, do đó việc nhận diện sớm bệnh đóng vai trò vô cùng cấp thiết.

Hướng dẫn chăm sóc ban đầu và phòng ngừa ấu trùng mò đốt

Khi nghi ngờ trẻ bị sốt mò, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và làm xét nghiệm chẩn đoán xác định. Trong quá trình theo dõi, phụ huynh nên cho trẻ nghỉ ngơi tại phòng thoáng mát, mặc quần áo rộng rãi thấm hút mồ hôi và chườm ấm các vùng nách, bẹn để hỗ trợ hạ sốt. Hãy khuyến khích trẻ uống nhiều nước, nước điện giải oresol hoặc nước trái cây để bù dịch, đồng thời chia nhỏ các bữa ăn lỏng, dễ tiêu hóa.

Về mặt phòng bệnh, cách bảo vệ tốt nhất là hạn chế cho trẻ chơi đùa ở các bụi cây rậm rạp, đống cỏ khô ẩm mục hoặc vùng đất hoang. Khi đi dã ngoại, cắm trại ở vùng đồi núi, hãy cho trẻ mặc quần áo dài tay, đi tất cao cổ và thoa thuốc chống côn trùng an toàn cho trẻ em lên các vùng da hở. Khi trở về nhà, phụ huynh cần tắm rửa sạch sẽ cho trẻ và kiểm tra kỹ toàn bộ da để phát hiện sớm các vết bọ cắn bất thường.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Cha mẹ tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm corticosteroid hoặc các bài thuốc lá truyền miệng để điều trị cho trẻ. Việc dùng sai kháng sinh không chỉ làm lu mờ triệu chứng mà còn khiến vi khuẩn tiếp tục tàn phá mạch máu, dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Khi trẻ có biểu hiện sốt cao liên tục không rõ nguyên nhân, hãy đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Tóm tắt

Sốt mò ở trẻ em có khả năng đáp ứng tốt và hồi phục thuận lợi nếu được phát hiện sớm, theo dõi sát và can thiệp kịp thời theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Sự cẩn trọng của phụ huynh khi quan sát toàn diện cơ thể trẻ, đặc biệt là kiểm tra kỹ các nếp gấp da để phát hiện sớm vết loét đặc trưng, có vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ xảy ra các biến chứng nặng nề.