Nhận biết sớm và sơ cứu đột quỵ nhẹ đúng cách

Sơ cứu đột quỵ nhẹ là gì?

Đột quỵ nhẹ là thuật ngữ đời sống dùng để chỉ cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua. Tình trạng này hình thành khi có sự suy giảm tưới máu tạm thời tại một vùng mô não nhất định, thường xuất phát từ các vi huyết khối di chuyển từ tim hoặc mảng xơ vữa mạch máu cảnh làm tắc nghẽn các nhánh động mạch nhỏ. Điểm đặc trưng của cơn thiếu máu não thoáng qua là các tổn thương thần kinh chỉ mang tính tạm thời và chức năng não bộ thường hồi phục hoàn toàn trong vòng hai mươi bốn giờ. Tuy vậy, đây được xem là giai đoạn cảnh báo sớm đặc biệt nguy hiểm, bởi theo y văn có tỷ lệ đáng kể người bệnh sẽ gặp phải đột quỵ thực sự trong những ngày kế tiếp nếu không được can thiệp y tế dự phòng.

Bản chất y khoa và biểu hiện của cơn thiếu máu não thoáng qua

Đột quỵ nhẹ về bản chất y khoa thường được gọi là cơn thiếu máu não thoáng qua. Tình trạng này xảy ra khi lưu lượng dòng máu đến một phần của mô não bị gián đoạn cục bộ trong một khoảng thời gian ngắn, sau đó tự tái thông hoàn toàn. Do thời gian thiếu oxy chưa đủ dài để gây hoại tử tế bào vĩnh viễn, các biểu hiện thần kinh có thể tự biến mất nhanh chóng mà không để lại di chứng rõ rệt ngay lập tức.

Người bệnh thường trải qua cảm giác tê bì đột ngột ở một bên mặt, yếu hoặc mất cảm giác tại cánh tay hoặc chân cùng một bên cơ thể. Một số trường hợp xuất hiện cảm giác chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ một mắt hoặc song thị thoáng qua. Khả năng phát âm cũng có thể bị ảnh hưởng như nói ngọng, nói lắp bắp, khó tìm từ ngữ diễn đạt hoặc khó hiểu lời nói của người xung quanh. Dù các biểu hiện này chỉ tồn tại vài phút, chúng phản ánh sự bất ổn nghiêm trọng của hệ thống mạch máu não.

Áp dụng quy tắc FAST để nhận diện nhanh cơn đột quỵ nhẹ

Quy tắc FAST là công cụ sàng lọc nhanh chóng và chuẩn xác được các tổ chức tim mạch và thần kinh trên toàn thế giới khuyến cáo để nhận biết sớm dấu hiệu suy giảm chức năng não bộ. Chữ F đại diện cho Face tức là khuôn mặt; người quan sát hãy yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng để kiểm tra xem một bên khóe miệng có bị méo, xệ xuống hoặc nếp nhăn rãnh mũi má bị mờ hay không.

Chữ A đại diện cho Arms tức là tay; hãy bảo người bệnh giơ cả hai tay lên cao song song về phía trước. Nếu một bên tay bị yếu, run rẩy hoặc rơi tự do xuống dưới thì đó là dấu hiệu liệt nửa người. Chữ S đại diện cho Speech tức là giọng nói; hãy yêu cầu người bệnh nhắc lại một câu ngắn đơn giản để đánh giá xem giọng nói có bị biến đổi, dính chữ hoặc hoàn toàn không nói được hay không. Cuối cùng, chữ T đại diện cho Time tức là thời gian; khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào trong ba yếu tố trên, cần lập tức liên hệ cấp cứu để đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất có đơn vị đột quỵ.

Các bước sơ cứu ban đầu đúng cách cho người nghi ngờ đột quỵ

Khi nghi ngờ người thân có dấu hiệu đột quỵ nhẹ, việc đầu tiên và quan trọng nhất là giữ bình tĩnh, đỡ người bệnh ngồi hoặc nằm xuống bề mặt phẳng an toàn, tránh để té ngã gây chấn thương sọ não. Đặt người bệnh ở tư thế nằm nghiêng an toàn một bên nếu có biểu hiện buồn nôn, nôn mửa hoặc suy giảm ý thức nhẹ, giúp dịch tiết dễ dàng thoát ra ngoài và không làm tắc nghẽn đường thở.

Nới lỏng trang phục như cổ áo, cà vạt, thắt lưng để không khí lưu thông thuận lợi và người bệnh dễ thở hơn. Không gian xung quanh cần thoáng đãng, tránh tụ tập đông người gây ngột ngạt. Người sơ cứu cần quan sát kỹ và ghi nhớ chính xác thời điểm các dấu hiệu đầu tiên khởi phát, cũng như diễn biến của triệu chứng để cung cấp cho đội ngũ y tế. Nhanh chóng gọi điện thoại đến dịch vụ cấp cứu y tế hoặc chuẩn bị phương tiện vận chuyển an toàn đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh trong thời gian ngắn nhất.

Những sai lầm nguy hiểm cần tuyệt đối tránh trong quá trình sơ cứu

Trong thực tế, rất nhiều trường hợp bệnh nhân bị trở nặng hoặc tử vong do người nhà áp dụng các biện pháp truyền miệng sai lầm trong lúc sơ cứu. Sai lầm phổ biến nhất là tự ý chích máu ở mười đầu ngón tay hoặc dái tai với hy vọng hạ huyết áp hay giải tỏa ứ trệ. Phương pháp dân gian này hoàn toàn không có cơ sở khoa học, gây đau đớn, nguy cơ nhiễm trùng và đặc biệt làm trì hoãn thời gian vàng cấp cứu.

Tương tự, hành động cạo gió, giật tóc mai, bấm huyệt mạnh hay vắt chanh vào miệng người đang khó thở, nuốt nghẹn có thể kích thích co giật, tổn thương mô mềm và gây sặc dị vật vào phế quản dẫn đến ngạt thở cấp tính. Một sai lầm cực kỳ nguy hiểm khác là cho người bệnh uống các loại thuốc hạ huyết áp, thuốc an thần hoặc các loại viên hoàn chống đột quỵ truyền miệng. Việc hạ áp quá nhanh làm giảm tưới máu não nghiêm trọng, trong khi nếu người bệnh rơi vào thể xuất huyết não, việc tự ý dùng thuốc chống đông sẽ khiến tình trạng chảy máu trầm trọng hơn.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Khi phát hiện người có biểu hiện nghi ngờ đột quỵ, tuyệt đối không được tự ý cho uống bất kỳ loại thuốc nào hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng. Phải giữ người bệnh nằm yên ở tư thế an toàn và đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất có chuyên khoa đột quỵ để được xử trí khẩn cấp.

Tóm tắt

Đột quỵ nhẹ là lời cảnh báo khẩn cấp về nguy cơ nhồi máu não diện rộng trong tương lai gần. Việc phát hiện sớm qua các dấu hiệu suy giảm vận động, ngôn ngữ hay thị lực giúp người bệnh kịp thời tiếp cận can thiệp y tế chuyên sâu. Không bao giờ chủ quan hay chờ đợi triệu chứng tự thoái lui, người nhà cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán và điều trị dự phòng hiệu quả.