Nhận biết sớm đợt cấp suy thận mạn và cách xử trí

Đợt cấp suy thận mạn là gì?

Đợt cấp trên nền suy thận mạn là trạng thái cấp tính khi thận gặp phải tổn thương bổ sung làm suy giảm hiệu suất lọc máu vốn đã suy yếu. Khác với tổn thương thận mạn tính mang tính tiến triển kéo dài và không thể đảo ngược, nhiều nguyên nhân gây ra đợt cấp có tính chất hồi phục nếu được chẩn đoán và loại bỏ kịp thời.

Khi đợt cấp xuất hiện, sự gia tăng đột ngột ure và creatinin trong máu khiến thể trạng người bệnh suy sụp nhanh chóng. Nếu không được phát hiện và xử trí tại các cơ sở y tế chuyên khoa thận – tiết niệu, đợt cấp có thể chuyển thành tổn thương vĩnh viễn, làm mất nhanh chức năng thận còn lại hoặc gây ra các biến chứng đe dọa tính mạng như tăng kali máu nặng, phù phổi cấp và toan chuyển hóa.

Nguyên nhân gây ra đợt cấp trên nền suy thận mạn

Đợt cấp suy thận mạn thường khởi phát sau các yếu tố tác động bất lợi từ bên ngoài hoặc từ biến chứng của bệnh nền. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là tình trạng giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng do mất nước, tiêu chảy cấp, nôn mửa kéo dài hoặc sử dụng thuốc lợi tiểu quá liều. Khi lượng máu đến thận giảm mạnh, cầu thận không duy trì được áp lực lọc tối thiểu, dẫn đến suy giảm chức năng nhanh chóng.

Bên cạnh đó, các bệnh lý nhiễm trùng toàn thân hay nhiễm trùng đường tiết niệu, huyết áp tăng cao đột ngột chưa kiểm soát và việc tự ý sử dụng các thuốc có hại cho thận như thuốc giảm đau chống viêm không steroid hay một số loại kháng sinh cũng là yếu tố kích khởi thường gặp. Ngoài ra, sự xuất hiện của sỏi thận gây tắc nghẽn đường tiết niệu cũng có thể làm đợt cấp bùng phát.

Biểu hiện nghi ngờ đợt cấp suy thận mạn

Người bệnh suy thận mạn cần theo dõi sát sao sự thay đổi của cơ thể để nhận diện đợt cấp bùng phát. Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là sự biến đổi đột ngột về lượng nước tiểu. Người bệnh có thể bị giảm thể tích nước tiểu đáng kể, thậm chí thiểu niệu hoặc vô niệu trong vài ngày, đi kèm biểu hiện nước tiểu sẫm màu hoặc có bọt bất thường.

Cùng với biến đổi đường tiểu, tình trạng ứ trệ nước và chất độc khiến người bệnh phù nhanh ở hai chân, mệt mỏi dữ dội, chán ăn, buồn nôn và thở nhanh sâu. Một số trường hợp ghi nhận chỉ số huyết áp tăng vọt thất thường hoặc xuất hiện cảm giác đau tức vùng lưng hông. Khi độc tố ure máu tăng quá cao, người bệnh có thể có biểu hiện lơ mơ, ngủ gật hoặc rối loạn ý thức, đòi hỏi phải được đưa đi cấp cứu ngay.

Chẩn đoán và đánh giá đợt cấp suy thận mạn

Khi tiếp nhận nghi ngờ đợt cấp suy thận mạn, bác sĩ chuyên khoa thận sẽ chỉ định thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng để so sánh với chỉ số nền trước đó của người bệnh. Xét nghiệm sinh hóa máu kiểm tra nồng độ creatinin và ure là căn cứ trực tiếp xác định mức độ sụt giảm chức năng lọc của thận. Đồng thời, xét nghiệm điện giải đồ giúp phát hiện các rối loạn nguy hiểm như tăng kali máu hoặc giảm natri máu.

Ngoài ra, siêu âm hệ tiết niệu được tiến hành nhằm kiểm tra kích thước thận, đánh giá độ xơ hóa và loại trừ các nguyên nhân gây tắc nghẽn như sỏi hay u nén ép. Việc phân biệt đợt cấp có thể phục hồi với đợt tiến triển tự nhiên của suy thận mạn đóng vai trò rất quan trọng, giúp bác sĩ đưa ra phác đồ can thiệp trúng đích và hiệu quả.

Nguyên tắc xử trí đợt cấp suy thận mạn

Quá trình xử trí đợt cấp suy thận mạn đòi hỏi phải được thực hiện tại bệnh viện dưới sự theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế. Mục tiêu hàng đầu là tìm và điều trị triệt để yếu tố kích khởi đợt cấp. Nếu nguyên nhân do thiếu hụt thể tích tuần hoàn, người bệnh sẽ được truyền dịch tĩnh mạch đúng liều lượng. Trường hợp do nhiễm trùng hay tắc nghẽn, bác sĩ sẽ chỉ định kháng sinh phù hợp hoặc can thiệp giải thông đường tiểu.

Song song với xử trí nguyên nhân, việc điều chỉnh cân bằng nước, điện giải và kiềm toan là bắt buộc nhằm duy trì an toàn tính mạng. Bác sĩ có thể tạm ngừng các thuốc nguy cơ độc cho thận và điều chỉnh liều lượng thuốc đang dùng. Trong tình huống đợt cấp diễn tiến nặng gây tăng kali máu không đáp ứng điều trị nội khoa hoặc phù phổi cấp, bác sĩ sẽ chỉ định chạy thận nhân tạo cấp cứu để loại bỏ độc tố.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Người bệnh suy thận mạn tuyệt đối không tự ý mua thuốc, không dùng các bài thuốc dân gian chưa kiểm chứng và không tự thay đổi liều lượng thuốc điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các bất thường như sưng phù tăng nhanh, giảm lượng nước tiểu hoặc mệt mỏi dữ dội, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Đợt cấp suy thận mạn là tình trạng cấp tính nguy hiểm nhưng có thể kiểm soát và phục hồi nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng nguyên nhân. Việc tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ, tái khám định kỳ và chủ động theo dõi các chỉ số sức khỏe là yếu tố thiết yếu giúp người bệnh bảo vệ chức năng thận còn lại cũng như duy trì chất lượng cuộc sống.