Nhận biết phân trẻ sơ sinh bị tiêu chảy chính xác để xử trí

Phân trẻ sơ sinh bị tiêu chảy là gì?

Quan sát tính chất phân là một trong những phương pháp cơ bản nhất để theo dõi sức khỏe đường tiêu hóa của trẻ sơ sinh. Trong những tuần đầu đời, hệ vi sinh đường ruột và men tiêu hóa của trẻ chưa hoàn thiện, khiến đặc điểm phân thay đổi liên tục theo từng giai đoạn và nguồn thức ăn. Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là tình trạng đi ngoài phân lỏng nhiều nước, diễn ra đột ngột với số lượng dịch tiết tăng cao, làm gia tăng nguy cơ mất nước cấp tính. Trẻ sơ sinh có khối lượng cơ thể nhỏ nên tốc độ mất nước qua đường tiêu hóa diễn ra rất nhanh chóng. Do đó, việc hiểu rõ các đặc điểm phân bình thường để sớm phát hiện dấu hiệu tiêu chảy bất thường là kỹ năng chăm sóc sức khỏe thiết yếu dành cho mọi gia đình có con nhỏ.

Đặc điểm phân trẻ sơ sinh bình thường và dấu hiệu tiêu chảy

Phân bình thường của trẻ sơ sinh phụ thuộc rất lớn vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày. Trẻ bú mẹ hoàn toàn thường đi ngoài phân có màu vàng tươi hoặc vàng mù tạt, kết cấu mềm sệt, lợn cợn hạt trắng nhỏ thường gọi là hoa cà hoa cải, mùi chua nhẹ và có thể đi từ ba đến sáu lần mỗi ngày. Trong khi đó, trẻ dùng sữa công thức thường đi ngoài ít lần hơn, phân đặc hơn như bột hồ, có màu vàng nâu hoặc xanh đậm và mùi nồng hơn.

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh được xác định khi tính chất phân thay đổi đột ngột so với nếp sinh hoạt hàng ngày. Phân trẻ trở nên rất lỏng, nhiều nước, tách nước thấm nhanh qua tã lót và tần suất đi ngoài tăng gấp đôi bình thường. Phân tiêu chảy thường có mùi chua gắt hoặc hôi tanh, đôi khi sủi bọt nhiều bọt khí hoặc xuất hiện vệt nhầy nhớt kéo dài. Phụ huynh cần lưu ý sự thay đổi đột ngột về độ lỏng và lượng nước trong phân hơn là chỉ đếm số lần đi vệ sinh đơn thuần.

Màu sắc và tính chất bất thường của phân cần lưu ý

Màu sắc của phân phản ánh trực tiếp tình trạng tiêu hóa và hoạt động của đường ruột trẻ sơ sinh. Khi trẻ bị tiêu chảy, phân thường đổi sang màu vàng xanh hoặc xanh lá cây đậm do dịch mật di chuyển qua ruột quá nhanh mà chưa kịp chuyển hóa hoàn toàn. Nếu phân có màu xanh rêu kèm nhiều bọt khí và nhầy nhớt, đường tiêu hóa của trẻ có thể đang bị kích ứng hoặc kém hấp thu đường.

Đặc biệt nguy hiểm là khi quan sát thấy phân có màu đỏ tươi hoặc vệt máu sẫm màu lẫn trong chất nhầy lỏng. Đây có thể là triệu chứng cảnh báo tổn thương niêm mạc ruột do nhiễm khuẩn đường ruột, dị ứng đạm sữa bò nghiêm trọng hoặc lồng ruột. Ngoài ra, phân màu trắng bệch hoặc xám như đất sét là dấu hiệu bất thường liên quan đến đường dẫn mật. Bất kỳ sự thay đổi màu sắc bất thường nào đi kèm tình trạng phân tóe nước đều cần được bác sĩ chuyên khoa nhi kiểm tra trực tiếp.

Các yếu tố thường gặp gây rối loạn tính chất phân ở trẻ sơ sinh

Hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch non nớt của trẻ sơ sinh rất dễ bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài. Nhiễm trùng đường ruột do virus như Rotavirus hoặc vi khuẩn, ký sinh trùng xâm nhập qua bình sữa, núm vú giả hoặc bàn tay người chăm sóc là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp. Tình trạng này khiến niêm mạc ruột tổn thương và giảm khả năng tái hấp thu nước.

Bên cạnh đó, việc trẻ không dung nạp đường lactose hoặc dị ứng với protein trong sữa công thức cũng khiến ruột tăng co bóp, dẫn đến phân lỏng chua và nổi bọt. Sự thay đổi đột ngột trong chế độ ăn của người mẹ đang cho con bú, chẳng hạn như tiêu thụ nhiều thực phẩm cay nóng, thuốc nhuận tràng hoặc sử dụng kháng sinh, cũng có thể ảnh hưởng gián tiếp qua sữa mẹ. Việc dùng kháng sinh trực tiếp cho trẻ sơ sinh cũng làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột tự nhiên và gây đi ngoài phân sống, lỏng loãng.

Cách chăm sóc và theo dõi trẻ khi phân có dấu hiệu tiêu chảy

Khi phát hiện phân của trẻ sơ sinh có dấu hiệu tiêu chảy, điều quan trọng nhất là bảo vệ trẻ khỏi nguy cơ mất nước và điện giải. Người mẹ nên tăng cường số lần cho trẻ bú mẹ trong ngày để bù đắp lượng nước bị đào thải. Sữa mẹ chứa nhiều kháng thể tự nhiên và dưỡng chất dễ tiêu, giúp làm dịu niêm mạc ruột và củng cố hàng rào miễn dịch của trẻ sơ sinh.

Vùng da quanh hậu môn của trẻ rất mỏng manh và dễ bị hăm loét do phân tiêu chảy có tính axit cao. Cha mẹ cần thay tã ngay sau mỗi lần trẻ đi ngoài, rửa nhẹ nhàng bằng nước ấm sạch, thấm khô bằng khăn mềm và thoa một lớp kem bảo vệ da chuyên dụng. Gia đình tuyệt đối không tự mua dung dịch bù nước điện giải đường uống, men vi sinh hay các loại thuốc cầm tiêu chảy để tự điều trị tại nhà khi chưa có hướng dẫn chuyên môn từ nhân viên y tế.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe phổ quát và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Cơ thể trẻ sơ sinh rất nhạy cảm với tình trạng mất nước và rối loạn điện giải. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh hoặc mẹo dân gian truyền miệng để chữa trị cho trẻ. Khi trẻ sơ sinh đi ngoài phân lỏng kèm sốt cao, li bì, nôn trớ liên tục, thóp lõm, mắt sâu hoặc phân có lẫn máu, cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa nhi ngay lập tức.

Tóm tắt

Theo dõi tính chất phân của trẻ sơ sinh là thói quen quan trọng giúp phụ huynh nhận biết sớm các bất thường tiêu hóa. Khi phát hiện trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều nước hoặc kèm dấu hiệu mất nước, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời, tránh việc tự ý cho trẻ dùng thuốc tại nhà.