Nhận biết các dạng viêm cầu thận thường gặp và dấu hiệu cảnh báo

Các dạng viêm cầu thận là gì?

Cầu thận đóng vai trò như những chiếc màng lọc vi mô tinh vi, giúp loại bỏ nước dư thừa, độc chất và sản phẩm chuyển hóa ra khỏi máu để tạo thành nước tiểu, đồng thời giữ lại các thành phần quan trọng như tế bào máu và protein huyết tương. Khi xảy ra viêm cầu thận, cấu trúc màng lọc bị phá vỡ, dẫn tới tình trạng rò rỉ hồng cầu và protein vào nước tiểu, song song với việc ứ đọng các chất cặn bã trong cơ thể. Bệnh có thể phát sinh đơn độc tại thận dưới dạng nguyên phát hoặc là hậu quả thứ phát từ các bệnh lý toàn thân khác như đái tháo đường, lupus ban đỏ hệ thống hoặc các đợt nhiễm trùng. Quá trình viêm có thể diễn ra đột ngột rồi thoái lui, nhưng cũng có thể kéo dài âm thầm qua nhiều năm tháng làm xơ hóa toàn bộ các đơn vị thận chức năng.

Viêm cầu thận cấp tính và các biểu hiện khởi phát đột ngột

Viêm cầu thận cấp là tình trạng viêm xuất hiện đột ngột tại các đơn vị lọc máu của thận. Dạng tổn thương này thường gặp sau các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc nhiễm trùng ngoài da do vi khuẩn liên cầu tan huyết beta nhóm A. Người bệnh thường nhận thấy nước tiểu đổi màu sẫm giống nước chè đặc, lượng nước tiểu giảm rõ rệt, sưng húp vùng mi mắt vào buổi sáng và huyết áp tăng cao.

Quá trình viêm làm giảm đột ngột mức lọc cầu thận, dẫn tới ứ trệ muối nước và chất độc trong tuần hoàn. Việc phát hiện sớm qua xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu và đo nồng độ creatinin huyết thanh giúp bác sĩ đưa ra phác đồ theo dõi thích hợp. Phần lớn các ca viêm cầu thận cấp ở người trẻ có khả năng hồi phục tốt nếu được kiểm soát huyết áp và tình trạng quá tải thể tích đúng cách.

Viêm cầu thận mạn tính với diễn tiến âm thầm

Viêm cầu thận mạn tính là quá trình viêm âm ỉ kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm, dần dần phá hủy các tiểu cầu thận và mô kẽ thận mà không gây ra triệu chứng rầm rộ ban đầu. Người bệnh có thể tình cờ phát hiện bệnh khi kiểm tra sức khỏe tổng quát thấy có hồng cầu hoặc protein niệu dai dẳng trong nước tiểu.

Khi bệnh tiến triển nặng hơn, các dấu hiệu như mệt mỏi mạn tính, thiếu máu, phù hai chi dưới và tăng huyết áp khó kiểm soát mới bắt đầu xuất hiện. Nếu không được chẩn đoán và quản lý bảo tồn chức năng thận sớm, viêm cầu thận mạn sẽ dần dẫn đến suy thận mạn giai đoạn cuối, đòi hỏi phải lọc máu chu kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Do đó, xét nghiệm nước tiểu định kỳ đóng vai trò sống còn trong phát hiện thể bệnh này.

Hội chứng thận hư do tổn thương màng lọc cầu thận

Hội chứng thận hư là một hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi tình trạng màng đáy cầu thận bị tổn thương nghiêm trọng, làm thất thoát một lượng lớn protein qua nước tiểu. Tình trạng này dẫn đến giảm nồng độ albumin trong huyết tương, khiến áp lực keo giảm sút và gây phù toàn thân từ mi mắt đến chân, bụng, thậm chí tràn dịch màng phổi.

Hai thể bệnh nguyên phát thường gặp dẫn tới hội chứng này bao gồm bệnh cầu thận màng và bệnh sang thương tối thiểu. Nước tiểu của người bệnh thường nổi bọt trắng dày và rất lâu tan. Ngoài nguy cơ phù nề nghiêm trọng, việc mất nhiều protein qua đường tiết niệu còn làm tăng nguy cơ tắc mạch do huyết khối và dễ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội, đòi hỏi người bệnh phải được theo dõi sát tại chuyên khoa thận tiết niệu.

Viêm cầu thận tiến triển nhanh với tổn thương hình liềm

Viêm cầu thận tiến triển nhanh là một thể lâm sàng nặng nề, đặc trưng bởi sự suy giảm chức năng thận cấp tốc chỉ trong vòng vài tuần đến vài tháng. Về mặt mô bệnh học, dạng bệnh này thường xuất hiện hình ảnh các bọc liềm tế bào phát triển dày đặc xung quanh các búi mao mạch cầu thận, cản trở hoàn toàn quá trình lọc máu.

Các triệu chứng thường diễn biến dồn dập bao gồm thiểu niệu hoặc vô niệu, phù nhanh, tăng ure máu và suy sụp thể trạng nhanh chóng. Bệnh có thể thứ phát sau các bệnh tự miễn hệ thống như viêm mạch máu kháng thể kháng bào tương bạch cầu đa nhân trung tính hoặc bệnh kháng thể kháng màng đáy cầu thận. Đây là một tình trạng cấp cứu nội khoa đòi hỏi phải chỉ định sinh thiết thận khẩn cấp và can thiệp ức chế miễn dịch tích cực để cứu vãn nhu mô thận.

Bệnh thận IgA và tổn thương gian mạch cầu thận

Bệnh thận IgA là một trong những dạng viêm cầu thận nguyên phát phổ biến nhất trên toàn cầu, gây ra do sự lắng đọng bất thường của phức hợp miễn dịch kháng thể IgA tại vùng gian mạch cầu thận. Bệnh thường bộc lộ rõ nhất sau các đợt cảm cúm, viêm họng hoặc nhiễm trùng đường tiêu hóa, với triệu chứng điển hình là tiểu ra máu đại thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Ở nhiều người bệnh, triệu chứng tiểu máu đại thể có thể tự hết sau vài ngày nhưng tình trạng tiểu máu vi thể và protein niệu vẫn tiếp tục tồn tại âm thầm. Diễn tiến của bệnh thận IgA rất khác nhau giữa từng cá nhân, một số trường hợp giữ được chức năng thận ổn định suốt đời nhưng cũng có tỷ lệ đáng kể tiến triển dần sang suy giảm chức năng thận mạn tính sau nhiều thập kỷ, cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ định kỳ.

Lưu ý an toàn

Thông tin y khoa về các dạng tổn thương cầu thận chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức tổng quan. Người bệnh tuyệt đối không tự chẩn đoán thể bệnh hoặc tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc lợi tiểu hay thuốc ức chế miễn dịch để sử dụng. Khi xuất hiện dấu hiệu phù, nước tiểu sẫm màu hoặc tiểu nhiều bọt, cần đến ngay bệnh viện có chuyên khoa thận tiết niệu để được làm xét nghiệm nước tiểu, định lượng creatinin máu và sinh thiết thận khi có chỉ định.

Tóm tắt

Viêm cầu thận là nhóm bệnh lý đa dạng với nhiều biểu hiện lâm sàng phức tạp. Việc thăm khám sớm, tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa thận và kiểm tra định kỳ có ý nghĩa quyết định trong bảo vệ nhu mô thận lâu dài. Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan trước những thay đổi về màu sắc nước tiểu hoặc hiện tượng phù nề trên cơ thể.