Nguyên nhân và dấu hiệu viêm họng cấp ở người lớn thường gặp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm họng cấp ở người lớn là tình trạng viêm nhiễm cấp tính ở lớp niêm mạc lót vùng hầu họng, thường bùng phát nhanh chóng sau khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích hoặc mầm bệnh đường hô hấp. Căn bệnh này rất phổ biến, gây ra cảm giác đau rát cổ họng, nuốt vướng và ảnh hưởng trực tiếp đến giao tiếp cũng như sinh hoạt hàng ngày.
Phần lớn các đợt viêm họng cấp tính khởi nguồn từ nhiễm virus, tuy nhiên một tỷ lệ nhất định có thể do vi khuẩn gây ra với nguy cơ biến chứng phức tạp hơn. Việc hiểu rõ nguyên nhân và nhận biết sớm các biểu hiện đặc trưng giúp người bệnh có hướng chăm sóc đúng đắn, tránh thói quen tự ý dùng thuốc kháng sinh không cần thiết.
Viêm họng cấp ở người lớn là gì?
Viêm họng cấp ở người lớn là bệnh lý viêm niêm mạc hầu và các tổ chức lympho tại họng, diễn ra trong thời gian ngắn và có khả năng hồi phục hoàn toàn nếu được kiểm soát tốt. Hầu họng đóng vai trò là cửa ngõ đầu tiên tiếp nhận không khí hô hấp và thức ăn, do đó bề mặt niêm mạc tại đây thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với các vi sinh vật, bụi bẩn và sự biến đổi của thời tiết.
Bệnh có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với các bệnh cảnh nhiễm trùng đường hô hấp trên như cảm lạnh, viêm mũi xoang hay viêm amidan cấp. Khi lớp niêm mạc bảo vệ bị tổn thương, phản ứng viêm sẽ kích hoạt làm giãn mạch máu cục bộ, tăng tiết dịch và kích thích các đầu mút dây thần kinh cảm giác, gây ra cảm giác đau rát và khó chịu đặc trưng cho người mắc. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng người lớn thường dễ chủ quan tự điều trị tại nhà.
Các nguyên nhân phổ biến gây viêm họng cấp ở người lớn
Nguyên nhân gây viêm họng cấp ở người lớn phổ biến nhất là do nhiễm các chủng virus đường hô hấp như rhinovirus, coronavirus, adenovirus, virus cúm hoặc virus parainfluenza. Những tác nhân virus này thường xâm nhập vào cơ thể khi thời tiết chuyển mùa hoặc khi hệ miễn dịch suy giảm. Ngoài ra, khoảng mười đến mười lăm phần trăm trường hợp bắt nguồn từ vi khuẩn, trong đó liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A là thủ phạm thường gặp nhất, bên cạnh các vi khuẩn khác như phế cầu hoặc tụ cầu.
Bên cạnh các tác nhân vi sinh vật, viêm họng cấp còn có thể bùng phát do các yếu tố nguy cơ từ môi trường và thói quen sinh hoạt. Người lớn thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, hóa chất công nghiệp, bụi bẩn hoặc làm việc trong môi trường điều hòa nhiệt độ quá thấp rất dễ bị tổn thương niêm mạc họng. Hiện tượng trào ngược axit dạ dày thực quản cũng là một yếu tố kích thích liên tục, làm niêm mạc vùng hầu họng bị phù nề, suy yếu và tạo điều kiện thuận lợi cho các mầm bệnh tấn công gây viêm cấp tính.
Dấu hiệu nhận biết viêm họng cấp ở người lớn
Triệu chứng điển hình nhất của viêm họng cấp ở người lớn là cảm giác khô ráp, ngứa ngáy và đau rát cổ họng, mức độ đau thường tăng lên rõ rệt khi nuốt thức ăn hoặc thậm chí chỉ nuốt nước bọt. Cơn đau có thể lan lên vùng tai do các nhánh thần kinh cảm giác chi phối chung khu vực hầu họng. Người bệnh thường xuất hiện triệu chứng sốt từ nhẹ đến vừa, kèm theo cảm giác ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi toàn thân và đau nhức các khớp cơ bắp.
Khi quan sát trực tiếp vòm họng, niêm mạc hầu họng thường có biểu hiện sưng đỏ, phù nề rõ rệt. Trong trường hợp viêm họng cấp do vi khuẩn, bề mặt amidan có thể sưng to và xuất hiện các mảng giả mạc hoặc chất xuất tiết màu trắng đục. Hạch bạch huyết ở góc hàm hoặc vùng cổ trước có thể sưng to và gây đau khi ấn nhẹ. Ngoài ra, nếu nguyên nhân do virus đường hô hấp thông thường, người bệnh có thể kèm theo chảy nước mũi, nghẹt mũi, ho khan và khàn giọng nhẹ.
Phân biệt viêm họng cấp do virus và vi khuẩn
Để phân biệt tương đối giữa hai nhóm nguyên nhân, bác sĩ thường dựa vào tổng thể các biểu hiện lâm sàng. Viêm họng cấp do virus thường đi kèm với hội chứng nhiễm siêu vi đường hô hấp trên bao gồm ho, chảy nước mũi trong, viêm kết mạc mắt và khàn tiếng. Tình trạng sốt thường diễn biến nhẹ hơn và các triệu chứng toàn thân có xu hướng giảm dần sau ba đến năm ngày nếu được chăm sóc và nghỉ ngơi hợp lý.
Ngược lại, viêm họng cấp do vi khuẩn liên cầu thường khởi phát đột ngột với cơn sốt cao trên ba mươi tám độ năm, đau họng dữ dội nhưng lại ít khi kèm theo triệu chứng ho hoặc sổ mũi. Khám thực thể thấy amidan sưng to, có chấm mủ hoặc mảng mủ trắng xám bám trên bề mặt, kèm hạch cổ sưng đau rõ rệt. Khi nghi ngờ tác nhân vi khuẩn, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng có thể chỉ định lấy dịch họng làm xét nghiệm test nhanh kháng nguyên hoặc nuôi cấy vi khuẩn để đưa ra chẩn đoán chính xác.
Biện pháp chăm sóc và theo dõi tại nhà
Đối với đa số các trường hợp viêm họng cấp do virus, mục tiêu chăm sóc chủ yếu là giảm nhẹ triệu chứng và hỗ trợ cơ thể hồi phục tự nhiên. Người bệnh cần dành nhiều thời gian nghỉ ngơi, uống nhiều nước ấm hoặc nước ép trái cây để thanh lọc và làm dịu niêm mạc. Súc họng bằng dung dịch nước muối sinh lý không phẩy chín phần trăm từ hai đến ba lần mỗi ngày giúp làm sạch khoang họng và hạn chế sự ứ đọng dịch nhầy.
Để kiểm soát tình trạng sốt và cảm giác đau rát họng, người bệnh có thể trao đổi với dược sĩ hoặc bác sĩ để sử dụng các loại thuốc giảm đau, hạ sốt thông thường phù hợp với thể trạng cá nhân. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh khi chưa có đơn thuốc từ bác sĩ, bởi kháng sinh không có hiệu lực đối với virus và việc dùng sai cách sẽ làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng cũng như tiềm ẩn nhiều tác dụng không mong muốn.
Thời điểm người bệnh cần đến cơ sở y tế thăm khám
Mặc dù viêm họng cấp ở người lớn đa phần tự khỏi, người bệnh cần chủ động đến cơ sở y tế hoặc bệnh viện có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Những dấu hiệu này bao gồm sốt cao liên tục không đáp ứng với các biện pháp hạ sốt thông thường, đau họng nghiêm trọng khiến người bệnh không thể nuốt được thức ăn lỏng hay uống nước.
Đặc biệt, tình trạng khó thở, thở rít, khàn tiếng nặng kéo dài, không thể há to miệng hoặc cảm giác sưng lệch một bên họng có thể là dấu hiệu của biến chứng áp xe quanh amidan hoặc viêm nắp thanh thiệt cấp tính. Đây là những tình trạng cấp cứu y khoa đòi hỏi phải có sự can thiệp và xử trí kịp thời từ bác sĩ chuyên khoa để tránh tắc nghẽn đường thở hoặc nhiễm trùng lan rộng vào các khoang sâu vùng cổ.
So sánh đặc điểm viêm họng cấp do virus và vi khuẩn ở người lớn
| Đặc điểm lâm sàng | Viêm họng do virus | Viêm họng do vi khuẩn |
|---|---|---|
| Khởi phát và mức độ sốt | Khởi phát từ từ, sốt nhẹ hoặc không sốt | Khởi phát đột ngột, thường sốt cao trên 38.5 độ C |
| Triệu chứng đường hô hấp đi kèm | Thường có ho, sổ mũi, nghẹt mũi, khàn tiếng | Hiếm khi có ho hoặc chảy nước mũi kèm theo |
| Biểu hiện tại vùng amidan và họng | Niêm mạc họng đỏ đều, ít khi có mủ trắng | Amidan sưng đỏ nhiều, dễ xuất hiện chấm mủ trắng |
| Hạch vùng cổ | Hạch cổ ít sưng hoặc sưng nhẹ không đau | Hạch dưới hàm hoặc vùng cổ sưng to và đau rõ |
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thể thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm corticosteroid hoặc thay đổi liều lượng thuốc khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Nếu các triệu chứng trở nên nghiêm trọng, kéo dài trên một tuần hoặc xuất hiện dấu hiệu khó thở, cần đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Viêm họng cấp ở người lớn phần lớn lành tính và thuyên giảm sau vài ngày chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa. Khi nhận thấy các dấu hiệu nhiễm khuẩn nặng hoặc triệu chứng kéo dài, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng là cần thiết để chẩn đoán chính xác và bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp an toàn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Viêm họng cấp ở người lớn thường kéo dài bao lâu thì khỏi?
Phần lớn các trường hợp viêm họng cấp ở người lớn do virus thường tự thoái lui trong khoảng năm đến bảy ngày nếu được nghỉ ngơi, giữ ấm vùng cổ họng và bù đủ nước. Trường hợp do vi khuẩn có thể cần can thiệp y tế để khỏi hoàn toàn.
Viêm họng cấp ở người lớn có lây lan cho người khác không?
Viêm họng cấp do cả virus lẫn vi khuẩn đều có khả năng lây truyền qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với bề mặt dính dịch tiết rồi đưa lên mắt, mũi, miệng. Người bệnh nên chủ động đeo khẩu trang, vệ sinh tay thường xuyên và tránh dùng chung đồ dùng cá nhân để hạn chế lây lan cho người xung quanh.
Bị viêm họng cấp có cần uống thuốc kháng sinh ngay không?
Không nên tự ý mua kháng sinh vì phần lớn viêm họng cấp do virus gây ra, thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus. Kháng sinh chỉ được chỉ định khi bác sĩ xác định có tình trạng nhiễm khuẩn đường hô hấp.
Súc miệng bằng nước muối có chữa khỏi viêm họng cấp không?
Súc họng bằng nước muối sinh lý giúp làm sạch dịch nhầy niêm mạc, giảm nhẹ cảm giác đau rát họng tạm thời nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nếu người bệnh bị viêm họng cấp do nhiễm khuẩn.
Người lớn bị viêm họng cấp nên ăn uống như thế nào để nhanh hồi phục?
Người bệnh nên ăn các món mềm, lỏng, ấm như cháo, súp để giảm ma sát khi nuốt. Cần uống nhiều nước ấm, nước hoa quả bổ sung vitamin và hạn chế đồ uống đá lạnh, thức ăn cay nóng hoặc nhiều dầu mỡ gây kích ứng.
