Nguyên nhân trẻ bị lồng ruột và các yếu tố nguy cơ cha mẹ cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Lồng ruột ở trẻ em là tình trạng một đoạn ruột tự chui vào lòng của đoạn ruột kế cận, gây tắc nghẽn lưu thông tiêu hóa và cản trở tưới máu cục bộ. Nhiều phụ huynh thường lo lắng không biết nguyên nhân trẻ bị lồng ruột xuất phát từ đâu và những yếu tố nguy cơ nào khiến trẻ dễ mắc phải bệnh lý cấp cứu này.
Trên thực tế, phần lớn các trường hợp lồng ruột ở lứa tuổi nhũ nhi là vô căn, liên quan đến sự phì đại của các nang bạch huyết ở thành ruột hoặc rối loạn nhu động ruột tạm thời. Việc nắm rõ các yếu tố nguy cơ giúp cha mẹ chủ động theo dõi sức khỏe của con và kịp thời xử trí trước khi các biến chứng nguy hiểm xuất hiện.
Nguyên nhân trẻ bị lồng ruột là gì?
Lồng ruột là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tắc ruột cơ học ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Khi một đoạn ruột phía trên lộn ngược và lọt sâu vào lòng đoạn ruột phía dưới, mạch máu nuôi dưỡng thành ruột bị chèn ép, dẫn đến phù nề, ứ trệ tuần hoàn và có thể tiến triển thành thiếu máu cục bộ hoặc hoại tử nếu không được can thiệp sớm. Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào của đường tiêu hóa, nhưng phổ biến nhất là vùng hồi manh tràng, nơi tiếp giáp giữa hồi tràng và đại tràng. Hiểu đúng bản chất của hiện tượng lồng ruột và các điều kiện thuận lợi làm khởi phát bệnh giúp các bậc phụ huynh không chủ quan khi trẻ xuất hiện những cơn khóc thét đột ngột đi kèm nôn trớ hoặc co chân lên bụng.
Nguyên nhân vô căn và đặc điểm sinh lý đường tiêu hóa ở trẻ nhỏ
Ở đại đa số trẻ nhũ nhi từ 5 đến 9 tháng tuổi, lồng ruột thường không tìm thấy một thương tổn thực thể cụ thể nào tại thành ruột, tình trạng này được gọi là lồng ruột nguyên phát hay vô căn. Các chuyên gia y tế ghi nhận rằng sự phì đại của các mảng hạch bạch huyết Peyer tại hồi tràng là yếu tố khởi phát phổ biến nhất. Khi các nang lympho này sưng to, chúng đóng vai trò như một điểm tựa làm mất cân bằng nhu động ruột, khiến đoạn ruột phía trên dễ bị cuốn và trượt sâu vào lòng đoạn ruột phía dưới. Sự không đồng đều về kích thước giữa manh tràng rộng rãi và hồi tràng tương đối hẹp cũng tạo điều kiện giải phẫu thuận lợi cho hiện tượng này xảy ra. Vì vậy, nhóm trẻ bụ bẫm, tăng cân tốt trong giai đoạn đầu đời lại thường nằm trong nhóm đối tượng dễ gặp phải tình trạng lồng ruột vô căn.
Mối liên quan giữa nhiễm trùng hô hấp hoặc tiêu hóa với lồng ruột
Nhiều nghiên cứu dịch tễ ghi nhận tình trạng lồng ruột ở trẻ nhỏ thường có xu hướng gia tăng sau các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc viêm dạ dày ruột cấp tính. Các loại virus phổ biến như Adenovirus hay Rotavirus khi xâm nhập vào đường tiêu hóa có thể gây viêm nhiễm niêm mạc và kích thích hệ thống mô bạch huyết ở thành ruột phản ứng phì đại mạnh mẽ. Khi các hạch mạc treo ruột bị sưng viêm, nhu động ruột bị rối loạn co bóp thất thường, đẩy nhanh nguy cơ một đoạn ruột chui vào quai ruột lân cận. Bên cạnh đó, các đợt viêm đường hô hấp do Adenovirus cũng có thể gây kích ứng toàn thân, làm thay đổi phản xạ co bóp tự nhiên của ống tiêu hóa, tạo tiền đề cho sự hình thành khối lồng ruột.
Các bất thường giải phẫu và tổn thương thực thể ở thành ruột
Khác với trẻ dưới 1 tuổi chủ yếu do nguyên nhân vô căn, lồng ruột xuất hiện ở trẻ lớn hơn thường liên quan mật thiết đến các tổn thương thực thể có sẵn trong lòng ruột. Những tổn thương này đóng vai trò như một điểm dẫn đường cơ học, kéo đoạn ruột bị lồng di chuyển sâu hơn. Trong số đó, túi thừa Meckel là dị tật bẩm sinh đường tiêu hóa thường gặp nhất có thể gây lồng ruột thứ phát. Ngoài ra, các polyp ruột non hoặc đại tràng, u máu, u mô đệm ruột hay u lympho lành tính và ác tính cũng là những nguyên nhân thực thể cần được khảo sát kỹ lưỡng. Đối với trẻ mắc ban xuất huyết Henoch-Schonlein, tình trạng tụ máu cục bộ trong thành ruột do viêm mạch máu cũng có thể tạo thành điểm khởi phát khiến các quai ruột tự lồng vào nhau.
Các nhóm đối tượng và yếu tố nguy cơ thường gặp ở trẻ
Bên cạnh các cơ chế bệnh sinh trực tiếp, có một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng xảy ra lồng ruột ở trẻ em. Yếu tố độ tuổi đóng vai trò rất rõ ràng, trong đó trẻ từ 5 đến 12 tháng tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất do đây là thời kỳ thay đổi chế độ dinh dưỡng từ sữa mẹ sang thức ăn đặc, kèm theo sự hoàn thiện chưa đầy đủ của hệ vi sinh vật và nhu động ruột. Về mặt giới tính, các thống kê y khoa cho thấy bé trai thường có nguy cơ mắc lồng ruột cao hơn bé gái. Tiền sử gia đình hoặc trẻ từng bị lồng ruột trước đó cũng làm tăng nhẹ nguy cơ tái phát. Ngoài ra, những trẻ vừa trải qua các phẫu thuật vùng ổ bụng đôi khi cũng có thể bị rối loạn nhu động ruột cục bộ dẫn đến biến chứng lồng ruột sau mổ.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe cộng đồng và không thể thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa ngoại nhi. Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ lồng ruột, cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống thuốc cầm nôn, thuốc giảm đau hay đắp thuốc lá, xoa dầu nóng lên bụng vì có thể làm che lấp triệu chứng nguy hiểm hoặc làm chậm trễ thời gian cấp cứu vàng.
Tóm tắt
Hầu hết trường hợp lồng ruột ở trẻ nhỏ là vô căn hoặc thứ phát sau các đợt nhiễm trùng đường ruột, hô hấp thông thường. Việc hiểu rõ những yếu tố nguy cơ giúp phụ huynh chủ động quan sát các biểu hiện bất thường như quấy khóc từng cơn, nôn trớ để đưa con đi cơ sở y tế kịp thời. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau hay xoa bóp bụng tại nhà khi chưa có chẩn đoán từ bác sĩ.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ đã từng bị lồng ruột có nguy cơ tái phát không?
Lồng ruột có thể tái phát ở một số trẻ sau khi đã tháo lồng thành công. Do đó phụ huynh cần tiếp tục theo dõi sát các biểu hiện đau bụng, quấy khóc hoặc nôn trớ trong những ngày đầu sau xuất viện.
Ăn dặm sai cách có phải là nguyên nhân gây lồng ruột không?
Chế độ ăn dặm không trực tiếp gây ra lồng ruột. Tuy nhiên, việc thay đổi thức ăn quá đột ngột có thể làm rối loạn nhu động ruột, tạo điều kiện thuận lợi cho sự co bóp bất thường của các quai ruột.
Nên đưa trẻ đi khám ở đâu khi nghi ngờ lồng ruột?
Khi nghi ngờ trẻ bị lồng ruột, cha mẹ cần đưa ngay đến bệnh viện có chuyên khoa ngoại nhi để bác sĩ thăm khám và siêu âm bụng xác định tổn thương, tránh chậm trễ gây hoại tử ruột.
Phương pháp nào giúp phát hiện chính xác lồng ruột ở trẻ?
Siêu âm ổ bụng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến, an toàn và có độ chính xác cao giúp bác sĩ xác định nhanh chóng hình ảnh khối lồng ruột ở trẻ nhỏ.
Trẻ sau khi tháo lồng ruột cần được chăm sóc thế nào?
Sau khi điều trị, trẻ cần được nghỉ ngơi, theo dõi phân, ăn thức ăn lỏng dễ tiêu và tái khám theo đúng lịch hẹn hoặc ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường trở lại.
