Nguyên nhân gây phù phổi cấp và các cách điều trị

Phù phổi cấp là gì?

Phù phổi cấp xảy ra khi áp lực trong các mao mạch phổi tăng cao đột ngột hoặc màng mao mạch phế nang bị tổn thương, khiến huyết tương tràn vào các phế nang. Tình trạng này làm giảm khả năng giãn nở của phổi và ngăn cản quá trình khuếch tán ô xy vào máu, gây ra cảm giác ngạt thở dữ dội, ho ra bọt màu hồng và tím tái.

Tùy thuộc vào cơ chế bệnh sinh, phù phổi cấp được chia thành hai nhóm chính là phù phổi cấp do tim và phù phổi cấp không do tim. Việc phân loại chính xác đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng phác đồ điều trị, bởi các biện pháp can thiệp cho nguyên nhân tim mạch sẽ khác biệt so với tổn thương thực thể tại phổi. Cấp cứu kịp thời giúp khôi phục chức năng hô hấp và hạn chế tối đa nguy cơ tử vong.

Nhóm nguyên nhân gây phù phổi cấp xuất phát từ tim

Phù phổi cấp do tim xảy ra khi thất trái bị suy giảm chức năng đột ngột, làm tăng áp lực tâm thu cuối cùng và áp lực trong các mao mạch phổi. Nguyên nhân phổ biến nhất là nhồi máu cơ tim cấp, biến chứng của bệnh cơ tim hoặc đợt cấp của suy tim mãn tính. Khi cơ tim không đủ khả năng bơm máu hiệu quả ra ngoại vi, ứ trệ tuần hoàn xảy ra tại phổi, đẩy dịch từ mạch máu vào phế nang.

Bên cạnh đó, các bệnh lý van tim như hẹp van hai lá, hở van động mạch chủ cấp tính hoặc cơn tăng huyết áp kịch phát cũng có thể kích hoạt phù phổi cấp. Rối loạn nhịp tim nhanh hoặc quá chậm đều làm giảm lưu lượng tuần hoàn, góp phần gia tăng áp lực mao mạch phổi nhanh chóng.

Nhóm nguyên nhân phù phổi cấp không do nguyên nhân tim mạch

Phù phổi cấp không do tim thường liên quan đến tình trạng gia tăng tính thấm của màng mao mạch phế nang hoặc thay đổi áp lực trong lồng ngực. Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển do nhiễm trùng huyết, viêm phổi nặng, tổn thương phổi do hít phải khí độc hoặc dịch dạ dày là những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây tổn thương trực tiếp màng phế nang.

Ngoài ra, tình trạng suy thận cấp gây quá tải thể tích tuần hoàn, phản ứng dị ứng nặng, ngộ độc thuốc hoặc tổn thương thần kinh trung ương cũng có thể dẫn đến phù phổi. Việc di chuyển lên vùng núi cao đột ngột mà chưa kịp thích nghi áp suất khí quyển cũng là nguyên nhân gây ra thể phù phổi cấp do độ cao.

Nguyên tắc cấp cứu và hỗ trợ hô hấp ban đầu

Mục tiêu hàng đầu trong điều trị phù phổi cấp là đảm bảo thông thoáng đường thở và cải thiện ngay lập tức chỉ số ô xy trong máu. Người bệnh cần được đặt ở tư thế ngồi tựa lưng cao, hai chân thõng xuống để giảm lượng máu tĩnh mạch trở về tim, từ đó làm giảm áp lực cho tuần hoàn phổi.

Bác sĩ sẽ chỉ định liệu pháp ô xy qua gọng kính hoặc mặt nạ với liều lượng thích hợp. Trong các trường hợp suy hô hấp nặng, phương pháp thở máy áp lực dương không xâm nhập hoặc đặt ống nội khí quản kết hợp thông khí nhân tạo sẽ được áp dụng để giữ cho phế nang không bị sụp đổ và hỗ trợ quá trình trao đổi khí.

Các nhóm thuốc thường dùng trong phác đồ điều trị y khoa

Điều trị nội khoa phù phổi cấp tập trung vào việc giảm tải tuần hoàn và cải thiện co bóp cơ tim. Thuốc lợi tiểu đường tĩnh mạch thường được sử dụng nhanh chóng để đào thải bớt lượng dịch thừa ra khỏi cơ thể qua thận, giúp hạ áp lực trong mao mạch phổi. Các thuốc giãn mạch như nitroglycerin có vai trò làm giảm áp lực tiền tải và hậu tải của tim.

Nếu phù phổi cấp do suy tim nặng kèm tụt huyết áp, bác sĩ có thể sử dụng các thuốc tăng sức co bóp cơ tim đường tĩnh mạch. Trường hợp phù phổi do nhiễm trùng hoặc độc chất, điều trị chuyên khoa sẽ hướng vào việc kiểm soát ổ nhiễm trùng bằng kháng sinh hoặc loại bỏ tác nhân gây độc.

Lưu ý an toàn

Phù phổi cấp là tình trạng nguy hiểm cần được xử trí tại cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu chuyên sâu. Người bệnh và người nhà tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc lợi tiểu, thuốc hạ huyết áp khi chưa có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ. Việc theo dõi chặt chẽ các chỉ số sinh tồn và tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa tim mạch hoặc hô hấp là điều bắt buộc để đảm bảo an toàn.

Tóm tắt

Phù phổi cấp do nhiều nguyên nhân tim mạch và ngoài tim gây ra, đòi hỏi việc chẩn đoán chính xác và can thiệp y tế khẩn cấp. Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ giúp người bệnh kiểm soát tốt bệnh lý nền, hạn chế tối đa nguy cơ tái phát và bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp lâu dài.