Nguyên nhân khiến nguồn nước nhiễm vi khuẩn Coliform và nguy cơ sức khỏe

Nguồn nước nhiễm vi khuẩn Coliform là gì?

Nhóm vi khuẩn Coliform bao gồm nhiều chủng vi khuẩn hình que, gram âm, kỵ khí tùy tiện, có khả năng lên men lactose sinh khí ở nhiệt độ ấm. Phần lớn các chủng Coliform sống tự nhiên trong đường ruột của người và động vật máu nóng, một số chủng khác tồn tại trong môi trường đất giàu mùn bã thực vật. Sự hiện diện của Coliform trong nước sinh hoạt chứng minh nguồn nước đã bị phơi nhiễm với chất thải sinh hoạt hoặc phân động vật.

Mặc dù phần lớn vi khuẩn thuộc nhóm Coliform không trực tiếp gây bệnh nguy hiểm ở người khỏe mạnh, chúng lại là dấu hiệu cảnh báo mạnh mẽ cho thấy hệ thống bảo vệ nguồn nước đã bị xuyên thủng. Khi Coliform xuất hiện, các vi sinh vật gây viêm dạ dày ruột, tả, lỵ, thương hàn và viêm gan A cũng có thể xâm nhập theo cùng con đường, đe dọa trực tiếp đến an toàn vệ sinh thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.

Nước thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi thẩm thấu vào lòng đất

Hệ thống thoát nước thải sinh hoạt và các bể phốt tự hoại bị rò rỉ là một trong những nguyên nhân hàng đầu đưa vi khuẩn Coliform vào nguồn nước ngầm. Khi bể tự hoại xây dựng không đúng quy chuẩn kỹ thuật hoặc qua nhiều năm sử dụng bị nứt vỡ, lượng vi khuẩn từ phân người và động vật sẽ thẩm thấu trực tiếp vào các tầng đất xung quanh.

Bên cạnh đó, hoạt động chăn nuôi gia súc, gia cầm tại các hộ gia đình hoặc trang trại nông thôn không có hệ thống xử lý phân khép kín cũng tạo ra lượng lớn nước thải chứa mầm bệnh. Nước phân gia súc thấm dần xuống lòng đất hoặc theo mương rãnh đổ thẳng vào ao, hồ, sông, suối, làm gia tăng mật độ vi khuẩn Coliform trong toàn bộ mạch nước ngầm của khu vực. Người dân khai thác nước giếng khoan ở tầng nông gần các nguồn thải này sẽ đối mặt với nguy cơ ô nhiễm vi sinh rất cao.

Miệng giếng khoan và giếng đào không được che chắn kín kẽ

Nhiều gia đình sử dụng giếng khoan, giếng đào nhưng không có biện pháp che chắn miệng giếng cẩn thận, khiến nước mưa và rác rưởi bề mặt dễ dàng tràn vào sau các trận bão hoặc mưa lớn. Khi mưa to, nước mặt cuốn theo phân động vật, bùn đất hữu cơ và rác thải nông nghiệp chảy trực tiếp vào lòng giếng, gây ô nhiễm vi sinh vật nghiêm trọng trong thời gian ngắn.

Ngoài ra, việc khoan giếng ở độ sâu chưa đạt chuẩn, khai thác vào tầng nước ngầm nông thiếu lớp đất sét bảo vệ cũng làm tăng khả năng nhiễm khuẩn. Miệng giếng nếu không được đổ bệ bê tông cao hơn mặt đất xung quanh sẽ tạo điều kiện cho các loại côn trùng, động vật gặm nhấm mang vi khuẩn xâm nhập vào nguồn cấp nước của gia đình.

Đường ống dẫn nước bị rạn nứt hoặc hở mối nối

Mạng lưới đường ống cấp nước sau thời gian dài chôn ngầm dưới lòng đất có thể bị ăn mòn, mục nát, rạn nứt hoặc hở tại các mối nối. Khi áp lực nước trong ống giảm hoặc xảy ra sự cố cắt nước tạm thời, hiện tượng áp suất âm sẽ hút các chất bẩn, bùn đất và nước cống rãnh xung quanh vào bên trong lòng ống dẫn nước sạch.

Hiện tượng này khiến nước đã qua xử lý từ nhà máy vẫn có thể bị nhiễm Coliform trở lại trước khi đến vòi nước của người sử dụng. Bên cạnh đó, các đoạn ống dẫn tạm bợ, lắp đặt cẩu thả qua các khu vực ô nhiễm như hố rác hoặc rãnh nước thải hở càng làm tăng nguy cơ vi sinh vật xâm nhập vào dòng chảy sinh hoạt hằng ngày.

Bể ngầm và bồn chứa nước không được vệ sinh định kỳ

Bể chứa ngầm và bồn chứa nước trên mái nhà là nơi tích tụ nhiều mầm bệnh nếu không được kiểm tra và vệ sinh định kỳ. Nhiều hộ gia đình quên đậy nắp bồn nước, tạo khe hở cho chim, chuột, gián hoặc các loại côn trùng mang theo phân và vi khuẩn rơi vào trong bồn chứa.

Sau một thời gian sử dụng, đáy bồn chứa thường lắng đọng lớp cặn bùn hữu cơ dày, tạo môi trường thuận lợi để vi khuẩn Coliform bám dính và nhân lên nhanh chóng. Việc không súc rửa, khử trùng bể chứa ít nhất sáu tháng một lần sẽ biến nơi trữ nước sạch thành nguồn lây lan vi khuẩn trực tiếp đến từng vòi nước sinh hoạt trong ngôi nhà.

Tập quán bón phân tươi và bãi rác tự phát gây ô nhiễm diện rộng

Tại các vùng nông nghiệp, thói quen sử dụng phân chuồng tươi hoặc phân hữu cơ chưa qua ủ hoai mục để bón cho cây trồng khiến mật độ vi khuẩn Coliform trong đất tăng vọt. Sau các đợt tưới tiêu hoặc mưa rào, vi khuẩn này theo dòng nước mặt trôi xuống các mương máng, kênh rạch và ngấm vào các tầng chứa nước tự nhiên.

Hơn nữa, rác thải sinh hoạt vứt bừa bãi tại các bãi rác tự phát không có màng chống thấm đáy cũng sinh ra nước rỉ rác chứa đậm đặc vi khuẩn gây bệnh. Dòng nước rỉ rác độc hại này thấm sâu vào đất qua nhiều tầng địa chất, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng nguồn nước ngầm của toàn bộ khu dân cư lân cận.

Lưu ý an toàn

Nước có màu trong và không có mùi hôi vẫn có thể chứa mật độ vi khuẩn Coliform vượt ngưỡng an toàn cho phép. Tuyệt đối không uống nước lã trực tiếp từ vòi, giếng khoan hoặc bể chứa khi chưa qua hệ thống lọc hoặc chưa được đun sôi kỹ. Không tự ý sử dụng các hóa chất khử trùng nước không rõ nguồn gốc hoặc tự pha chế chất tẩy rửa gia dụng để xử lý nước sinh hoạt vì có thể gây ngộ độc hóa chất cho cả gia đình.

Tóm tắt

Nước nhiễm vi khuẩn Coliform là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ an toàn vệ sinh của nguồn cấp nước. Chủ động rà soát hệ thống đường ống dẫn, che chắn giếng khoan và đun sôi nước kỹ trước khi uống là những biện pháp thiết thực giúp bảo vệ đường tiêu hóa của cả gia đình. Khi phát hiện nguồn nước có màu, mùi lạ hoặc nghi ngờ ô nhiễm, người dân nên gửi mẫu kiểm nghiệm đến trung tâm y tế dự phòng để có giải pháp xử lý triệt để.