Các nguyên nhân gây viêm họng ở trẻ nhỏ cha mẹ cần nắm rõ

Nguyên nhân gây viêm họng ở trẻ nhỏ là gì?

Viêm họng là tình trạng sưng tấy và viêm nhiễm xảy ra ở lớp niêm mạc lót phía sau cổ họng, bao gồm vùng hầu họng và khu vực xung quanh amidan. Ở đối tượng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, cấu trúc đường thở còn hẹp, niêm mạc hô hấp rất mỏng manh và giàu mạch máu, khiến cho phản ứng viêm dễ lan tỏa và gây ra nhiều khó chịu hơn so với người trưởng thành. Khi bị viêm, trẻ thường có biểu hiện cổ họng đỏ rực, nuốt đau, khó nuốt, chán ăn, quấy khóc nhiều khi bú mẹ hoặc khi ăn dặm.

Xác định chính xác căn nguyên gây bệnh đóng vai trò then chốt trong việc định hướng chăm sóc và theo dõi y tế. Viêm họng ở trẻ không đơn thuần là một bệnh lý độc lập mà thường là triệu chứng cảnh báo của một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc phản ứng của cơ thể trước các tác nhân kích thích lý hóa ngoài môi trường sống. Việc hiểu đúng bản chất giúp hạn chế tối đa những sai lầm trong việc tự ý dùng thuốc điều trị.

Nhiễm virus đường hô hấp phổ biến

Trong thực tế lâm sàng, phần lớn các đợt viêm họng cấp tính ở trẻ nhỏ xuất phát từ các loại virus đường hô hấp thường gặp. Những tác nhân quen thuộc bao gồm virus cúm mùa, virus hợp bào hô hấp RSV, adenovirus, rhinovirus hay virus parainfluenza. Khi xâm nhập vào cơ thể qua đường giọt bắn, các loại virus này tấn công trực tiếp vào lớp niêm mạc hầu họng, làm tế bào biểu mô bị viêm sưng và kích ứng.

Trẻ mắc viêm họng do virus thường xuất hiện đồng thời các triệu chứng toàn thân khác của cảm lạnh như hắt hơi, sổ mũi, chảy nước mũi trong, ho khan hoặc ho có đờm nhẹ và sốt ở các mức độ khác nhau. Bệnh do virus thường mang tính tự giới hạn và thuyên giảm sau khoảng vài ngày khi được chăm sóc nâng đỡ phù hợp mà không cần sử dụng đến thuốc kháng sinh.

Nhiễm vi khuẩn và liên cầu khuẩn nhóm A

Bên cạnh virus, vi khuẩn cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng gây viêm họng ở trẻ nhỏ, trong đó đáng chú ý nhất là vi khuẩn liên cầu nhóm A Streptococcus pyogenes. Ngoài ra, một số vi khuẩn khác như phế cầu khuẩn hoặc Haemophilus influenzae cũng có thể gây nhiễm khuẩn hầu họng thứ phát. Viêm họng do liên cầu khuẩn có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như viêm amidan mủ, viêm tai giữa, viêm xoang, hoặc xa hơn là thấp tim và viêm cầu thận cấp nếu không được phát hiện và can thiệp y tế đúng cách.

Trẻ bị viêm họng do vi khuẩn thường có biểu hiện khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao, đau rát họng nhiều khiến trẻ sợ nuốt, amidan sưng đỏ có thể kèm chấm mủ trắng, hạch góc hàm sưng đau, nhưng lại ít khi kèm theo tình trạng chảy mũi hay ho rầm rộ như nhiễm virus thông thường. Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nhi khoa sẽ cần thăm khám trực tiếp để xác định tình trạng này.

Tác động từ môi trường sống và khói thuốc lá

Hệ hô hấp của trẻ nhỏ rất nhạy cảm với các yếu tố kích thích từ môi trường xung quanh. Không khí khô hanh do sử dụng máy điều hòa nhiệt độ liên tục ở mức thấp hoặc thời tiết mùa đông có thể làm mất đi độ ẩm tự nhiên của niêm mạc họng, khiến cổ họng trẻ dễ bị khô rát và kích ứng. Tình trạng ô nhiễm không khí với bụi mịn, hóa chất tẩy rửa gia dụng, phấn hoa, lông thú cưng cũng là những yếu tố gây khởi phát phản ứng dị ứng và viêm tại chỗ.

Đặc biệt, việc hít phải khói thuốc lá thụ động trong gia đình là một yếu tố nguy cơ hàng đầu làm tê liệt hoạt động của các lông chuyển trên niêm mạc đường thở. Điều này làm giảm đáng kể khả năng tự làm sạch của phế quản và cổ họng, khiến trẻ thường xuyên bị đau rát họng, ho dai dẳng và dễ mắc các đợt viêm họng tái diễn nhiều lần trong năm.

Ảnh hưởng của trào ngược dạ dày và thói quen thở miệng

Hội chứng trào ngược dạ dày thực quản là một nguyên nhân cơ học gây viêm họng mạn tính hoặc tái phát mà nhiều bậc phụ huynh thường bỏ sót. Khi dịch dạ dày chứa acid và enzym tiêu hóa trào ngược lên thực quản rồi tiếp xúc với vùng hầu thanh quản, lớp niêm mạc họng non nớt của trẻ sẽ bị ăn mòn và bỏng rát liên tục. Trẻ thường có biểu hiện hắng giọng, ho về đêm, ợ trớ hoặc than phiền đau họng khi ngủ dậy vào buổi sáng.

Bên cạnh đó, thói quen thở bằng miệng khi ngủ do ngạt mũi kéo dài, phì đại cuốn mũi hoặc viêm VA quá phát cũng khiến không khí đi thẳng vào họng mà không được lọc sạch, làm ấm và làm ẩm bởi khoang mũi. Hậu quả là vùng niêm mạc họng của trẻ bị khô khốc, dễ sưng viêm và tạo điều kiện thuận lợi cho các vi sinh vật cơ hội phát triển gây bệnh.

Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thay đổi thời tiết

Hệ thống miễn dịch của trẻ nhỏ đang trong giai đoạn hoàn thiện nên chưa đủ mạnh để chống lại tất cả các tác nhân gây bệnh từ môi trường sống. Vào những thời điểm thời tiết thay đổi đột ngột từ nóng sang lạnh hoặc khi độ ẩm không khí tăng cao, cơ thể trẻ khó điều hòa thân nhiệt kịp thời, làm giảm sức đề kháng tự nhiên tại chỗ của niêm mạc đường thở.

Ngoài ra, khi trẻ bắt đầu đi nhà trẻ hoặc trường mẫu giáo, việc sinh hoạt tập trung trong không gian kín tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh lây lan nhanh chóng qua các bề mặt đồ chơi dùng chung hoặc qua các giọt bắn lơ lửng trong không khí. Trẻ thường xuyên đưa tay lên mắt, mũi, miệng khiến vi sinh vật dễ dàng xâm nhập vào khoang họng và khởi phát các đợt viêm đường hô hấp cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Phụ huynh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các loại thuốc xịt họng giảm đau cho trẻ nhỏ khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Mỗi nguyên nhân gây viêm họng đòi hỏi phương pháp tiếp cận riêng biệt, việc tự điều trị tại nhà có thể làm che lấp các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nguy hiểm.

Tóm tắt

Hiểu rõ các nguyên nhân gây viêm họng ở trẻ nhỏ giúp phụ huynh chủ động áp dụng các biện pháp chăm sóc và phòng ngừa khoa học ngay tại nhà. Thay vì tự ý mua thuốc điều trị, cha mẹ hãy chú trọng giữ gìn vệ sinh môi trường sống, nâng cao sức đề kháng và đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nhi khi phát hiện các biểu hiện bất thường để được chẩn đoán chính xác.