Các nguyên nhân gây viêm họng hạt điển hình thường gặp

Nguyên nhân gây viêm họng hạt là gì?

Viêm họng hạt thực chất là phản ứng tự vệ kéo dài của hệ miễn dịch tại vùng hầu họng trước các tác nhân gây hại lặp đi lặp lại. Vòm họng chứa nhiều mô lympho làm nhiệm vụ ngăn chặn và tiêu diệt vi khuẩn, virus xâm nhập từ ngoài vào đường thở. Khi niêm mạc họng bị kích ứng liên tục hoặc viêm nhiễm mạn tính không được kiểm soát tốt, các tế bào lympho này phải tăng cường hoạt động tối đa, dẫn tới tình trạng phì đại và nổi cộm thành từng đám hạt dễ nhìn thấy bằng mắt thường.

Tình trạng này không chỉ gây khó chịu tại chỗ như nuốt vướng, cảm giác có dị vật trong cổ họng, rát họng khi nuốt nước bọt mà còn làm suy giảm chất lượng giao tiếp và sinh hoạt thường nhật. Hiểu rõ các nguồn gốc phát sinh bệnh giúp người mắc có hướng phòng tránh và xử trí đúng đắn.

Nhiễm trùng tái diễn và ảnh hưởng từ các ổ viêm lân cận

Một trong những yếu tố phổ biến hàng đầu khiến niêm mạc họng quá phát là các đợt viêm họng cấp tính do vi khuẩn hoặc virus không được xử lý dứt điểm. Khi tình trạng viêm nhiễm tái phát liên tục, các mô lympho ở thành sau họng phải hoạt động quá mức để bắt giữ vi sinh vật gây hại, dần dần phì đại thành các hạt có kích thước khác nhau. Ngoài ra, ổ viêm từ các cơ quan kế cận như viêm xoang mạn tính, viêm mũi dị ứng làm xuất hiện dịch nhầy mủ chảy xuống thành sau họng, liên tục kích thích và gây tổn thương bề mặt niêm mạc. Tương tự, tình trạng viêm amidan mạn tính cũng là nguồn lây lan mầm bệnh thường xuyên sang vùng họng, khiến phản ứng viêm kéo dài dai dẳng và hình thành các đám hạt đỏ hoặc trắng ngà.

Tác động mạn tính từ hội chứng trào ngược dạ dày thực quản

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản và trào ngược họng thanh quản là căn nguyên gián tiếp rất thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua. Dịch dạ dày mang tính axit mạnh cùng các enzyme tiêu hóa như pepsin khi trào ngược lên vùng hầu họng sẽ trực tiếp bào mòn lớp niêm mạc mỏng manh bảo vệ đường thở. Phản ứng kích ứng liên tục trước môi trường axit làm niêm mạc họng đỏ rực, sưng nề và kích thích các tổ chức lympho phản ứng phì đại thành hạt. Những người mắc chứng trào ngược thường có cảm giác nóng rát xương ức, đắng miệng vào buổi sáng, ho khan dai dẳng, khàn tiếng và luôn cảm thấy vướng nghẹn ở cổ họng dù không có dấu hiệu nhiễm trùng đường hô hấp rõ rệt.

Môi trường ô nhiễm và thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh

Đường hô hấp trên là cửa ngõ trực tiếp tiếp xúc với không khí bên ngoài, do đó các yếu tố kích ứng vật lý và hóa học đóng vai trò lớn trong cơ chế bệnh sinh. Khói thuốc lá chủ động hoặc thụ động chứa hàng ngàn hóa chất độc hại gây tổn thương biểu mô hô hấp, làm tê liệt lớp lông chuyển bảo vệ và kích thích viêm họng tiến triển thành mạn tính. Bên cạnh đó, việc thường xuyên làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn, hóa chất công nghiệp, sơn hoặc khí thải giao thông khiến niêm mạc họng liên tục bị viêm nhiễm. Thói quen sử dụng rượu bia nồng độ cao, ăn nhiều đồ cay nóng, uống nước đá lạnh hoặc sinh hoạt lâu trong phòng điều hòa khô lạnh cũng làm khô niêm mạc hầu họng, tạo điều kiện thuận lợi cho các hạt lympho phát triển.

Bất thường cấu trúc đường thở và yếu tố cơ địa mẫn cảm

Một số người có đặc điểm giải phẫu mũi họng bất thường như vẹo vách ngăn mũi, polyp mũi hoặc phì đại cuốn mũi thường gặp khó khăn khi thở bằng mũi. Tình trạng ngạt mũi kéo dài buộc người bệnh phải thở bằng miệng, đặc biệt là khi ngủ. Khi thở bằng miệng, luồng không khí đi thẳng vào vòm họng mà không được lọc sạch bụi bẩn, sưởi ấm và làm ẩm bởi niêm mạc mũi, dẫn đến niêm mạc họng bị khô rát, dễ tổn thương và viêm mạn tính. Ngoài ra, những người có cơ địa dị ứng mẫn cảm với phấn hoa, lông thú nuôi hoặc nấm mốc cũng thường xuyên chịu đựng tình trạng phù nề niêm mạc đường thở, thúc đẩy quá trình tăng sinh của các hạt lympho vùng họng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay áp dụng các biện pháp can thiệp như tự đốt hạt mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Khi có các dấu hiệu bất thường như nuốt đau nhiều, khạc đờm lẫn máu, khàn tiếng kéo dài trên hai tuần hoặc sút cân không rõ nguyên nhân, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các yếu tố thuận lợi gây viêm họng hạt giúp mỗi người chủ động bảo vệ đường hô hấp trên. Khi có biểu hiện vướng víu vùng họng kéo dài, người bệnh nên đến chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám cẩn thận, xác định chính xác căn nguyên tiềm ẩn và tiếp nhận phác đồ chăm sóc phù hợp, tránh để bệnh tiến triển dai dẳng gây ảnh hưởng đến chất lượng sống.