Nguyên nhân gây tức ngực khó thở và các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Tức ngực khó thở là gì?

Tức ngực khó thở là thuật ngữ mô tả sự kết hợp giữa cảm giác khó chịu tại khoang ngực và tình trạng rối loạn nhịp thở bình thường. Biểu hiện này xuất hiện dưới nhiều dạng thái khác nhau như cảm giác bị đè nặng như đá đè, đau buốt nhói như kim châm, cảm giác bóp nghẹt sau xương ức hoặc cảm giác thở không tới hơi, ngực không thể giãn nở để hít sâu. Triệu chứng có thể khởi phát đột ngột sau gắng sức, diễn tiến âm thầm từ vài tuần hoặc tái phát theo chu kỳ nhất định. Lồng ngực là nơi chứa đựng các cơ quan sinh tồn thiết yếu gồm tim, phổi, hệ thống mạch máu lớn cùng thực quản và khung xương sườn. Do các cơ quan này có mạng lưới phân bố thần kinh cảm giác cảm giác đan xen, não bộ đôi khi khó định vị chính xác vị trí tổn thương ban đầu. Vì vậy, mọi biểu hiện tức ngực khó thở mới xuất hiện đều cần được tiếp cận với thái độ cẩn trọng cao độ.

Bệnh lý tim mạch cấp tính và mạn tính

Hệ tim mạch là cơ quan đầu tiên cần được kiểm tra khi xuất hiện tức ngực khó thở. Hội chứng vành cấp bao gồm cơn đau thắt ngực không ổn định và nhồi máu cơ tim xảy ra khi mạch vành bị tắc nghẽn, làm giảm lượng máu nuôi cơ tim. Người bệnh thường cảm thấy đè nặng, bóp nghẹt sau xương ức, cơn đau có thể lan lên cổ, hàm, vai hoặc cánh tay trái kèm theo khó thở và vã mồ hôi lạnh.

Bên cạnh đó, viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim hoặc bóc tách động mạch chủ ngực cũng tạo ra những cơn đau ngực dữ dội, khó thở tăng dần khi nằm ngửa hoặc khi gắng sức. Suy tim sung huyết khiến máu ứ trệ tại tuần hoàn phổi, gây khó thở kịch phát về đêm và giảm khả năng vận động thông thường. Những bệnh lý này đòi hỏi can thiệp y tế khẩn cấp nhằm bảo tồn chức năng tim.

Các bệnh lý đường hô hấp và màng phổi

Hệ hô hấp gắn liền mật thiết với lồng ngực, do đó các tổn thương tại nhu mô phổi hay đường dẫn khí đều dễ dẫn đến cảm giác tức ngực và hụt hơi. Thuyên tắc phổi là tình trạng cục máu đông di chuyển làm tắc động mạch phổi, gây đau ngực nhói buốt đột ngột, khó thở dữ dội, thở nhanh nông và ho ra máu. Đây là cấp cứu khẩn cấp có nguy cơ tử vong cao nếu không được tiêu sợi huyết hoặc can thiệp kịp thời.

Ngoài ra, đợt cấp hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính gây co thắt đường thở, ứ khí phế nang khiến người bệnh tức ngực kèm theo tiếng thở rít, khò khè. Tràn khí màng phổi tự phát làm xẹp một phần hoặc toàn bộ thùy phổi, tạo cơn đau xé ngực một bên và khó thở tiến triển nhanh. Viêm phổi thùy hoặc viêm màng phổi cũng gây đau ngực tăng rõ rệt khi hít sâu hoặc khi ho.

Bệnh lý tiêu hóa và tổn thương thành ngực

Nhiều bệnh lý tiêu hóa biểu hiện bằng triệu chứng tức ngực khó thở do các thụ thể thần kinh lồng ngực và thực quản cùng chung đường dẫn truyền. Điển hình nhất là bệnh trào ngược dạ dày thực quản, khi axit dịch vị kích thích niêm mạc thực quản gây cảm giác nóng rát, tức nặng sau xương ức, đôi khi lan lên họng tạo cảm giác nghẹn và khó thở nhẹ sau bữa ăn hoặc khi nằm.

Bên cạnh đó, co thắt thực quản lan tỏa hoặc loét dạ dày tá tràng cũng có thể gây khó chịu vùng ngực dưới. Về phía thành ngực, viêm sụn sườn và đau dây thần kinh liên sườn thường gây tức nhói khu trú, đau tăng khi ấn tay vào vị trí tổn thương, khi đổi tư thế hoặc khi ho hắt hơi. Mặc dù nhóm nguyên nhân này ít nguy hiểm hơn bệnh tim phổi, người bệnh vẫn cần được chẩn đoán loại trừ cẩn thận.

Rối loạn lo âu và phản ứng căng thẳng tâm lý

Tình trạng lo âu quá mức, rối loạn hoảng sợ hoặc các sang chấn tâm lý mạnh có thể khởi phát cơn khó thở tức ngực cấp tính. Khi gặp căng thẳng, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích phóng thích lượng lớn hormone adrenaline, làm tim đập nhanh hồi hộp, co thắt cơ thành ngực và thúc đẩy kiểu thở nhanh sâu hay còn gọi là hội chứng tăng thông khí.

Hội chứng tăng thông khí đào thải quá nhiều khí cacbonic trong máu, dẫn đến tình trạng kiềm chuyển hóa tạm thời. Người bệnh xuất hiện cảm giác nghẹt thở, tức ran lồng ngực, kèm theo tê rần môi, mặt và đầu các ngón tay ngón chân. Cơn hoảng loạn thường lui dần khi người bệnh trấn tĩnh hoặc kiểm soát nhịp thở, tuy nhiên việc thăm khám y khoa toàn diện vẫn là bước bắt buộc để loại bỏ tổn thương thực thể trước khi điều trị tâm lý.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần cấp cứu khẩn cấp

Tức ngực khó thở có thể là dấu hiệu cảnh báo tính mạng đang bị đe dọa. Người bệnh hoặc người nhà cần gọi cấp cứu 115 ngay lập tức nếu cơn đau ngực có tính chất đè ép dữ dội, kéo dài trên 10 phút không thuyên giảm khi nghỉ ngơi, lan rộng ra cánh tay, lưng hoặc cằm.

Các dấu hiệu đi kèm báo động đỏ khác bao gồm khó thở dữ dội đến mức không thể nói trọn câu, tím tái môi đầu chi, vã mồ hôi lạnh, hoa mắt chóng mặt hoặc ngất xỉu. Người bệnh không được tự ý lái xe đến viện, không tự ý uống các loại thuốc hạ áp hay giảm đau không rõ nguồn gốc trong lúc chờ nhân viên y tế đến hỗ trợ, nhằm đảm bảo thời gian vàng cho việc cấp cứu can thiệp mạch vành hoặc thông khí nhân tạo.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa tổng quan, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc điều trị khi bị tức ngực khó thở. Khi triệu chứng diễn biến nặng hoặc có yếu tố nguy cơ tim mạch, cần nhanh chóng tiếp cận cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Tức ngực khó thở là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý phức tạp từ tim mạch, hô hấp đến tiêu hóa và tâm lý. Việc nhận biết sớm triệu chứng nguy hiểm giúp người bệnh tiếp cận cấp cứu kịp thời, tránh biến chứng đe dọa tính mạng. Khi gặp biểu hiện bất thường kéo dài hoặc tái phát, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám toàn diện và chẩn đoán chính xác.