Các nguyên nhân gây tổn thương thần kinh trụ thường gặp và cách phòng tránh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Dây thần kinh trụ là một trong những dây thần kinh ngoại biên chính ở chi trên, chịu trách nhiệm vận động phần lớn các cơ nội tại của bàn tay và dẫn truyền cảm giác cho ngón út cùng một nửa ngón áp út. Khi dây thần kinh trụ bị tổn thương, người bệnh thường đối mặt với tình trạng tê bì ngón tay, giảm sức cầm nắm và nguy cơ teo cơ bàn tay nếu không được phát hiện sớm.
Hiểu rõ các nguyên nhân gây tổn thương thần kinh trụ giúp chúng ta chủ động điều chỉnh thói quen làm việc, bảo vệ khớp khuỷu tay và cổ tay đúng cách. Bài viết dưới đây tổng hợp những yếu tố cơ học, chấn thương và bệnh lý thường gặp nhất dẫn tới tình trạng chèn ép dây thần kinh này.
Nguyên nhân gây tổn thương thần kinh trụ là gì?
Dây thần kinh trụ xuất phát từ đám rối thần kinh cánh tay, chạy dọc theo mặt trong cánh tay, luồn qua rãnh sau mỏm trên lồi cầu trong xương cánh tay tại khuỷu tay, sau đó tiếp tục đi xuống cẳng tay và cổ tay qua kênh Guyon để phân nhánh vào các cơ bàn tay. Do đường đi dài và có nhiều đoạn nằm sát xương hoặc nông dưới da, dây thần kinh trụ rất dễ bị tổn thương bởi các tác động ngoại lực, chèn ép tư thế hoặc biến dạng giải phẫu cục bộ. Tổn thương dây thần kinh trụ có thể biểu hiện dưới nhiều cấp độ, từ suy giảm dẫn truyền tạm thời do thiếu máu cục bộ đến thoái hóa sợi trục hoặc đứt rách hoàn toàn cấu trúc bao sợi thần kinh. Việc xác định chính xác vị trí và cơ chế tổn thương đóng vai trò then chốt giúp bác sĩ đưa ra phác đồ theo dõi hoặc can thiệp phục hồi chức năng phù hợp.
Chèn ép cơ học và thói quen vận động sai tư thế tại khuỷu tay
Vị trí dễ bị tổn thương nhất của dây thần kinh trụ là rãnh ròng rọc khuỷu tay, nơi dây thần kinh nằm nông ngay dưới da và đi qua ống xương hẹp. Thói quen tì đè khuỷu tay lên mặt bàn cứng trong thời gian dài khi làm việc văn phòng hoặc lái xe tạo áp lực trực tiếp lên bó mạch thần kinh. Bên cạnh đó, các động tác gập khuỷu tay liên tục hoặc giữ khuỷu tay gập góc nhọn lúc ngủ làm căng dãn dây thần kinh trụ kéo dài, gây thiếu máu nuôi dưỡng cục bộ. Tình trạng này dẫn đến hội chứng ống khuỷu tay với các triệu chứng tê rần, giảm cảm giác ngón út và ngón áp út. Khi áp lực cơ học diễn ra thường xuyên mà không được giải phóng, sợi trục thần kinh dần thoái hóa và suy giảm chức năng dẫn truyền tín hiệu.
Chèn ép tại cổ tay trong hội chứng kênh Guyon
Khu vực cổ tay cũng là vị trí giải phẫu quan trọng nơi dây thần kinh trụ đi qua một cấu trúc hẹp gọi là kênh Guyon trước khi tỏa nhánh vào bàn tay. Hội chứng kênh Guyon thường xuất phát từ chèn ép cơ học ngoại lai lặp đi lặp lại, điển hình ở người thường xuyên đi xe đạp đường dài tì lòng bàn tay vào ghi đông hoặc công nhân sử dụng búa, máy khoan rung lắc. Ngoài ra, sự xuất hiện của các khối choán chỗ lành tính như nang bao hoạt dịch khớp cổ tay, u bao thần kinh, u mỡ hoặc phình động mạch trụ cũng làm hẹp không gian kênh Guyon. Sự chèn ép tại đây làm gián đoạn vận động của các cơ gian cốt, cơ khép ngón cái và gây rối loạn cảm giác nửa trong bàn tay.
Chấn thương gãy xương và vết thương hở vùng cẳng tay
Các biến cố chấn thương cấp tính vùng chi trên là nguyên nhân trực tiếp làm rách, dập nát hoặc đứt lìa dây thần kinh trụ. Gãy đầu dưới xương cánh tay, gãy mỏm khuỷu, trật khớp khuỷu hoặc gãy xương móc ở cổ tay có thể làm mảnh xương di lệch đâm vào dây thần kinh. Ngay cả sau khi xương đã liền, can xương phát triển quá mức hoặc xơ dính mô mềm quanh rãnh thần kinh trụ vẫn có thể gây chèn ép muộn sau nhiều tháng hoặc nhiều năm. Bên cạnh chấn thương kín, các vết thương hở do vật sắc nhọn cắt đứt vùng cổ tay hoặc cẳng tay đòi hỏi phải được đánh giá cẩn thận tại cơ sở ngoại khoa chấn thương chỉnh hình để khâu nối vi phẫu phục hồi bao thần kinh.
Ảnh hưởng từ bệnh lý chuyển hóa và viêm khớp hệ thống
Một số bệnh lý toàn thân mạn tính có thể làm tăng tính nhạy cảm của hệ thần kinh ngoại biên trước các tác động cơ học. Người mắc bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết kém thường có nguy cơ cao bị bệnh lý đa dây thần kinh do tổn thương vi mạch nuôi dưỡng dây thần kinh. Bệnh viêm khớp dạng thấp gây viêm màng hoạt dịch tăng sinh ở khớp khuỷu và cổ tay, làm biến dạng khớp và xâm lấn chèn ép dây thần kinh lân cận. Ngoài ra, các rối loạn nội tiết như suy giáp gây lắng đọng chất nhầy kẽ mô, suy thận mạn tính hoặc thiếu hụt vitamin nhóm B kéo dài cũng làm suy giảm khả năng tự bảo vệ và hồi phục của dây thần kinh trụ.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc giảm đau, giãn cơ, kháng viêm hoặc tự ý đi châm cứu, nắn chỉnh khớp khi chưa rõ nguyên nhân. Nếu xuất hiện dấu hiệu tê bì bàn tay liên tục, yếu liệt ngón tay hoặc teo cơ kẽ ngón, cần nhanh chóng đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh hoặc chấn thương chỉnh hình để được thăm khám cẩn thận.
Tóm tắt
Tổn thương thần kinh trụ có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như thói quen sinh hoạt, chèn ép cơ học, chấn thương hoặc bệnh lý chuyển hóa mạn tính. Việc nhận biết sớm yếu tố căn nguyên và chủ động thăm khám chuyên khoa thần kinh hoặc chấn thương chỉnh hình giúp người bệnh bảo tồn tối đa chức năng vận động và cảm giác của bàn tay. Tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh hoặc trì hoãn can thiệp y tế khi đã xuất hiện dấu hiệu tê bì kéo dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tổn thương thần kinh trụ khác gì với hội chứng ống cổ tay?
Hội chứng ống cổ tay liên quan đến dây thần kinh giữa gây tê ngón cái, trỏ, giữa. Ngược lại, tổn thương thần kinh trụ chủ yếu gây tê bì, châm chích ở ngón út và nửa ngoài ngón áp út.
Có nên tự mua nẹp cố định khuỷu tay tại nhà khi bị tê ngón tay út?
Không nên tự ý nẹp tay khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Việc cố định sai tư thế hoặc nẹp quá chặt có thể làm tăng áp lực chèn ép lên rãnh thần kinh trụ, khiến tổn thương tiến triển nặng hơn.
Teo cơ kẽ ngón tay do chèn ép thần kinh trụ có hồi phục được không?
Tình trạng teo cơ kẽ ngón và cơ mô út cho thấy sợi trục vận động đã bị tổn thương nghiêm trọng hoặc kéo dài. Lúc này cần đến bệnh viện khám ngay để đánh giá mức độ suy giảm dẫn truyền và can thiệp kịp thời.
Bác sĩ chẩn đoán vị trí tổn thương dây thần kinh trụ bằng phương pháp nào?
Bác sĩ thường phối hợp thăm khám phản xạ, đo điện cơ nhằm đánh giá vận tốc dẫn truyền xung thần kinh, cùng chụp X-quang hoặc cộng hưởng từ khuỷu tay để phát hiện vị trí chèn ép giải phẫu.
Thói quen ngồi máy tính có làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh trụ không?
Người làm việc văn phòng nên giữ cẳng tay tạo góc mở hơn chín mươi độ, hạn chế tì đè khuỷu tay lên mép bàn cứng và nghỉ ngơi duỗi thẳng khớp tay định kỳ sau mỗi giờ làm việc.
