Nguyên nhân gây tiêu chảy nhiều lần trong ngày và những lưu ý cần biết

Tiêu chảy nhiều lần trong ngày là gì?

Đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày là một trong những rối loạn tiêu hóa thường gặp nhất ở cả trẻ em và người lớn. Về mặt sinh lý, tình trạng này xảy ra khi niêm mạc ruột bị tổn thương hoặc tăng bài tiết dịch, làm giảm khả năng hấp thu nước và các chất dinh dưỡng, đồng thời tăng nhu động khiến phân bị tống xuất nhanh ra ngoài trước khi kịp đông đặc.

Dựa vào thời gian kéo dài, tiêu chảy được phân chia thành dạng cấp tính diễn ra dưới mười bốn ngày và dạng mạn tính kéo dài trên bốn tuần. Tiêu chảy cấp tính thường xuất hiện đột ngột do nhiễm trùng hoặc ngộ độc thực phẩm, trong khi tiêu chảy kéo dài có thể là dấu hiệu cảnh báo của các bệnh lý tiêu hóa tiềm ẩn. Dù do bất kỳ căn nguyên nào, việc duy trì cân bằng nước và điện giải luôn là yếu tố quan trọng hàng đầu trong giai đoạn đầu của bệnh.

Nhiễm trùng đường tiêu hóa do vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng

Nhiễm khuẩn là nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây ra các đợt tiêu chảy cấp tính đột ngột. Các loại virus như rotavirus, norovirus cùng các vi khuẩn như escherichia coli, salmonella hay shigella thường xâm nhập vào cơ thể qua nguồn nước hoặc thức ăn bị ô nhiễm. Khi vào ống tiêu hóa, chúng tấn công bề mặt niêm mạc ruột, kích thích phản ứng viêm và khiến ruột bài tiết ồ ạt nước cùng dịch thể.

Người bệnh khi bị nhiễm trùng đường ruột thường đi ngoài phân lỏng nhiều nước, kèm theo đau quặn bụng, buồn nôn và có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao. Phần lớn các trường hợp tiêu chảy do nhiễm virus sẽ tự thuyên giảm sau vài ngày nếu được nghỉ ngơi và bù nước đầy đủ.

Ngộ độc thực phẩm và tình trạng không dung nạp thức ăn

Sử dụng các loại thực phẩm ôi thiu, chưa nấu chín kỹ hoặc nhiễm độc tố vi sinh vật là căn nguyên dẫn đến ngộ độc thực phẩm. Khi độc tố xâm nhập, hệ tiêu hóa sẽ kích hoạt cơ chế tự bảo vệ bằng cách co bóp liên tục để đào thải chất có hại ra ngoài, khiến người bệnh nôn ói và đi ngoài nhiều lần liên tiếp chỉ sau vài giờ ăn uống.

Bên cạnh đó, việc cơ thể thiếu men tiêu hóa cũng gây ra tình trạng rối loạn đi ngoài. Điển hình là hội chứng không dung nạp đường lactose ở người thiếu men lactase, gây sôi bụng, đầy hơi và tiêu chảy sau khi uống sữa. Tình trạng dị ứng protein hoặc nhạy cảm với các món ăn lạ cũng có thể làm ruột bị kích ứng tương tự.

Tác dụng phụ của thuốc điều trị và mất cân bằng vi sinh đường ruột

Một số loại thuốc điều trị bệnh lý có thể làm xáo trộn môi trường bình thường trong lòng ruột. Thuốc kháng sinh phổ rộng là nhóm thường gặp nhất, vì khi tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, chúng vô tình tiêu diệt cả hệ lợi khuẩn có ích. Sự suy giảm này tạo điều kiện cho các vi khuẩn cơ hội như clostridioides difficile bùng phát, gây viêm đại tràng và tiêu chảy nhiều lần.

Ngoài kháng sinh, một số loại thuốc kháng acid dạ dày chứa magie, thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc điều trị đái tháo đường cũng có thể gây đi ngoài phân lỏng. Người bệnh khi nhận thấy tình trạng này xuất hiện trong quá trình dùng thuốc cần trao đổi với bác sĩ để có phương án điều chỉnh đơn thuốc phù hợp.

Các bệnh lý đường tiêu hóa mạn tính và rối loạn chức năng ruột

Khi hiện tượng đi ngoài phân lỏng lặp đi lặp lại nhiều đợt hoặc kéo dài nhiều tuần, nguyên nhân có thể xuất phát từ các bệnh lý mạn tính. Hội chứng ruột kích thích là tình trạng rối loạn chức năng đại tràng thường gặp, gây đau bụng từng cơn và tiêu chảy xen kẽ táo bón, biểu hiện rõ hơn khi căng thẳng tâm lý hoặc lo âu kéo dài.

Ngoài ra, các bệnh lý viêm ruột mạn tính như bệnh crohn hay viêm loét đại tràng cũng khiến niêm mạc ruột tổn thương kéo dài, gây tiêu chảy dai dẳng kèm phân có chất nhầy máu. Tình trạng kém hấp thu mỡ, rối loạn chức năng tuyến giáp cũng có thể thúc đẩy nhu động ruột tăng nhanh bất thường.

Nguyên tắc bù nước và chăm sóc dinh dưỡng đúng cách tại nhà

Nguy cơ lớn nhất khi bị tiêu chảy nhiều lần trong ngày là mất nước và rối loạn điện giải. Do đó, ưu tiên hàng đầu là tích cực bù dịch bằng dung dịch bù nước oresol pha đúng tỷ lệ tiêu chuẩn theo hướng dẫn. Uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày giúp cơ thể hấp thu dịch hiệu quả hơn so với uống lượng lớn cùng một lúc.

Người bệnh nên ăn thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo loãng, súp dinh dưỡng, thịt nạc hấp và chuối chín để cung cấp năng lượng cho cơ thể. Cần kiêng các món ăn nhiều dầu mỡ chiên xào, thức ăn quá ngọt, gia vị cay nồng và đồ uống có cồn để tránh làm tăng áp lực lên niêm mạc ruột đang tổn thương.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý mua và sử dụng các loại thuốc cầm tiêu chảy làm giảm nhu động ruột khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Việc ức chế tống xuất phân có thể khiến vi khuẩn và độc tố ứ đọng lại trong ống tiêu hóa, làm tình trạng nhiễm trùng diễn biến nặng hơn. Nếu xuất hiện các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm như sốt cao liên tục, phân có lẫn máu, nôn mửa nhiều không thể uống nước, đau bụng dữ dội hoặc dấu hiệu mất nước nặng như mắt trũng, tiểu ít và mệt lả, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Tiêu chảy nhiều lần trong ngày là biểu hiện của nhiều vấn đề sức khỏe từ nhiễm khuẩn cấp tính đến các bệnh lý tiêu hóa kéo dài. Việc chủ động bù nước điện giải sớm kết hợp chế độ ăn uống thanh đạm là nền tảng quan trọng giúp cơ thể hồi phục. Hãy luôn lắng nghe cơ thể và liên hệ với cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường để được chẩn đoán chính xác và bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa toàn diện.