Nguyên nhân gây sốt ớn lạnh đau nhức người và cách theo dõi
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sốt kèm theo cảm giác ớn lạnh và đau nhức mình mẩy là tổ hợp triệu chứng rất thường gặp trong đời sống hằng ngày. Hiện tượng này thường xảy ra khi hệ miễn dịch kích hoạt phản ứng chống lại các tác nhân xâm nhập như vi rút, vi khuẩn hoặc các tình trạng viêm trong cơ thể. Khi trung tâm điều nhiệt ở não nâng mức nhiệt độ mục tiêu, cơ thể sẽ có phản xạ co mạch ngoại vi và co cơ liên tục để sinh nhiệt, gây ra cảm giác ớn lạnh và đau nhức cơ bắp.
Phần lớn các trường hợp khởi phát đột ngột do nhiễm vi rút đường hô hấp và tự thuyên giảm sau vài ngày chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, đây cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm cần được can thiệp y tế kịp thời.
Sốt ớn lạnh đau nhức người là gì?
Về mặt sinh lý, sốt là phản ứng bảo vệ tự nhiên của hệ miễn dịch nhằm kìm hãm sự phát triển của tác nhân gây bệnh. Cảm giác ớn lạnh xuất hiện ở giai đoạn đầu của cơn sốt, khi nhiệt độ thực tế của cơ thể chưa kịp bắt kịp mức nhiệt độ mới do trung tâm điều nhiệt thiết lập. Để nhanh chóng nâng thân nhiệt, các cơ bắp sẽ co rút liên hồi tạo nên phản xạ run rẩy, đồng thời mạch máu ngoại vi co lại khiến chân tay lạnh buốt. Quá trình giải phóng các chất trung gian gây viêm như cytokine cũng tác động trực tiếp lên hệ cơ xương khớp, tạo cảm giác ê ẩm, nhức mỏi toàn thân. Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi và mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh.
Cảm cúm và nhiễm siêu vi đường hô hấp
Cảm cúm mùa do vi rút cúm A, cúm B hoặc các vi rút hô hấp khác là nguyên nhân hàng đầu gây sốt cao đột ngột kèm ớn lạnh và đau nhức cơ bắp dữ dội. Người bệnh thường có thêm các biểu hiện như nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau họng và ho khan. Tình trạng ê ẩm mình mẩy trong nhiễm cúm thường rất rõ rệt do lượng cytokine giải phóng ồ ạt vào tuần hoàn. Bệnh thường tự thoái lui sau năm đến bảy ngày nếu được nghỉ ngơi, uống đủ nước và hạ sốt đúng cách. Dù vậy, người cao tuổi và người có bệnh nền mạn tính cần được theo dõi sát nhằm phát hiện sớm biến chứng viêm phổi.
Bệnh sốt xuất huyết Dengue
Sốt xuất huyết Dengue do vi rút truyền qua muỗi vằn là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm rất phổ biến. Bệnh nhân thường sốt cao liên tục ba mươi chín đến bốn mươi độ C, ớn lạnh, đau nhức hốc mắt và mỏi nhừ cơ khớp. Giai đoạn từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy là thời điểm then chốt khi cơn sốt có thể hạ nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ biến chứng như giảm tiểu cầu, cô đặc máu, chảy máu cam hoặc tụt huyết áp gây sốc. Do đó, người bị sốt kèm đau mỏi người trong mùa dịch cần đến cơ sở y tế làm xét nghiệm máu để được hướng dẫn theo dõi chặt chẽ.
Nhiễm trùng cấp tính đường tiết niệu và tiêu hóa
Các ổ nhiễm khuẩn cấp do vi khuẩn tại thận, bàng quang hoặc đường ruột cũng thường gây ra các cơn sốt cao rét run. Điển hình như viêm đài bể thận cấp khiến người bệnh sốt cao, ớn lạnh kèm đau quặn vùng hông lưng và tiểu buốt, tiểu rắt. Trong khi đó, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc ngộ độc thực phẩm lại gây sốt, ớn lạnh đi đôi với đau bụng dữ dội, nôn ói và tiêu chảy cấp. Các bệnh lý này đòi hỏi phải được bác sĩ thăm khám trực tiếp, làm xét nghiệm vi sinh và chỉ định điều trị kháng khuẩn phù hợp, không được tự ý dùng thuốc tại nhà.
Phản ứng sau tiêm chủng và bệnh lý tự miễn
Cơn sốt nhẹ kèm cảm giác ớn lạnh và ê ẩm cơ thể có thể xuất hiện sau khi tiêm vắc xin, phản ánh hệ miễn dịch đang hoạt động để tạo kháng thể và thường tự khỏi sau một đến hai ngày. Ngoài ra, các bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống hoặc viêm khớp dạng thấp cũng có thể gây sốt kéo dài từng đợt kèm đau nhức khớp xương toàn thân. Ở nhóm bệnh tự miễn, hệ miễn dịch tấn công nhầm vào mô cơ thể, khiến triệu chứng tiến triển dai dẳng và đòi hỏi phải được chẩn đoán, điều trị chuyên sâu bởi bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp.
Lưu ý an toàn
Khi bị sốt và ớn lạnh, tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt giảm đau nhóm kháng viêm không steroid hoặc aspirin nếu chưa loại trừ được bệnh sốt xuất huyết, vì có thể dẫn tới xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng. Tránh việc đắp quá nhiều chăn dày hay mặc quần áo kín mít khi đang sốt cao do sẽ làm nhiệt độ cơ thể tăng vọt khó kiểm soát. Ngoài ra, người bệnh không được tự ý mua kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Tóm tắt
Sốt kèm ớn lạnh và đau nhức người là tín hiệu cảnh báo hệ miễn dịch đang nỗ lực phản ứng trước các tác nhân bất lợi. Nghỉ ngơi hợp lý, bổ sung đủ nước và theo dõi sát diễn biến là những bước chăm sóc ban đầu quan trọng. Nếu triệu chứng không thuyên giảm sau ba ngày hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh cần chủ động đến gặp bác sĩ để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nên làm gì đầu tiên khi bị sốt ớn lạnh và đau nhức người?
Người bệnh nên nằm nghỉ ở nơi thoáng mát, kiểm tra thân nhiệt bằng nhiệt kế và uống nhiều nước lọc hoặc dung dịch điện giải oresol. Có thể dùng khăn ấm chườm vào nách, bẹn để giúp cơ thể thoát nhiệt dễ dàng hơn.
Khi đang ớn lạnh run người có nên đắp chăn dày không?
Không nên đắp chăn quá dày vì việc giữ nhiệt kín sẽ khiến thân nhiệt tăng cao nguy hiểm hơn. Khi thấy rét run, người bệnh chỉ nên đắp một tấm chăn mỏng và bỏ bớt ra ngay khi cơn ớn lạnh giảm dần.
Dấu hiệu sốt ớn lạnh nào cảnh báo cần đi cấp cứu ngay?
Cần đến bệnh viện cấp cứu ngay nếu sốt cao liên tục không hạ, kèm theo co giật, khó thở, tức ngực, lơ mơ, nôn nhiều, đau bụng dữ dội hoặc xuất hiện các nốt xuất huyết bầm tím dưới da.
Có nên tự mua thuốc kháng sinh để uống khi bị sốt không?
Tuyệt đối không nên tự ý dùng kháng sinh. Phần lớn các cơn sốt cấp là do nhiễm vi rút, loại mầm bệnh không đáp ứng với kháng sinh. Việc tự dùng thuốc dễ gây ngộ độc gan thận và dẫn đến nguy cơ kháng kháng sinh.
Tình trạng sốt kéo dài bao lâu thì bắt buộc phải đi khám?
Nếu cơn sốt kéo dài quá ba ngày không đỡ, hoặc nhiệt độ dao động bất thường kèm theo mệt mỏi suy kiệt tăng dần, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để xét nghiệm máu và chẩn đoán chính xác nguyên nhân.
