Nguyên nhân gây ớn lạnh đột ngột và cách xử trí

Ớn lạnh đột ngột là gì?

Hiện tượng ớn lạnh đột ngột là một phản ứng sinh lý phức tạp do trung tâm điều hòa thân nhiệt tại vùng dưới đồi chỉ huy. Khi cơ thể nhận thấy nhiệt độ trung tâm giảm xuống hoặc khi điểm chuẩn nhiệt độ bị điều chỉnh tăng lên, hệ thần kinh sẽ phát tín hiệu kích thích các cơ xương co thắt nhanh và liên tục. Quá trình này giúp sinh nhiệt nhanh chóng để duy trì hoặc nâng cao nhiệt độ bên trong cơ thể. Đồng thời, các mạch máu ngoại vi dưới da cũng co lại nhằm hạn chế tối đa sự tỏa nhiệt ra môi trường xung quanh, tạo cảm giác da nổi gai ốc và run rẩy. Trong nhiều trường hợp, ớn lạnh chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và biến mất khi cơ thể được giữ ấm hoặc nghỉ ngơi. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này tái diễn thường xuyên hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường như sốt, mệt mỏi kiệt sức, đó có thể là chỉ báo của một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn cần được theo dõi kỹ lưỡng.

Phản ứng khởi phát sốt và các bệnh lý nhiễm trùng cấp tính

Một trong những nguyên nhân thường gặp nhất dẫn tới ớn lạnh đột ngột là giai đoạn khởi phát của các bệnh nhiễm trùng, bao gồm cảm cúm, viêm phổi, nhiễm trùng đường tiết niệu hay nhiễm virus cấp tính. Khi vi khuẩn hoặc virus xâm nhập, hệ thống miễn dịch giải phóng các chất trung gian hóa học tác động lên vùng dưới đồi ở não bộ, làm tăng điểm chuẩn nhiệt độ của cơ thể.

Trong giai đoạn điểm chuẩn nhiệt độ vừa bị nâng lên, cơ thể cảm thấy môi trường xung quanh đột ngột lạnh hơn dù thân nhiệt thực tế chưa kịp tăng. Để nhanh chóng nâng nhiệt độ bên trong lên mức chuẩn mới, các cơ bắp co rút liên tục tạo ra phản xạ run rẩy và mạch máu ngoại vi co lại, gây nên cảm giác ớn lạnh gai người. Cơn ớn lạnh này thường kéo dài từ vài phút đến nửa giờ trước khi thân nhiệt bùng phát thành một cơn sốt rõ rệt.

Rối loạn chuyển hóa và các bất thường nội tiết tố

Tình trạng hạ đường huyết xảy ra khi lượng glucose trong máu giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, thường gặp ở người mắc bệnh tiểu đường dùng thuốc quá liều, người nhịn ăn kéo dài hoặc hoạt động thể lực quá sức. Khi thiếu hụt năng lượng cung cấp cho tế bào, hệ thần kinh giao cảm lập tức kích hoạt phản ứng căng thẳng, giải phóng hormone adrenaline gây co mạch ngoại biên, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh và ớn lạnh đột ngột.

Bên cạnh đó, suy giảm chức năng tuyến giáp cũng là yếu tố nội tiết quan trọng gây nhạy cảm với nhiệt độ. Tuyến giáp đóng vai trò điều hòa tốc độ chuyển hóa và sản sinh nhiệt lượng cho toàn bộ cơ thể. Khi lượng hormone tuyến giáp suy giảm, quá trình trao đổi chất chậm lại, khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy ớn lạnh bất chợt, mệt mỏi, khô da và tăng cân không rõ nguyên nhân. Ngoài ra, bệnh thiếu máu thiếu sắt làm giảm khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu tới các mô, cũng khiến các chi lạnh buốt và dễ phát sinh cơn ớn lạnh.

Tác động từ nhiệt độ môi trường và yếu tố căng thẳng thần kinh

Cơ thể con người có khả năng tự điều hòa thân nhiệt trong một giới hạn nhất định. Khi bước từ phòng điều hòa nhiệt độ thấp ra ngoài hoặc khi gặp gió lạnh đột ngột trong tình trạng quần áo ẩm ướt, thụ thể cảm nhận nhiệt độ ở da sẽ gửi tín hiệu kích thích co mạch máu dưới da để bảo tồn nhiệt, tạo ra cảm giác gai lạnh tức thì.

Tình trạng căng thẳng tâm lý quá mức hoặc cơn hoảng loạn cũng kích thích phóng thích adrenaline đột ngột, dẫn đến co thắt mạch máu nhỏ ở da và các chi, khiến cơ thể rùng mình ớn lạnh dù nhiệt độ môi trường hoàn toàn bình thường. Thêm vào đó, việc thiếu ngủ kéo dài, kiệt sức và mất nước cũng làm gián đoạn trung tâm điều nhiệt ở não bộ, khiến cơ thể dễ bị ớn lạnh hơn so với bình thường.

Cách chăm sóc ban đầu và thời điểm cần thăm khám y tế

Khi gặp cơn ớn lạnh đột ngột nhẹ và không kèm dấu hiệu nguy hiểm, người bệnh nên tìm nơi kín gió, giữ ấm bằng cách mặc thêm áo khoác hoặc đắp chăn mỏng, uống một ly nước ấm hoặc nước gừng ấm. Nếu nghi ngờ do đói hoặc hạ đường huyết, việc bổ sung ngay một bữa ăn nhẹ hoặc một cốc nước đường ấm sẽ giúp cải thiện triệu chứng nhanh chóng.

Tuy nhiên, người bệnh cần theo dõi sát thân nhiệt bằng nhiệt kế. Nếu cơn ớn lạnh kèm theo sốt cao trên 38,5 độ C, rét run cầm cập, đau tức ngực, khó thở, cứng cổ, nôn mửa liên tục hoặc lơ mơ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không tự ý uống các loại thuốc hạ sốt, kháng sinh hay thuốc giảm đau liều cao khi chưa rõ nguyên nhân cụ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Không tự ý sử dụng thuốc hạ sốt, kháng sinh hoặc thay đổi liều lượng thuốc điều trị bệnh nền khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các cơn rét run dữ dội hoặc dấu hiệu bệnh lý tiến triển nhanh, người bệnh cần được thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín.

Tóm tắt

Ớn lạnh đột ngột có thể chỉ là phản xạ tức thời trước sự thay đổi nhiệt độ hoặc áp lực tâm lý, nhưng cũng có thể báo hiệu các bệnh lý cấp tính như nhiễm trùng hoặc rối loạn chuyển hóa. Việc chủ động theo dõi nhiệt độ cơ thể, giữ ấm hợp lý và kịp thời thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.