Nguyên nhân gây nhiệt miệng ở lưỡi và cách chăm sóc

Nhiệt miệng ở lưỡi là gì?

Nhiệt miệng ở lưỡi, theo thuật ngữ y khoa thường gọi là viêm loét miệng aphthous, là một tổn thương nông dạng viêm xuất hiện trên bề mặt niêm mạc của lưỡi. Vết loét thường có hình tròn hoặc bầu dục, đáy màu trắng hoặc vàng xám và được bao quanh bởi một quầng viêm màu đỏ tươi.

Do lưỡi là cơ quan chứa mật độ thụ cảm thể thần kinh cảm giác dày đặc và liên tục vận động khi nói, nhai hoặc nuốt nước bọt, nên bất kỳ tổn thương nào tại vị trí này cũng gây cảm giác đau rát rõ rệt hơn so với các vị trí khác trong khoang miệng. Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành. Hầu hết các đợt nhiệt miệng ở lưỡi là lành tính, không đe dọa sức khỏe nghiêm trọng và có xu hướng tự thoái lui trong vòng một đến hai tuần. Tuy nhiên, cảm giác đau buốt có thể cản trở việc ăn uống, làm suy giảm chất lượng sinh hoạt nếu không được chăm sóc đúng cách.

Tổn thương cơ học và thói quen sinh hoạt tác động lên niêm mạc lưỡi

Một trong những tác nhân hàng đầu gây ra các vết loét ở lưỡi là sang chấn cơ học trực tiếp lên niêm mạc. Tình trạng này thường xảy ra khi người bệnh vô tình cắn phải cạnh lưỡi trong lúc nhai thức ăn hoặc nói chuyện vội vã.

Ngoài ra, các tổn thương niêm mạc lưỡi còn bắt nguồn từ thói quen chải răng quá mạnh bằng bàn chải lông cứng, việc sử dụng tăm tre nhọn xỉa răng, hoặc do ma sát liên tục từ các cạnh răng bị mẻ, sắc nhọn. Những người đang mang khí cụ chỉnh nha hoặc răng giả không vừa vặn cũng rất dễ bị cọ xát làm rách lớp niêm mạc mỏng manh trên bề mặt lưỡi, từ đó hình thành ổ loét nhiệt miệng.

Thói quen ăn thực phẩm quá nóng, đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay nồng hoặc thực phẩm giòn cứng cũng có thể làm bỏng rát và trầy xước niêm mạc lưỡi, tạo điều kiện thuận lợi cho phản ứng viêm cục bộ bùng phát.

Suy giảm miễn dịch, căng thẳng kéo dài và thiếu hụt vi chất dinh dưỡng

Hệ miễn dịch đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự toàn vẹn của niêm mạc miệng. Khi cơ thể trải qua giai đoạn căng thẳng thần kinh kéo dài, thiếu ngủ, lo âu hoặc làm việc quá sức, sức đề kháng suy giảm sẽ khiến niêm mạc lưỡi dễ bị viêm loét hơn bình thường.

Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng mất cân đối là yếu tố nguy cơ thường gặp. Sự thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng thiết yếu như vitamin B12, vitamin B9 (acid folic), vitamin C, sắt và kẽm ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tái tạo biểu mô tế bào niêm mạc miệng, làm lớp màng bảo vệ của lưỡi mỏng đi và dễ bị tổn thương.

Ở một số người, sự thay đổi nội tiết tố trong chu kỳ kinh nguyệt, thời kỳ mang thai hoặc phản ứng nhạy cảm của cơ thể với một số thành phần trong kem đánh răng như sodium lauryl sulfate cũng có thể kích hoạt các đợt nhiệt miệng tái diễn.

Các bệnh lý toàn thân và rối loạn tiêu hóa liên quan đến vết loét lưỡi

Trong phần lớn trường hợp, nhiệt miệng ở lưỡi là tổn thương lành tính dạng aphthous đơn thuần. Tuy nhiên, nếu vết loét tái phát liên tục hoặc xuất hiện nhiều ổ loét cùng lúc, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo của một số bệnh lý nội khoa tiềm ẩn cần được quan tâm.

Các bệnh lý viêm mạn tính ở đường tiêu hóa như bệnh Crohn hay viêm loét đại trực tràng có thể biểu hiện triệu chứng ngoài ruột thông qua những đợt loét niêm mạc miệng và lưỡi dai dẳng. Tình trạng nhạy cảm với gluten trong bệnh celiac cũng thường đi kèm hiện tượng viêm loét miệng mạn tính.

Một số rối loạn tự miễn dịch toàn thân như hội chứng Behcet hoặc lupus ban đỏ hệ thống cũng có thể gây ra các vết loét đặc trưng ở niêm mạc miệng và lưỡi. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan nếu tình trạng nhiệt miệng đi kèm với các dấu hiệu bất thường ở các cơ quan khác như tiêu chảy kéo dài, đau khớp hoặc sụt cân.

Cách chăm sóc và làm dịu cảm giác đau rát do nhiệt miệng ở lưỡi

Để giúp vết nhiệt miệng ở lưỡi nhanh hồi phục và giảm bớt cảm giác đau xót, việc thiết lập chế độ chăm sóc răng miệng đúng cách đóng vai trò rất quan trọng. Người bệnh nên duy trì súc miệng bằng nước muối sinh lý 0,9% ấm từ 2 đến 3 lần mỗi ngày để làm sạch mảng bám vi khuẩn và làm dịu niêm mạc.

Cần chuyển sang sử dụng bàn chải đánh răng có sợi lông mềm mịn và thao tác nhẹ nhàng quanh vùng lưỡi có vết loét. Tránh tuyệt đối các loại nước súc miệng chứa nồng độ cồn cao vì cồn sẽ gây khô miệng và làm vết loét thêm bỏng rát.

Về chế độ ăn uống, nên ưu tiên các món mềm, lỏng, mát như cháo, canh rau, súp; uống nhiều nước lọc trong ngày. Tạm thời kiêng các món ăn cay nóng, đồ chiên rán nhiều dầu, gia vị chua gắt và các thức uống có cồn hay ga. Nghỉ ngơi đầy đủ và giữ tinh thần thoải mái cũng là yếu tố hỗ trợ thúc đẩy vết thương tự lành nhanh chóng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Người bệnh không nên tự ý dùng các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau đường uống liều cao hoặc các chế phẩm chứa corticoid khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế. Đặc biệt, nếu vết loét ở lưỡi kéo dài quá 14 ngày không lành, có bờ gồ ghề, đáy cứng hoặc kèm theo sụt cân, chảy máu bất thường, người bệnh cần đến bệnh viện khám chuyên khoa răng hàm mặt hoặc tai mũi họng để loại trừ các tổn thương ác tính.

Tóm tắt

Nhiệt miệng ở lưỡi tuy là tình trạng phổ biến và phần lớn lành tính, nhưng mang lại nhiều khó chịu trong sinh hoạt thường ngày. Việc nhận biết sớm các yếu tố khởi phát giúp bạn chủ động chăm sóc khoang miệng, điều chỉnh dinh dưỡng và sinh hoạt hợp lý. Nếu vết loét kéo dài bất thường hoặc tái phát thường xuyên, người bệnh nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt để được kiểm tra và tư vấn hướng xử trí an toàn.