Nguyên nhân gây loạn thị và các phương pháp cải thiện thị lực
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Loạn thị là một tật khúc xạ mắt rất phổ biến có thể gặp ở cả trẻ em lẫn người trưởng thành. Tình trạng này khiến người nhìn thấy hình ảnh bị mờ nhòe, méo mó hoặc bóng đôi ở mọi khoảng cách, gây mỏi mắt và đau đầu nếu không được khắc phục sớm. Nhiều người băn khoăn nguyên nhân gây loạn thị bắt nguồn từ đâu và liệu tật khúc xạ này có thể điều trị dứt điểm hay không.
Về bản chất, loạn thị xuất hiện do độ cong của giác mạc hoặc thể thủy tinh không đồng đều, làm ánh sáng đi vào mắt không thể hội tụ chuẩn xác tại một điểm trên võng mạc. Mặc dù cấu trúc giải phẫu của giác mạc không thể tự trở về bình thường, y học hiện đại đã phát triển nhiều phương pháp can thiệp hiệu quả như đeo kính điều chỉnh hoặc phẫu thuật khúc xạ, giúp người bệnh khôi phục tầm nhìn rõ nét và thoải mái trong sinh hoạt thường ngày.
Nguyên nhân gây loạn thị là gì?
Loạn thị là hiện tượng quang sai của hệ thống quang học nhãn cầu, trong đó tia sáng song song sau khi khúc xạ qua giác mạc và thể thủy tinh không hội tụ thành một tiêu điểm duy nhất mà tạo thành hai đường tiêu cự khác nhau. Ở mắt bình thường, bề mặt giác mạc có hình dạng cầu tròn đều tương tự quả bóng đá, giúp ánh sáng bẻ cong đồng đều về đúng hoàng điểm trên võng mạc. Ngược lại, ở mắt bị loạn thị, giác mạc hoặc bề mặt thể thủy tinh bị biến dạng cong không đều, có hình dạng giống quả bóng bầu dục với một kinh tuyến cong hơn kinh tuyến còn lại. Hậu quả là hình ảnh thu nhận được bị nhòe mờ, viền vật thể không rõ nét dù quan sát ở cự ly xa hay cự ly gần. Loạn thị có thể tồn tại đơn thuần hoặc phối hợp cùng cận thị hay viễn thị.
Các nguyên nhân chính dẫn đến tật loạn thị
Nguyên nhân gây loạn thị phần lớn bắt nguồn từ yếu tố bẩm sinh do cấu trúc giác mạc phát triển không đều ngay từ lúc mới sinh. Bán kính cong của giác mạc ở các kinh tuyến không đồng nhất làm tia sáng đi vào mắt không hội tụ tại một tiêu điểm duy nhất trên võng mạc. Yếu tố di truyền đóng vai trò đáng kể, nếu cha mẹ mắc tật khúc xạ thì con cái có nguy cơ bị loạn thị cao hơn bình thường. Ngoài ra, loạn thị thứ phát có thể xuất hiện sau các chấn thương mắt làm rách giác mạc, biến chứng viêm loét giác mạc để lại sẹo đục, hoặc do di chứng sau phẫu thuật can thiệp nội nhãn như mổ đục thủy tinh thể, phẫu thuật ghép giác mạc. Một nguyên nhân bệnh lý nguy hiểm khác là giác mạc chóp, khiến giác mạc mỏng dần và lồi ra ngoài thành hình nón làm độ loạn thị tăng nhanh bất thường. Thói quen thường xuyên dụi mắt mạnh tay cũng có thể làm tổn thương biểu mô và biến dạng cơ học bề mặt giác mạc theo thời gian.
Loạn thị có điều trị được không và các phương pháp cải thiện
Để giải đáp thắc mắc loạn thị có điều trị được không, các chuyên gia nhãn khoa khẳng định tật khúc xạ này hoàn toàn có thể kiểm soát và khắc phục hiệu quả về mặt quang học. Tùy thuộc vào độ tuổi, mức độ loạn thị, độ dày giác mạc và nhu cầu sinh hoạt của từng cá nhân, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ tư vấn giải pháp thích hợp. Phương pháp phổ biến và an toàn nhất là sử dụng kính gọng có thấu kính hình trụ để bù trừ độ cong bất thường của giác mạc, giúp hình ảnh hội tụ chính xác trên võng mạc. Bên cạnh kính gọng, kính áp tròng mềm toric hoặc kính áp tròng cứng thấm khí cũng là lựa chọn tối ưu, mang lại tầm nhìn rộng và tính thẩm mỹ cao. Đối với người từ 18 tuổi trở lên có độ khúc xạ ổn định và giác mạc đủ dày, các phương pháp phẫu thuật khúc xạ hiện đại bằng tia laser như Femto Lasik, ReLEx SMILE hoặc đặt thấu kính nội nhãn Phakic ICL có thể giúp loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào kính.
Chăm sóc và bảo vệ mắt hàng ngày cho người loạn thị
Người bị loạn thị cần duy trì chế độ sinh hoạt và chăm sóc mắt khoa học để hạn chế mỏi mắt và giữ thị lực ổn định. Cần bố trí không gian học tập và làm việc có đầy đủ ánh sáng tự nhiên hoặc ánh sáng đèn đồng đều, tránh nhìn màn hình thiết bị điện tử trong bóng tối. Áp dụng quy tắc nghỉ ngơi định kỳ cho mắt sau mỗi 20 phút nhìn gần bằng cách nhìn xa khoảng 6 mét trong vòng 20 giây. Tuyệt đối không dụi mắt khi có cảm giác ngứa hay cộm xốn để tránh làm xước giác mạc hoặc biến dạng bề mặt nhãn cầu. Bổ sung các chất dinh dưỡng có lợi cho thị giác qua chế độ ăn uống giàu vitamin A, vitamin C, lutein và zeaxanthin từ rau xanh đậm, cà rốt, cá hồi và trứng. Quan trọng nhất, người mắc tật khúc xạ cần đi khám mắt định kỳ 6 tháng một lần để theo dõi độ loạn, kiểm tra tính phù hợp của kính và phát hiện sớm các bất thường nhãn khoa.
Lưu ý an toàn
Mọi thông tin về tật khúc xạ chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám lâm sàng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kính mắt trôi nổi khi chưa qua quy trình đo khúc xạ toàn diện bởi chuyên viên nhãn khoa. Không tự sử dụng các bài tập mắt lan truyền trên mạng với kỳ vọng chữa khỏi độ loạn. Khi có chỉ định phẫu thuật mắt, người bệnh cần thực hiện đầy đủ các bước kiểm tra chuyên sâu về chiều dày giác mạc và bản đồ giác mạc tại bệnh viện chuyên khoa uy tín để phòng ngừa biến chứng.
Tóm tắt
Loạn thị là tật khúc xạ phổ biến và hoàn toàn có thể cải thiện tốt nếu được thăm khám đúng cách. Việc hiểu rõ nguyên nhân giúp người mắc chủ động bảo vệ mắt, tránh các thói quen xấu làm tổn thương giác mạc. Khi nhận thấy thị lực suy giảm hoặc nhìn mờ kèm nhức đầu, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được đo khám khúc xạ và tư vấn giải pháp điều chỉnh tối ưu nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Loạn thị có đi kèm cận thị hoặc viễn thị không?
Loạn thị có thể xuất hiện đơn độc hoặc kết hợp cùng lúc với cận thị hay viễn thị. Trường hợp này gọi là cận loạn hoặc viễn loạn, khiến mắt nhìn mờ cả ở cự ly gần lẫn cự ly xa, cần được thăm khám khúc xạ kỹ lưỡng để cắt kính phù hợp.
Tật loạn thị có thể tự khỏi được không?
Loạn thị không thể tự khỏi theo thời gian do cấu trúc giác mạc không tự phẳng lại. Tuy nhiên, tình trạng này có thể được khắc phục hoàn toàn về mặt quang học bằng kính gọng, kính áp tròng hoặc phẫu thuật khúc xạ khi đủ điều kiện sức khỏe.
Bị loạn thị nhẹ có bắt buộc phải đeo kính không?
Loạn thị nhẹ dưới 0.5 diop và không gây mỏi mắt hay giảm thị lực thường chưa bắt buộc đeo kính liên tục. Ngược lại, nếu loạn thị gây mờ nhòe hình ảnh, nhức đầu hoặc cản trở sinh hoạt, việc đeo kính đúng độ là rất cần thiết để bảo vệ mắt.
Thuốc nhỏ mắt có chữa khỏi loạn thị được không?
Thuốc nhỏ mắt hoặc thực phẩm bổ sung không thể làm thay đổi độ cong của giác mạc hay chữa khỏi loạn thị. Một số loại thuốc nhỏ mắt chỉ có tác dụng hỗ trợ bôi trơn, giảm khô mắt và làm dịu tình trạng mỏi mắt khi làm việc kéo dài.
Độ loạn thị có tăng nhanh theo thời gian không?
Độ loạn thị thường ổn định hơn cận thị và ít khi tăng nhanh. Nếu độ loạn thị đột ngột tăng cao kèm giảm thị lực nhanh chóng, người bệnh cần đi khám chuyên khoa mắt ngay để kiểm tra nguy cơ bệnh giác mạc chóp hoặc tổn thương đáy mắt.
