Nguyên nhân gây giảm thị lực sau sinh và cách chăm sóc mắt cho sản phụ

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Giảm thị lực sau sinh là hiện tượng khá phổ biến khiến nhiều phụ nữ lo lắng trong những tuần đầu sau khi vượt cạn. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau, từ cảm giác nhìn mờ nhẹ, khó tập trung thị giác, mỏi mắt đến tình trạng nhìn một thành hai hoặc lóa sáng.

Phần lớn các trường hợp mờ mắt bắt nguồn từ sự xáo trộn nội tiết tố tự nhiên, tình trạng thiếu ngủ kéo dài và mệt mỏi thể chất trong giai đoạn chăm sóc con nhỏ. Tuy nhiên, một số ít trường hợp suy giảm thị lực có thể là dấu hiệu cảnh báo những biến chứng bệnh lý phức tạp như huyết áp cao sau sinh, tiền sản giật hoặc tổn thương đáy mắt.

Việc nhận diện chính xác các nguyên nhân gây suy giảm thị lực sau sinh sẽ giúp sản phụ có hướng chăm sóc mắt đúng cách, điều chỉnh sinh hoạt phù hợp và kịp thời tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm.

Giảm thị lực sau sinh là gì?

Giảm thị lực sau sinh là sự suy giảm khả năng nhìn rõ ràng của mắt xảy ra trong thời kỳ hậu sản, kéo dài từ vài ngày đến vài tháng sau khi sinh con. Biểu hiện này có thể xảy ra ở một mắt hoặc cả hai mắt, đi kèm với cảm giác khô rát, cộm xốn, nhạy cảm với ánh sáng hoặc nhìn vật thể bị nhòe mờ. Về mặt giải phẫu và sinh lý học, mắt là cơ quan rất nhạy cảm với các biến đổi dịch thể, tuần hoàn máu và nồng độ hormone trong thai kỳ cũng như giai đoạn cho con bú. Sự biến thiên của các yếu tố này làm thay đổi độ dày của giác mạc, tính ổn định của màng phim nước mắt và áp lực nội nhãn. Mặc dù đa số các biến đổi này có tính chất hồi phục tự nhiên, việc phân biệt giữa mờ mắt sinh lý thông thường và tổn thương thực thể tại nhãn cầu là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe thị giác lâu dài cho người mẹ.

Biến động nội tiết tố ảnh hưởng đến giác mạc và màng phim nước mắt

Sau khi sinh nở, nồng độ các hormone estrogen và progesterone sụt giảm đột ngột tác động trực tiếp đến cấu trúc nhãn cầu. Sự thay đổi nội tiết tố này có thể làm giảm khả năng bài tiết của tuyến lệ, dẫn đến hội chứng khô mắt với các biểu hiện cộm rát, đỏ mắt và nhìn mờ từng lúc. Bên cạnh đó, hormone cũng ảnh hưởng đến độ cong và độ dày của giác mạc thông qua hiện tượng giữ nước vi thể, làm thay đổi khả năng hội tụ ánh sáng của mắt. Hiện tượng này khiến nhiều sản phụ cảm thấy cặp kính khúc xạ cũ không còn vừa vặn hoặc mắt bị mờ nhẹ khi nhìn xa lẫn nhìn gần. Những biến đổi sinh lý này thường chỉ mang tính chất tạm thời và sẽ dần thoái lui khi chu kỳ nội tiết của cơ thể người mẹ trở về trạng thái bình thường.

Tác động từ tình trạng thiếu ngủ mệt mỏi và thiếu máu sau sinh

Quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh thường đi kèm với việc thức đêm, gián đoạn giấc ngủ và căng thẳng kéo dài. Khi mắt không được nghỉ ngơi đầy đủ, hệ thống cơ thể mi và cơ điều tiết quanh nhãn cầu dễ rơi vào trạng thái co thắt quá mức, gây mỏi mắt điều tiết và suy giảm khả năng tập trung hình ảnh. Tình trạng thiếu máu sau sinh do mất máu trong quá trình chuyển dạ cũng làm giảm lưu lượng máu và oxy nuôi dưỡng võng mạc, khiến mắt nhanh mệt và mờ khi phải làm việc liên tục. Thêm vào đó, việc sản phụ thường xuyên sử dụng điện thoại thông minh trong điều kiện thiếu sáng khi ru con hoặc vắt sữa cũng khiến mắt bị kích thích bởi ánh sáng xanh, làm gia tăng mức độ khô và suy giảm thị lực tạm thời.

Các bệnh lý mạch máu và chuyển hóa tiềm ẩn gây suy giảm thị lực

Giảm thị lực sau sinh đôi khi không đơn thuần là thay đổi sinh lý mà là dấu hiệu của bệnh lý tim mạch chuyển hóa nguy hiểm, tiêu biểu là tiền sản giật sau sinh. Bệnh lý này gây co thắt các mạch máu võng mạc và phù nề não, biểu hiện qua các triệu chứng như nhìn mờ đột ngột, xuất hiện đốm đen lơ lửng, nhìn thấy ánh sáng nhấp nháy hoặc mất thị lực thoáng qua. Ngoài ra, phụ nữ có tiền sử đái tháo đường thai kỳ hoặc đái tháo đường từ trước có thể gặp tổn thương tại mao mạch đáy mắt do bệnh võng mạc đái tháo đường tiến triển. Một số trường hợp hiếm gặp khác bao gồm bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch hoặc huyết khối tĩnh mạch xoang màng cứng sau sinh, đều có thể đe dọa nghiêm trọng đến thị lực nếu không được phát hiện sớm.

Biện pháp chăm sóc và bảo vệ mắt khoa học cho phụ nữ sau sinh

Để hỗ trợ phục hồi thị lực và giảm bớt khó chịu cho đôi mắt, sản phụ nên áp dụng các biện pháp chăm sóc khoa học tại nhà. Hãy tranh thủ chợp mắt bất cứ khi nào có thể để các cơ vận nhãn được thư giãn hoàn toàn. Hạn chế tối đa việc sử dụng màn hình thiết bị điện tử liên tục, áp dụng quy tắc nghỉ ngơi ngắt quãng khi đọc sách hoặc dùng điện thoại. Việc duy trì độ ẩm cho mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương hoặc nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản là giải pháp an toàn giúp làm dịu cảm giác khô rát. Về chế độ dinh dưỡng, người mẹ nên bổ sung đa dạng thực phẩm giàu vitamin A, vitamin C, vitamin E, kẽm, lutein và axit béo omega 3 thông qua rau xanh đậm, cá béo và các loại hạt để nuôi dưỡng giác mạc và võng mạc.

Lưu ý an toàn

Sản phụ tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, kháng viêm nhóm corticoid hoặc thuốc co mạch khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như mất thị lực đột ngột, nhìn đôi, đau nhức mắt dữ dội, kèm theo đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc phù chân, cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời nhằm loại trừ tai biến mạch máu hoặc tiền sản giật.

Tóm tắt

Hiện tượng giảm thị lực sau sinh phần lớn bắt nguồn từ những thay đổi sinh lý tự nhiên và có thể cải thiện khi cơ thể dần hồi phục. Dù vậy, sản phụ không nên chủ quan trước các dấu hiệu bất thường về mắt. Việc chủ động thăm khám chuyên khoa mắt và tuân thủ lối sống khoa học sẽ giúp bảo vệ thị lực trọn vẹn, đảm bảo sức khỏe tốt nhất trong giai đoạn chăm sóc con nhỏ.