Nguyên nhân đau nửa đầu sau và những điều cần biết để chăm sóc
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đau nửa đầu sau là tình trạng phổ biến gây ra cảm giác đau nhức, căng tức hoặc giật buốt ở vùng chẩm gáy lệch về một bên, khiến nhiều người lo lắng về các bệnh lý thần kinh nghiêm trọng. Cơn đau có thể xuất hiện thoáng qua rồi tự hết nhưng cũng có thể kéo dài âm ỉ, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, giấc ngủ và khả năng tập trung làm việc hàng ngày.
Phần lớn các trường hợp đau nửa đầu sau bắt nguồn từ sự căng thẳng quá mức của nhóm cơ vùng cổ gáy, kích thích dây thần kinh chẩm hoặc thoái hóa cột sống cổ. Việc nhận diện đúng các nguyên nhân tiềm ẩn giúp người bệnh có hướng điều chỉnh thói quen sinh hoạt phù hợp và chủ động thăm khám y tế khi cần thiết.
Nguyên nhân đau nửa đầu sau là gì?
Đau nửa đầu sau là hiện tượng đau khu trú tại vùng chẩm, tức phần sau của hộp sọ tiếp giáp với cổ gáy, có xu hướng xuất hiện ở nửa bên trái hoặc nửa bên phải. Vùng chẩm tập trung nhiều cấu trúc giải phẫu nhạy cảm với cảm giác đau, bao gồm hệ thống cơ nâng cổ vai, dây chằng đốt sống, các nhánh dây thần kinh ngoại biên xuất phát từ rễ thần kinh cổ và các mạch máu lớn đi vào não bộ. Do đó, bất kỳ sự xáo trộn nào tại các cấu trúc này, từ chấn thương vi thể của sợi cơ, chèn ép rễ thần kinh cho đến rối loạn tưới máu, đều có thể kích hoạt tín hiệu đau truyền về hệ thần kinh trung ương. Mức độ đau có thể dao động từ cảm giác nặng đầu, âm ỉ khó chịu đến những cơn nhói buốt dữ dội từng đợt, đòi hỏi người bệnh phải chú ý theo dõi diễn tiến để phân biệt giữa các nguyên nhân cơ học thông thường và những bất thường y khoa cần can thiệp chuyên sâu.
Kích thích và viêm dây thần kinh chẩm
Dây thần kinh chẩm lớn và dây thần kinh chẩm nhỏ xuất phát từ các đốt sống cổ trên rồi đi lên chi phối cảm giác cho toàn bộ vùng da đầu phía sau. Khi các dây thần kinh này bị viêm, chèn ép hoặc co thắt bởi các khối cơ lân cận, người bệnh sẽ cảm nhận cơn đau nhói buốt, giật từng cơn hoặc rát bỏng như điện giật ở một bên nửa đầu phía sau. Cơn đau thường khởi phát từ nền hộp sọ, lan dần lên đỉnh đầu và có thể nhạy cảm rõ rệt khi chạm nhẹ vào da đầu hoặc khi xoay chuyển vùng cổ. Thói quen cúi gập đầu khi sử dụng điện thoại hay chấn thương vùng gáy trước đó là những yếu tố thuận lợi làm gia tăng mức độ kích thích lên dây thần kinh chẩm.
Bệnh lý cột sống cổ và hội chứng đau đầu do cổ
Cột sống cổ nâng đỡ toàn bộ phần đầu và bảo vệ tủy sống cùng các rễ thần kinh quan trọng. Tình trạng thoái hóa đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ hoặc gai xương đốt sống cổ có thể làm giảm không gian của các lỗ liên hợp, gây kích thích các dây thần kinh cổ trên. Tình trạng này tạo nên hội chứng đau đầu do căn nguyên cổ, biểu hiện bằng cảm giác đau âm ỉ, căng tức lan từ sau gáy lên nửa đầu sau cùng bên. Cơn đau thường tăng lên khi người bệnh duy trì một tư thế cổ quá lâu, khi ngửa cổ ra sau hoặc thực hiện động tác xoay cổ đột ngột, kèm theo cảm giác cứng gáy và hạn chế tầm vận động của cổ vào buổi sáng.
Căng cơ vùng cổ gáy do thói quen sinh hoạt và tư thế sai
Ngồi làm việc sai tư thế trước màn hình máy tính, gục đầu trên bàn, kẹp điện thoại vào vai khi nói chuyện hoặc kê gối quá cao khi ngủ khiến các nhóm cơ thang, cơ gối đầu và cơ nâng vai phải chịu áp lực liên tục. Sự co thắt kéo dài này làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng cục bộ, tích tụ acid lactic và hình thành các điểm kích hoạt đau ở vùng cổ gáy. Từ các điểm co cứng này, cảm giác đau nhức âm ỉ, nặng nề sẽ lan ngược lên vùng chẩm và nửa đầu phía sau. Căng thẳng tâm lý trong công việc hay thiếu ngủ cũng làm trầm trọng thêm tình trạng co thắt cơ, khiến cơn đau nửa đầu sau xuất hiện thường xuyên hơn vào cuối ngày làm việc.
Rối loạn tuần hoàn máu và các dạng đau đầu nguyên phát
Một số trường hợp đau nửa đầu sau liên quan trực tiếp đến chứng đau nửa đầu migraine hoặc rối loạn tuần hoàn động mạch đốt sống thân nền. Động mạch đốt sống chạy dọc theo các gai ngang đốt sống cổ để cấp máu cho vùng thân não, tiểu não và thùy chẩm. Khi các mạch máu này bị co thắt hoặc xơ vữa làm giảm tưới máu tạm thời, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau nhức nhối ở nửa sau đầu kèm theo cảm giác hoa mắt, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc buồn nôn. Ngoài ra, các yếu tố như huyết áp tăng cao đột ngột cũng có thể gây áp lực lên thành mạch máu nội sọ vùng chẩm, tạo ra cảm giác căng tức dữ dội vùng sau gáy.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc cơ xương khớp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và lạm dụng thuốc giảm đau kéo dài vì có thể dẫn đến viêm loét dạ dày, suy giảm chức năng gan thận hoặc gây ra hiện tượng đau đầu do lạm dụng thuốc. Không tự ý thực hiện các động tác bẻ nắn cổ mạnh bạo vì nguy cơ tổn thương tủy sống và động mạch đốt sống. Khi có các triệu chứng thần kinh bất thường, cần đến cơ sở y tế có chuyên môn để được thăm khám toàn diện.
Tóm tắt
Đau nửa đầu sau là cảm giác khó chịu xuất phát từ nhiều cơ chế thần kinh cơ khác nhau, từ thói quen sinh hoạt sai lệch đến các bệnh lý đốt sống cổ. Chủ động điều chỉnh tư thế làm việc kết hợp thăm khám y tế khi cơn đau kéo dài giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
- Current Pain and Headache Reports: A Pain in the Neck: Occipital Neuralgia vs. Cervicogenic Headache vs. Migrainous Cervicalgia
- Headache: The Journal of Head and Face Pain: Response of Cervicogenic Headaches and Occipital Neuralgia to Radiofrequency Ablation of the C2 Dorsal Root Ganglion and/or Third Occipital Nerve
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Đau nửa đầu sau bên phải thường do nguyên nhân nào gây ra?
Đau nửa đầu sau bên phải thường liên quan đến căng cơ vùng cổ lệch bên, kích thích dây thần kinh chẩm phải hoặc thói quen nghiêng đầu, tỳ đè cổ sang một phía trong thời gian dài khi làm việc và ngủ nghỉ.
Khi nào tình trạng đau nửa đầu sau cần đi khám bác sĩ ngay?
Bạn nên đi khám ngay nếu đau xuất hiện đột ngột dữ dội, đau kèm theo sốt cao, cứng gáy, nhìn mờ, yếu liệt tay chân, méo miệng hoặc tình trạng đau tăng dần không đáp ứng với các biện pháp nghỉ ngơi thông thường.
Thoái hóa đốt sống cổ có gây đau nửa đầu sau không?
Thoái hóa đốt sống cổ có thể chèn ép các rễ thần kinh vùng cổ trên hoặc gây co thắt khối cơ quanh gáy, dẫn đến các cơn đau đầu xuất phát từ vùng gáy lan ngược lên nửa đầu phía sau.
Có thể làm gì để giảm nhẹ cơn đau nửa đầu sau tại nhà?
Người bệnh có thể chườm ấm vùng gáy, nghỉ ngơi trong phòng yên tĩnh, xoa bóp nhẹ nhàng các cơ quanh cổ và uống đủ nước. Tuy nhiên không nên tự ý lạm dụng thuốc giảm đau mà chưa có ý kiến chuyên môn.
Đau nửa đầu sau có cần chụp cộng hưởng từ não hoặc cổ không?
Chụp cộng hưởng từ hoặc cắt lớp vi tính được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ có tổn thương cấu trúc đốt sống cổ, thoát vị đĩa đệm, tổn thương thần kinh trung ương hoặc khi người bệnh có các dấu hiệu thần kinh cảnh báo.
