Nguyên nhân dẫn tới bệnh huyết áp thấp và cách điều trị

Huyết áp thấp là gì?

Trong y học, một người được xác định có huyết áp thấp khi chỉ số huyết áp tâm thu đo được dưới 90 mmHg và chỉ số huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Tình trạng này có thể xuất hiện đơn thuần do yếu tố cơ địa sinh lý ở những người có thể trạng mảnh mai, vận động viên thể thao rèn luyện sức bền, hoặc phản ánh một bệnh lý tiềm ẩn cần can thiệp y tế.

Khi huyết áp giảm xuống quá thấp, lưu lượng máu nuôi dưỡng các tạng quan trọng như não bộ, tim và thận sẽ không được bảo đảm liên tục. Người bệnh thường gặp phải các biểu hiện điển hình như hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi lạnh, mệt mỏi rũ rượi, suy giảm khả năng tập trung và trong trường hợp nặng có thể dẫn tới ngất xỉu đột ngột. Việc đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng giúp phòng ngừa hiệu quả nguy cơ chấn thương do té ngã và tổn thương thiếu máu cơ quan.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn tới tình trạng tụt huyết áp

Một trong những yếu tố phổ biến nhất dẫn đến tình trạng giảm huyết áp là thiếu hụt thể tích tuần hoàn. Khi cơ thể mất nước do sốt cao, tiêu chảy kéo dài, nôn mửa hoặc đổ mồ hôi nhiều khi vận động mà không được bù dịch kịp thời, lượng máu lưu thông trong lòng mạch sẽ sụt giảm rõ rệt. Tương tự, tình trạng mất máu cấp tính do chấn thương ngoại khoa hay xuất huyết tiêu hóa cũng khiến áp lực tác động lên thành mạch tụt dốc nhanh chóng.

Bên cạnh đó, các bệnh lý tại tim mạch cũng đóng vai trò trực tiếp gây hạ áp. Khi cơ tim bị suy yếu, nhịp tim quá chậm hoặc rối loạn van tim xuất hiện, khả năng co bóp và tống máu của thất trái suy giảm, dẫn tới lượng máu cung cấp cho các cơ quan ngoại vi không đủ để duy trì huyết áp tối thiểu. Một số rối loạn nội tiết như suy tuyến thượng thận, suy tuyến giáp hoặc hạ đường huyết nặng cũng làm gián đoạn cơ chế điều hòa dịch thể và trương lực mạch máu của cơ thể.

Ngoài ra, phản ứng phụ của thuốc cũng là căn nguyên thường gặp ở người cao tuổi. Các loại thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc lợi tiểu, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc giãn mạch nếu dùng quá liều hoặc tương tác thuốc bất lợi đều có thể làm hạ huyết áp tư thế, khiến người bệnh choáng váng mỗi khi thay đổi tư thế đứng dậy.

Định hướng điều trị và kiểm soát y khoa cho người huyết áp thấp

Khi đối mặt với tình trạng huyết áp thấp, nguyên tắc cốt lõi là cần xác định và xử lý chính xác nguyên nhân gốc rễ thay vì chỉ tập trung nâng trị số huyết áp tạm thời. Đối với những trường hợp huyết áp thấp sinh lý không gây triệu chứng choáng ngất hay mệt mỏi, người bệnh thường không bắt buộc phải can thiệp bằng thuốc mà chỉ cần duy trì theo dõi định kỳ.

Ngược lại, nếu hạ huyết áp xuất phát từ bệnh lý tim mạch, nhiễm trùng nặng hoặc rối loạn chức năng nội tiết, bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định các biện pháp điều trị chuyên sâu nhằm giải quyết triệt để tổn thương căn nguyên. Trường hợp huyết áp giảm do tác dụng không mong muốn của các loại thuốc đang sử dụng, nhân viên y tế sẽ tiến hành đánh giá lại đơn thuốc, cân nhắc giảm liều lượng hoặc đổi sang nhóm hoạt chất khác an toàn hơn.

Đối với người bệnh có triệu chứng hạ huyết áp tư thế đứng rõ rệt gây ảnh hưởng xấu tới sinh hoạt, bác sĩ có thể cân nhắc kê đơn một số thuốc điều hòa huyết áp phù hợp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý tìm mua các loại thuốc nâng huyết áp cấp tốc mà phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn từ nhân viên y tế để tránh nguy cơ xuất hiện các cơn tăng huyết áp kịch phát hoặc rối loạn nhịp tim.

Chế độ dinh dưỡng và thói quen ăn uống giúp cải thiện huyết áp

Điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học đóng vai trò nền tảng trong việc hỗ trợ ổn định trị số huyết áp hàng ngày. Người có xu hướng hạ huyết áp nên chú ý uống đủ lượng nước lọc mỗi ngày, khoảng 1,5 đến 2 lít tùy theo thể trạng và mức độ vận động, nhằm duy trì thể tích máu trong lòng mạch luôn ở mức ổn định.

Khác với người mắc bệnh tăng huyết áp phải ăn nhạt nghiêm ngặt, người bị huyết áp thấp có thể bổ sung một lượng muối vừa phải trong khẩu phần ăn theo tư vấn cụ thể của bác sĩ. Việc chia nhỏ các bữa ăn thành nhiều bữa phụ trong ngày cũng giúp hạn chế hiện tượng tụt huyết áp sau ăn do máu tập trung dồn về hệ tiêu hóa. Ngoài ra, cần bổ sung đầy đủ các nhóm dưỡng chất giàu sắt, axit folic và vitamin B12 từ thịt đỏ, trứng, rau xanh thẫm để hỗ trợ quá trình tạo máu của tủy xương.

Cần tránh tuyệt đối việc lạm dụng rượu bia và các chất kích thích có cồn, vì cồn có khả năng gây giãn mạch ngoại vi và kích thích bài tiết nước tiểu, dẫn đến tình trạng mất nước và khiến huyết áp tụt sâu hơn sau khi sử dụng.

Các biện pháp sinh hoạt và vận động phòng ngừa tụt huyết áp

Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, việc rèn luyện những thói quen tốt trong sinh hoạt hàng ngày có ý nghĩa thiết thực giúp giảm thiểu các cơn tụt huyết áp tư thế bất ngờ. Người bệnh cần tránh thay đổi tư thế một cách đột ngột. Khi đang nằm hoặc ngồi lâu, hãy cử động nhẹ nhàng các đầu ngón chân, co duỗi khớp gối rồi từ từ ngồi dậy vài phút trước khi đứng thẳng lên để hệ tuần hoàn có thời gian thích ứng.

Thói quen kê cao đầu giường khoảng 10 đến 15 độ khi ngủ cũng có thể giúp hạn chế hiện tượng hạ huyết áp đột ngột vào buổi sáng khi thức dậy. Đối với những người phải đứng lâu một chỗ do tính chất công việc hoặc người có dấu hiệu suy giãn tĩnh mạch chi dưới, việc sử dụng tất áp lực y khoa theo hướng dẫn sẽ hỗ trợ đẩy máu tĩnh mạch từ chân trở về tim thuận lợi hơn.

Duy trì thói quen tập luyện thể dục thể thao đều đặn với các bộ môn nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội, đạp xe chậm hoặc tập dưỡng sinh giúp tăng cường sức bóp cơ tim và nâng cao phản xạ tự điều hòa của hệ thần kinh giao cảm. Cần chú ý khởi động kỹ trước khi tập và bù đủ nước trong suốt quá trình rèn luyện thể chất.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quan, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay chỉ định phác đồ của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nâng huyết áp, thảo dược truyền miệng hoặc tự thay đổi liều thuốc tim mạch đang điều trị mà chưa có sự đồng ý của nhân viên y tế. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau thắt ngực, khó thở dữ dội, lú lẫn hoặc ngất xỉu, cần liên hệ trợ giúp y tế khẩn cấp ngay lập tức.

Tóm tắt

Huyết áp thấp có thể chỉ là một trạng thái sinh lý lành tính nhưng cũng có thể cảnh báo nhiều rối loạn bệnh lý tiềm ẩn trong cơ thể. Nhận diện sớm các nguyên nhân gây hạ áp và chủ động thực hiện lối sống lành mạnh là chìa khóa để giảm bớt cảm giác mệt mỏi, choáng váng. Khi các biểu hiện tụt huyết áp xuất hiện thường xuyên hoặc đột ngột nghiêm trọng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám toàn diện và có phác đồ can thiệp phù hợp.