Nguyên nhân dẫn đến tình trạng rụng tóc telogen và cách nhận biết chu kỳ tóc

Rụng tóc telogen là gì?

Chu kỳ sống của sợi tóc bình thường trải qua ba giai đoạn chính bao gồm giai đoạn tăng trưởng (anagen), giai đoạn thoái hóa ngắn (catagen) và giai đoạn nghỉ ngơi (telogen). Ở người khỏe mạnh, khoảng 85 đến 90 phần trăm nang tóc luôn ở pha anagen, trong khi chỉ khoảng 10 đến 15 phần trăm nằm ở pha telogen chuẩn bị rụng đi để nhường chỗ cho sợi tóc mới phát triển.

Rụng tóc telogen xảy ra khi có một yếu tố tác động bất lợi khiến tỷ lệ nang tóc chuyển sớm từ pha anagen sang pha telogen tăng vọt lên 30 phần trăm hoặc nhiều hơn. Do giai đoạn telogen kéo dài khoảng hai đến ba tháng trước khi sợi tóc thực sự tách khỏi nang, người bệnh thường nhận thấy tóc rụng nhiều sau khi nguyên nhân kích hoạt đã diễn ra từ vài tuần đến vài tháng. Tình trạng này không phá hủy nang tóc, vì vậy sợi tóc hoàn toàn có khả năng mọc lại khi các yếu tố bất lợi được kiểm soát.

Tác động từ căng thẳng thể chất và biến cố sinh lý cấp tính

Các yếu tố căng thẳng sinh lý mạnh là nguyên nhân phổ biến nhất thúc đẩy hàng loạt nang tóc chuyển sớm từ pha anagen sang pha telogen. Những biến cố điển hình bao gồm các đợt sốt cao kéo dài do nhiễm virus hoặc vi khuẩn, những cuộc đại phẫu thuật, chấn thương thể chất nghiêm trọng hoặc quá trình phục hồi sau sinh.

Sau khi sinh con, nồng độ hormone estrogen sụt giảm đột ngột khiến một tỷ lệ lớn nang tóc vốn được giữ lại trong giai đoạn tăng trưởng suốt thai kỳ đồng loạt bước vào giai đoạn thoái hóa. Tương tự, một đợt ốm nặng hoặc can thiệp ngoại khoa gây áp lực chuyển hóa lớn lên toàn bộ hệ thống, khiến cơ thể ưu tiên năng lượng cho các cơ quan sinh tồn và tạm thời đình trệ chu kỳ phát triển của sợi tóc. Hiện tượng rụng tóc thường không xảy ra ngay thời điểm xảy ra biến cố mà xuất hiện sau đó khoảng hai đến ba tháng.

Thiếu hụt dinh dưỡng và giảm cân đột ngột

Nang tóc là một trong những cấu trúc có tốc độ phân chia tế bào nhanh nhất trong cơ thể, do đó chúng đặc biệt nhạy cảm với sự gián đoạn nguồn cung cấp năng lượng và vi chất. Việc áp dụng các chế độ ăn kiêng quá mức, giảm cân đột ngột hoặc thiếu hụt protein kéo dài sẽ nhanh chóng tác động tiêu cực đến sức sống của mầm tóc.

Thiếu máu thiếu sắt, kể cả khi nồng độ ferritin huyết thanh giảm chưa tới mức gây thiếu máu nặng trên lâm sàng, cũng là yếu tố thường gặp thúc đẩy rụng tóc lan tỏa. Ngoài ra, sự thiếu hụt kẽm, acid béo thiết yếu và một số vitamin nhóm B làm suy yếu quá trình tổng hợp keratin, khiến sợi tóc dễ gãy rụng và chu kỳ mọc tóc bị gián đoạn. Việc điều chỉnh lại chế độ dinh dưỡng đầy đủ các nhóm chất là bước cơ bản giúp nang tóc dần hồi phục.

Ảnh hưởng của rối loạn nội tiết và việc dùng thuốc điều trị

Tuyến giáp giữ vai trò chỉ huy quá trình trao đổi chất của tế bào mầm tóc. Cả tình trạng suy giáp và cường giáp đều có thể làm rối loạn chu kỳ phát triển bình thường, khiến tỷ lệ nang tóc chuyển sang pha thoái hóa tăng cao rõ rệt. Khi người bệnh có vấn đề về tuyến giáp, hiện tượng rụng tóc thường đi kèm da khô, mệt mỏi mạn tính hoặc thay đổi cân nặng không rõ lý do.

Bên cạnh đó, việc khởi đầu hoặc ngừng sử dụng một số nhóm dược phẩm điều trị bệnh lý mạn tính cũng có thể kích hoạt hiện tượng rụng tóc telogen. Các thuốc hạ áp nhóm ức chế men chuyển hoặc chẹn beta, thuốc chống đông máu, thuốc chống co giật, thuốc chống trầm cảm và liệu pháp nội tiết tố có thể tác động đến nang tóc. Khi nghi ngờ rụng tóc do thuốc, người bệnh cần trao đổi với bác sĩ điều trị để được đánh giá, tuyệt đối không tự ý ngưng dùng thuốc đang kê đơn.

Căng thẳng tâm lý mạn tính và áp lực tinh thần kéo dài

Trạng thái lo âu kéo dài, áp lực công việc cường độ cao hoặc những cú sốc tinh thần nặng nề có thể làm thay đổi nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh và hormone cortisol trong huyết thanh. Các chất trung gian hóa học này kích hoạt phản ứng viêm tại vùng quanh nang tóc, đồng thời rút ngắn giai đoạn tăng trưởng của sợi tóc một cách âm thầm.

Rụng tóc telogen do nguyên nhân tâm lý thường tạo ra một vòng xoắn luẩn quẩn. Khi nhìn thấy số lượng tóc rụng nhiều khi chải hoặc gội đầu, người bệnh càng cảm thấy lo lắng, căng thẳng hơn, từ đó khiến tình trạng rụng tóc kéo dài dai dẳng. Việc nhận thức rõ bản chất có thể hồi phục của nang tóc và áp dụng các phương pháp thư giãn, cân bằng nhịp sinh hoạt đóng vai trò thiết thực trong việc tháo gỡ vòng xoắn này.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho chẩn đoán chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa da liễu. Người bệnh không nên tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc bôi kích thích mọc tóc, viên uống nội tiết hay thực phẩm chức năng liều cao mà chưa có chỉ định y tế. Nếu da đầu xuất hiện các dấu hiệu ngứa rát dữ dội, mụn mủ, bong tróc vảy đỏ hoặc tóc rụng để lại sẹo, cần nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Rụng tóc telogen phần lớn là phản ứng tạm thời của nang tóc trước các biến cố sức khỏe hoặc căng thẳng. Việc tìm ra đúng tác nhân kích hoạt, kết hợp lối sống điều độ và chế độ dinh dưỡng cân bằng sẽ giúp chu kỳ sợi tóc dần trở lại bình thường. Nếu hiện tượng rụng tóc kéo dài trên sáu tháng hoặc kèm theo tổn thương da đầu, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa da liễu để được thăm khám chi tiết.