Người mù màu nhìn thấy màu sắc như thế nào và cách hỗ trợ

Người mù màu nhìn thấy gì?

Mù màu là tình trạng suy giảm khả năng nhận biết sắc giác do bất thường ở các tế bào nón trong võng mạc mắt. Mắt người bình thường có ba loại tế bào nón tương ứng với ba dải ánh sáng cơ bản là đỏ xanh lá cây và xanh dương. Khi một hoặc nhiều loại tế bào nón hoạt động kém hoặc không có tín hiệu màu sắc truyền về não bộ sẽ bị biến dạng dẫn đến việc nhầm lẫn giữa các gam màu gần nhau. Phần lớn các trường hợp mù màu mang tính bẩm sinh di truyền liên kết với nhiễm sắc thể X nhưng cũng có những trường hợp mắc phải do bệnh lý võng mạc chấn thương mắt hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc. Người gặp tình trạng này vẫn có thị lực nhìn rõ các vật thể nhưng màu sắc cảm nhận được sẽ khác biệt so với tiêu chuẩn chung.

Cách người mù màu cảm nhận màu sắc trong cuộc sống

Thực tế người bị mù màu không nhìn thế giới qua hai màu đen trắng như phim ảnh thường mô tả ngoại trừ trường hợp cực kỳ hiếm gặp là mù màu toàn phần. Phần lớn người bệnh gặp phải chứng mù màu một phần khiến họ khó phân biệt các sắc độ giữa màu đỏ và màu xanh lá cây hoặc màu xanh dương và màu vàng.

Khi quan sát một khung cảnh người mù màu đỏ xanh lá có thể thấy màu đỏ tươi chuyển thành màu nâu xám hoặc màu xanh lá đậm biến thành màu vàng nhạt. Đối với những dải màu hỗn hợp như tím cam nâu hay xanh lục thẫm việc nhận biết càng trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên họ vẫn có thể nhận biết được hình dáng kích thước độ sáng tối và tương phản của vạn vật xung quanh. Nhiều người mắc bệnh từ nhỏ đã tự điều chỉnh để ghi nhớ vị trí của màu sắc chẳng hạn như thứ tự đèn giao thông để tham gia giao thông bình thường.

Các dạng rối loạn sắc giác thường gặp

Rối loạn sắc giác được chia thành nhiều loại dựa trên loại tế bào nón bị ảnh hưởng trong mắt. Dạng phổ biến nhất là mù màu đỏ xanh lá chiếm đa số các trường hợp di truyền. Người mắc dạng này chia làm hai nhóm chính là giảm nhạy cảm với sắc đỏ hoặc giảm nhạy cảm với sắc xanh lá khiến hai màu này khi đặt cạnh nhau rất khó phân biệt.

Dạng ít gặp hơn là mù màu xanh dương vàng người bệnh sẽ gặp rắc rối khi phân biệt màu xanh dương với màu xanh lá cây hoặc màu vàng với màu hồng nhạt. Dạng hiếm gặp nhất là mù màu toàn phần khi cả ba loại tế bào nón đều không hoạt động. Người bị mù màu toàn phần chỉ thấy các sắc độ xám khác nhau đồng thời thường kèm theo tình trạng nhạy cảm nghiêm trọng với ánh sáng và suy giảm thị lực. Việc xác định chính xác dạng mù màu thông qua kiểm tra chuyên khoa Mắt sẽ giúp đưa ra định hướng thích ứng tốt nhất.

Giải pháp hỗ trợ sinh hoạt cho người bị mù màu

Mặc dù mù màu bẩm sinh chưa có phương pháp điều trị dứt điểm nhưng có nhiều giải pháp công nghệ và thói quen sinh hoạt giúp người bệnh hòa nhập tốt hơn. Một trong những công cụ hỗ trợ phổ biến hiện nay là các loại kính đeo mắt chuyên dụng điều chỉnh sắc giác. Kính này tích hợp bộ lọc ánh sáng giúp tăng độ tương phản giữa các bước sóng màu sắc từ đó hỗ trợ người dùng phân biệt màu đỏ và xanh lá rõ ràng hơn.

Bên cạnh đó các ứng dụng di động thông minh có khả năng quét hình ảnh và đọc tên màu sắc trực tiếp qua màn hình điện thoại giúp người mù màu dễ dàng chọn quần áo nấu ăn hoặc phối màu trong công việc. Trong gia đình người thân có thể hỗ trợ bằng cách dán nhãn ghi tên màu sắc lên vật dụng đồ dùng cá nhân tủ quần áo và sắp xếp mọi thứ theo thứ tự cố định để người bệnh dễ nhận biết.

Hỗ trợ trẻ em bị mù màu trong học tập và phát triển

Phát hiện sớm tình trạng mù màu ở trẻ em đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng môi trường học tập phù hợp. Trẻ bị mù màu thường gặp khó khăn khi làm các bài tập nhận biết màu sắc tô tranh học bản đồ hoặc quan sát biểu đồ trên lớp. Nếu không được phát hiện sớm trẻ dễ bị hiểu lầm là tiếp thu chậm hoặc thiếu tập trung.

Phụ huynh nên chủ động trao đổi với giáo viên để điều chỉnh dụng cụ học tập như sử dụng phấn màu có độ tương phản cao dán nhãn ghi chú tên màu trên bút màu và tránh dùng màu sắc làm dấu hiệu duy nhất để đánh giá bài làm. Đồng thời gia đình cần định hướng nghề nghiệp sớm cho trẻ vì một số ngành nghề đòi hỏi chuẩn xác tuyệt đối về sắc giác như phi công tài xế chuyên nghiệp thiết kế đồ họa hoặc y khoa có thể gặp rào cản xét tuyển.

Lưu ý an toàn

Người bị rối loạn sắc giác cần đặc biệt lưu ý an toàn khi tham gia giao thông hoặc thực hiện các công việc liên quan đến điện đài và hóa chất. Khi di chuyển trên đường hãy chú ý đến vị trí đèn tín hiệu thay vì chỉ nhìn vào màu sắc sáng lên. Tránh tin vào các lời quảng cáo về thuốc hay mẹo dân gian cam kết chữa khỏi hoàn toàn bệnh mù màu di truyền. Mọi thiết bị hỗ trợ sắc giác như kính đeo mắt cần được tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa Mắt để đảm bảo an toàn cho thị lực.

Tóm tắt

Mù màu không phải là bệnh lý gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sinh hoạt và định hướng nghề nghiệp. Việc hiểu rõ tình trạng thị giác của bản thân kết hợp ứng dụng công nghệ và sự đồng hành của gia đình sẽ giúp người mù màu hoàn toàn tự tin thích ứng. Khi nhận thấy bất thường về khả năng phân biệt màu sắc hãy thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa Mắt để được đánh giá và tư vấn phù hợp.