Người lớn có bị viêm não Nhật Bản không và những điều cần biết

Người lớn có bị viêm não Nhật Bản không là gì?

Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm trùng cấp tính hệ thần kinh trung ương do virus viêm não Nhật Bản, một loại flavivirus lây truyền qua vết đốt của muỗi Culex tritaeniorhynchus, gây ra. Ổ chứa virus tự nhiên chủ yếu là các loài chim hoang dã và lợn nuôi. Mặc dù thống kê dịch tễ tại các vùng lưu hành cho thấy trẻ em dưới 15 tuổi chiếm tỷ lệ mắc cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, người lớn chưa từng tiêm phòng hoặc chưa từng tiếp xúc với mầm bệnh vẫn hoàn toàn có nguy cơ bị virus tấn công. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus đi vào máu và vượt qua hàng rào máu não, gây tổn thương chất xám, đồi thị và thân não. Tình trạng viêm cấp tính này có thể dẫn đến phù não dữ dội, rối loạn tri giác, co giật và để lại nhiều di chứng vận động hoặc tâm thần kéo dài nếu không được phát hiện và can thiệp hồi sức thần kinh kịp thời.

Khả năng mắc viêm não Nhật Bản ở người lớn

Người lớn hoàn toàn có thể mắc viêm não Nhật Bản nếu cơ thể chưa có kháng thể trung hòa đặc hiệu chống lại virus. Trong cộng đồng ở các vùng dịch tễ lưu hành lâu năm, đa số người trưởng thành có thể đã từng phơi nhiễm tự nhiên không triệu chứng khi còn nhỏ nên hình thành miễn dịch âm thầm. Tuy nhiên, những người sinh sống ở khu vực đô thị ít muỗi Culex, người di cư đến vùng nông thôn trồng lúa nước, hoặc những người chưa từng được tiêm vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng đều không có sự bảo vệ này.

Bên cạnh đó, hiệu lực bảo vệ của các mũi vắc xin tiêm từ thời thơ ấu có thể giảm dần theo thời gian nếu không được tiêm nhắc lại theo khuyến cáo. Khi hệ miễn dịch suy giảm hoặc khi tiếp xúc với mật độ muỗi mang virus cao, cơ thể người lớn vẫn bị virus tấn công và gây bệnh cảnh thần kinh cấp tính tương tự nhóm tuổi nhỏ.

Mức độ nguy hiểm khi người trưởng thành mắc bệnh

Bệnh viêm não Nhật Bản ở người lớn thường không có diễn tiến nhẹ hơn so với trẻ em mà trái lại, có thể gây ra nhiều biến chứng nặng nề do phản ứng viêm và phù não cấp. Sau giai đoạn ủ bệnh từ năm đến mười bốn ngày, người bệnh khởi phát đột ngột với sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội, buồn nôn, cứng gáy và nhanh chóng rơi vào trạng thái ngủ gà, lơ mơ hoặc hôn mê sâu.

Các biến chứng thường gặp bao gồm co giật toàn thân, liệt nửa người, rối loạn thần kinh thực vật và suy hô hấp cấp do tổn thương trung tâm điều hòa hô hấp ở thân não. Tỷ lệ tử vong trong đợt cấp tính dao động đáng kể tùy thuộc vào khả năng tiếp cận các phương pháp hồi sức tích cực. Đối với những trường hợp sống sót, khoảng một phần ba đến một nửa người bệnh phải đối mặt với các di chứng thần kinh vĩnh viễn như suy giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, yếu liệt vận động hoặc thay đổi nhân cách.

Đường lây truyền và yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh

Virus viêm não Nhật Bản không lây trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường. Muỗi thuộc chi Culex, đặc biệt là loài Culex tritaeniorhynchus sinh sản nhiều ở các cánh đồng lúa nước và mương rãnh, đóng vai trò là vật trung gian duy nhất truyền bệnh sang người sau khi đốt động vật nhiễm virus như lợn hoặc chim hoang dã.

Người lớn có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn khi làm việc hoặc sinh sống tại các vùng nông thôn, khu vực chăn nuôi gia súc gần ruộng lúa, hoặc tham gia các hoạt động ngoài trời vào thời điểm chiều tối và sáng sớm khi muỗi hoạt động mạnh nhất. Ngoài ra, những người thường xuyên đi công tác, du lịch dã ngoại hoặc chuyển nơi cư trú từ thành phố về các khu vực có ổ dịch lưu hành mà chưa chủ động tiêm phòng cũng đối diện với nguy cơ phơi nhiễm rất lớn.

Biện pháp phòng ngừa viêm não Nhật Bản cho người lớn

Tiêm vắc xin là phương pháp phòng bệnh chủ động và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất cho cả trẻ em lẫn người lớn. Người trưởng thành chưa rõ lịch sử tiêm chủng hoặc chưa từng tiêm vắc xin viêm não Nhật Bản nên đến các cơ sở y tế dự phòng để được tư vấn phác đồ tiêm phù hợp. Đối với những người chuẩn bị đi vào vùng dịch tễ, việc hoàn thành lịch tiêm trước chuyến đi ít nhất vài tuần là điều kiện cần thiết để cơ thể kịp sinh kháng thể bảo vệ.

Song song với tiêm chủng, việc giảm thiểu nguy cơ bị muỗi đốt giữ vai trò hỗ trợ rất quan trọng. Mọi người nên ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay khi ra ngoài vào lúc chạng vạng, sử dụng kem xua muỗi trên các vùng da hở và dọn dẹp các vật dụng chứa nước đọng quanh nơi ở để triệt tiêu nơi muỗi sinh sản.

Lưu ý an toàn

Viêm não Nhật Bản là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính có diễn tiến rất nhanh và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus; mọi can thiệp y tế chủ yếu tập trung vào hồi sức thần kinh, kiểm soát phù não và duy trì chức năng sống. Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội, nôn mửa hoặc rối loạn ý thức, người bệnh cần được chuyển ngay đến cơ sở y tế có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc hồi sức tích cực. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt kéo dài tại nhà hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để tránh làm lỡ thời gian cấp cứu vàng.

Tóm tắt

Người lớn hoàn toàn có nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản với mức độ nguy hiểm không hề thua kém trẻ em nếu chưa có miễn dịch. Chủ động tìm hiểu tình trạng tiêm chủng của bản thân, tiêm vắc xin phòng bệnh đầy đủ và duy trì các biện pháp phòng chống muỗi đốt là cách bảo vệ an toàn và hiệu quả nhất cho sức khỏe của bạn và gia đình trước căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm này.