Người đã tiêm vaccine COVID-19 có cần tiếp tục đeo khẩu trang không?

Tiêm vaccine covid-19 có cần đeo khẩu trang là gì?

Tiêm vaccine COVID-19 và đeo khẩu trang là hai biện pháp bổ trợ lẫn nhau trong phòng chống bệnh truyền nhiễm đường hô hấp. Vaccine tạo ra kháng thể bảo vệ cơ thể từ bên trong, giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, suy hô hấp hoặc tử vong nếu chẳng may nhiễm bệnh. Tuy nhiên, khả năng ngăn ngừa nhiễm trùng tại chỗ ở niêm mạc mũi họng của vaccine có giới hạn nhất định, đặc biệt trước sự xuất hiện của các biến thể virus mới.

Khẩu trang y tế tạo nên rào cản vật lý ngăn giọt bắn chứa virus phát tán ra không khí hoặc xâm nhập vào đường thở. Do đó, người đã tiêm phòng đầy đủ vẫn nên duy trì thói quen đeo khẩu trang trong các hoàn cảnh cần thiết, vừa để hạn chế nguy cơ bản thân bị nhiễm bệnh, vừa tránh vô tình lây truyền virus SARS-CoV-2 cho những người có sức đề kháng yếu trong cộng đồng.

Cơ chế bảo vệ và giới hạn của vaccine phòng COVID-19

Vaccine phòng COVID-19 kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể và tế bào lympho T nhằm nhận diện, vô hiệu hóa virus SARS-CoV-2 khi chúng xâm nhập cơ thể. Mục tiêu quan trọng nhất của việc tiêm chủng là ngăn ngừa nguy cơ chuyển biến nặng, giảm tỷ lệ nhập viện và hạn chế tối đa nguy cơ tử vong do biến chứng hô hấp.

Tuy nhiên, vaccine không thể tạo ra lớp màng chắn tuyệt đối 100% ngăn virus bám vào niêm mạc mũi họng. Lượng kháng thể bề mặt tại niêm mạc đường hô hấp trên thường suy giảm nhanh hơn so với kháng thể lưu hành trong máu, tạo điều kiện cho virus vẫn có cơ hội xâm nhập và nhân lên ở mức độ nhất định. Do đó, người được tiêm chủng vẫn có thể mắc bệnh ở thể nhẹ hoặc không triệu chứng.

Vai trò của khẩu trang trong việc kiểm soát nguồn lây

Khẩu trang đóng vai trò như một màng lọc cơ học ngăn chặn trực tiếp các hạt khí dung và giọt bắn đường hô hấp chứa virus phát tán khi nói chuyện, ho hoặc hắt hơi. Trong khi vaccine củng cố sức đề kháng từ bên trong cơ thể, khẩu trang tạo ra rào cản phòng thủ bên ngoài trước khi mầm bệnh tiếp cận niêm mạc.

Sự xuất hiện liên tục của các biến chủng SARS-CoV-2 mới với khả năng lẩn tránh miễn dịch một phần khiến hiệu quả ngăn nhiễm của kháng thể có thể suy giảm. Khi kết hợp tiêm chủng đầy đủ với thói quen đeo khẩu trang ở môi trường phù hợp, nguy cơ lây truyền mầm bệnh giữa người với người được hạ xuống mức thấp nhất, đặc biệt trong các đợt bùng phát dịch theo mùa.

Những thời điểm cần thiết tiếp tục sử dụng khẩu trang

Người đã tiêm chủng nên duy trì đeo khẩu trang khi đến các cơ sở y tế như bệnh viện, phòng khám, nhà thuốc, hoặc khi di chuyển trên các phương tiện giao thông công cộng đông đúc như xe buýt, tàu hỏa và máy bay. Các không gian kín, kém thông gió như phòng hội thảo, rạp chiếu phim, trung tâm mua sắm cũng là nơi tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm cao.

Ngoài ra, khi tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp như sốt, ho, sổ mũi, hoặc bản thân có biểu hiện mệt mỏi, viêm họng, việc đeo khẩu trang là nguyên tắc an toàn cần thiết. Thói quen này đặc biệt quan trọng nếu trong gia đình có người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc bệnh nhân đang điều trị bệnh lý mạn tính chưa thể tiêm phòng đầy đủ.

Cách sử dụng khẩu trang đúng cách để đạt hiệu quả tối ưu

Để khẩu trang phát huy tối đa hiệu quả bảo vệ, người dùng cần lựa chọn khẩu trang y tế đạt chuẩn hoặc khẩu trang vải kháng khuẩn ôm khít sống mũi, má và cằm, không để hở các khoảng trống lớn hai bên. Khi đeo hoặc tháo khẩu trang, chỉ cầm vào phần dây đeo, tránh chạm tay vào bề mặt phía trước nơi có thể tích tụ vi khuẩn và virus.

Khẩu trang y tế dùng một lần cần được thay mới sau mỗi lần sử dụng hoặc ngay khi bị ẩm ướt, dính bẩn. Khẩu trang vải cần được giặt sạch bằng xà phòng và phơi khô hoàn toàn mỗi ngày. Bên cạnh việc đeo khẩu trang, việc duy trì rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh sẽ giúp củng cố toàn diện hàng rào phòng bệnh hô hấp.

Lưu ý an toàn

Khẩu trang chỉ phát huy tác dụng khi được che kín cả mũi lẫn miệng và sử dụng đúng cách. Không tái sử dụng khẩu trang y tế dùng một lần. Khi có các triệu chứng hô hấp như sốt, ho dai dẳng, khó thở hoặc mất khứu giác, người bệnh cần chủ động cách ly và liên hệ cơ sở y tế để được thăm khám, không nên chủ quan vì đã từng tiêm chủng.

Tóm tắt

Tiêm vaccine phòng ngừa COVID-19 là bước tiến y tế quan trọng nhưng không đồng nghĩa với sự an toàn tuyệt đối trước mọi nguy cơ lây nhiễm. Việc tiếp tục đeo khẩu trang phù hợp tại nơi đông người, không gian kín hay cơ sở y tế là biện pháp bảo vệ bản thân và cộng đồng một cách toàn diện và bền vững.