Người chạy thận nên ăn gì để duy trì sức khỏe và thể trạng tốt

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Người bệnh chạy thận nhân tạo cần một chế độ dinh dưỡng đặc biệt để vừa bù đắp lượng dưỡng chất thất thoát trong quá trình lọc máu, vừa kiểm soát các chất điện giải mà thận không còn khả năng đào thải. Một thực đơn khoa học không chỉ giúp giảm thiểu các triệu chứng khó chịu giữa các chu kỳ lọc mà còn ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm lên tim mạch và xương khớp.

Nhiều người bệnh thường băn khoăn người chạy thận nên ăn gì và kiêng gì để bảo vệ sức khỏe mà không dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng. Việc cân bằng giữa bổ sung chất đạm và kiểm soát natri, kali, phốt pho cùng lượng nước uống hàng ngày là chìa khóa then chốt giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị lọc máu.

Người chạy thận nên ăn gì là gì?

Chạy thận nhân tạo là phương pháp điều trị thay thế thận suy giai đoạn cuối, giúp loại bỏ các chất cặn bã chuyển hóa và lượng nước dư thừa ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, quá trình này không thể thay thế hoàn toàn mọi chức năng sinh lý của thận tự nhiên. Người bệnh phải đối mặt với nguy cơ tích tụ chất độc và dịch lỏng giữa các chu kỳ lọc máu, đồng thời bị mất một lượng đáng kể axit amin và vitamin qua màng lọc. Chế độ ăn uống dành cho người chạy thận đòi hỏi sự tính toán cẩn trọng, khác biệt hoàn toàn với giai đoạn suy thận bảo tồn trước đó. Việc cung cấp đủ năng lượng và đạm chất lượng cao sẽ giúp người bệnh phòng tránh hội chứng suy mòn do suy thận, đồng thời việc kiểm soát chặt chẽ các khoáng chất sẽ bảo vệ hệ tuần hoàn và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.

Bổ sung đầy đủ chất đạm chất lượng cao để tránh teo cơ

Trong quá trình lọc máu chu kỳ, một lượng axit amin và đạm sẽ bị thất thoát qua màng lọc, đồng thời cơ thể dễ rơi vào trạng thái dị hóa. Do đó, người chạy thận cần bổ sung lượng đạm cao hơn so với giai đoạn suy thận chưa lọc máu để ngăn ngừa suy mòn cơ bắp và duy trì hệ miễn dịch. Nguồn chất đạm nên ưu tiên loại có giá trị sinh học cao như thịt gia cầm bỏ da, thịt lợn nạc, cá nạc tươi và đặc biệt là lòng trắng trứng gà. Người bệnh nên phân bổ đều lượng đạm vào các bữa ăn chính trong ngày để cơ thể hấp thu tối ưu. Cần lưu ý hạn chế ăn quá nhiều nội tạng động vật hoặc các loại thịt chế biến sẵn vì chúng thường chứa hàm lượng phốt pho vô cơ rất cao.

Hạn chế lượng muối và natri trong bữa ăn hàng ngày

Kiểm soát lượng muối nạp vào là nguyên tắc quan trọng nhằm giảm thiểu cảm giác khát, hạn chế nguy cơ tăng huyết áp và phù nề giữa các chu kỳ lọc máu. Người bệnh nên ưu tiên các món hấp, luộc, hạn chế nêm nước mắm, bột ngọt, hạt nêm hoặc muối trực tiếp vào món ăn. Tuyệt đối tránh xa các loại thực phẩm đóng hộp, dưa cà muối chua, giò chả, xúc xích và thức ăn nhanh chứa nhiều phụ gia natri. Bên cạnh đó, người bệnh không được tự ý thay thế muối thường bằng muối ăn kiêng, bởi vì phần lớn các sản phẩm muối dành cho người tim mạch lại sử dụng kali clorua, dễ dẫn đến biến chứng tăng kali máu nguy hiểm đến tính mạng.

Lựa chọn rau củ quả phù hợp để kiểm soát lượng kali

Thận bị suy giảm chức năng không còn khả năng đào thải kali hiệu quả, khiến khoáng chất này dễ tích tụ trong máu và có thể gây loạn nhịp tim hoặc ngừng tim đột ngột. Người chạy thận cần nhận biết và hạn chế các loại rau củ, trái cây có hàm lượng kali cao như chuối, bơ, mít, sầu riêng, cam, đu đủ, rau muống, rau dền, nấm và khoai tây. Thay vào đó, người bệnh có thể chọn các loại trái cây ít kali hơn như táo, lê, dưa hấu với lượng vừa phải. Để giảm bớt lượng kali trong rau củ trước khi chế biến, người bệnh nên thái nhỏ, ngâm kỹ trong nước sạch và luộc sơ qua, sau đó bỏ phần nước luộc đầu trước khi nấu chín.

Kiểm soát lượng phốt pho nhằm bảo vệ xương và tim mạch

Phốt pho tích tụ trong máu kéo dài sẽ kích thích tuyến cận giáp hoạt động quá mức, gây lắng đọng canxi tại mạch máu và làm suy yếu xương khớp. Do phốt pho trong thực phẩm chế biến sẵn có tỷ lệ hấp thu rất cao, người bệnh cần đọc kỹ nhãn thành phần và tránh xa các sản phẩm chứa chất bảo quản gốc phốt phát như nước ngọt có ga sẫm màu, phô mai công nghiệp, xúc xích và đồ hộp. Các loại hạt đậu, ngũ cốc nguyên cám, sữa bò tươi và lòng đỏ trứng cũng chứa nhiều phốt pho, do đó cần được dùng với lượng chừng mực theo tư vấn chuyên biệt của nhân viên y tế hoặc có thể cần dùng kèm thuốc gắn phốt pho theo đơn của bác sĩ.

Kiểm soát lượng nước và dịch lỏng nạp vào cơ thể

Khả năng bài tiết nước tiểu của người suy thận giai đoạn cuối thường giảm sút nghiêm trọng, dẫn đến nguy cơ ứ dịch, tăng huyết áp kịch phát và phù phổi cấp đe dọa tính mạng giữa hai lần chạy thận. Lượng dịch lỏng nạp vào mỗi ngày bao gồm không chỉ nước lọc mà còn tính cả canh, súp, sữa, nước đá và lượng nước có trong hoa quả. Lượng nước uống thường được tính toán dựa trên lượng nước tiểu thực tế đo được trong 24 giờ cộng thêm một lượng nhất định bù cho sự mất nước qua da và hơi thở. Để kiểm soát cơn khát, người bệnh có thể chia nhỏ nước uống vào các cốc chia vạch, súc miệng bằng nước mát hoặc ngậm một viên đá nhỏ.

Lưu ý an toàn

Mỗi người chạy thận nhân tạo có thể trạng, lượng nước tiểu tồn dư, tần suất lọc máu và kết quả xét nghiệm sinh hóa máu khác nhau. Các hướng dẫn dinh dưỡng chỉ mang tính chất tham khảo tổng quan, không thể thay thế phác đồ cá thể hóa từ bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng dùng thuốc gắn phốt pho, không tự dùng thảo dược truyền miệng hoặc thuốc nam không rõ nguồn gốc. Mọi thay đổi lớn trong chế độ ăn cần được trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa thận.

Tóm tắt

Chế độ dinh dưỡng phù hợp là một phần thiết yếu giúp người chạy thận nhân tạo duy trì sức khỏe, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Người bệnh cần tái khám định kỳ, làm các xét nghiệm máu thường xuyên và trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa thận hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh khẩu phần ăn phù hợp với từng giai đoạn điều trị.