Người bị tiểu đường có tăng cân được không và cách cải thiện cân nặng

Bị tiểu đường có tăng cân được không?

Đái tháo đường là tình trạng rối loạn chuyển hóa mãn tính đặc trưng bởi sự gia tăng nồng độ glucose trong máu. Khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc giảm nhạy cảm với insulin, lượng đường trong máu không thể đi vào tế bào để chuyển hóa thành năng lượng. Điều này khiến cơ thể phải huy động nguồn năng lượng dự trữ từ protein trong cơ bắp và mỡ, gây nên tình trạng giảm cân nhanh chóng và suy giảm thể lực.

Việc tăng cân cho người bệnh đái tháo đường không đơn thuần là tiêu thụ nhiều calo hơn, mà phải là quá trình tăng khối lượng cơ bắp và phục hồi thể trạng an toàn. Mục tiêu chính là duy trì cân nặng lý tưởng, cải thiện sức đề kháng nhưng vẫn đảm bảo mức đường huyết nằm trong ngưỡng mục tiêu. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý tìm đến các sản phẩm tăng cân nhanh chưa qua kiểm chứng vì có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng gan, thận và sự kiểm soát đường huyết.

Nguyên nhân khiến người mắc bệnh đái tháo đường sụt cân và khó tăng cân

Tình trạng giảm cân ngoài ý muốn ở bệnh nhân đái tháo đường xảy ra phổ biến nhất vào thời điểm bệnh mới khởi phát hoặc khi chỉ số đường huyết chưa được kiểm soát tốt. Khi thiếu hụt insulin hiệu quả, tế bào cơ thể bị mất nguồn cung cấp năng lượng chính là glucose. Để duy trì các hoạt động sống, cơ thể tự động dị hóa các mô mỡ và phân giải protein từ khối cơ bắp, khiến người bệnh bị sút cân nhanh chóng dù lượng thức ăn nạp vào vẫn bình thường hoặc thậm chí ăn nhiều hơn. Ngoài ra, việc đường huyết tăng cao vượt ngưỡng thận dẫn đến hiện tượng đi tiểu nhiều, làm mất nước và thất thoát năng lượng qua nước tiểu. Một số yếu tố khác như chán ăn do căng thẳng tâm lý, rối loạn tiêu hóa mãn tính hoặc chế độ kiêng khem quá mức cũng khiến người bệnh khó duy trì cân nặng ổn định.

Chế độ dinh dưỡng giúp người tiểu đường tăng cân an toàn

Để tăng cân hiệu quả mà không làm gia tăng đột ngột chỉ số đường huyết, người bệnh đái tháo đường cần xây dựng thực đơn cân bằng và giàu năng lượng lành mạnh. Thay vì ăn 3 bữa lớn, người bệnh nên chia nhỏ thành 5 đến 6 bữa ăn trong ngày để duy trì nguồn năng lượng liên tục và hạn chế áp lực cho tuyến tụy. Khẩu phần ăn nên ưu tiên nguồn protein chất lượng cao như thịt gia cầm bỏ da, cá, trứng, đậu nành và các loại hạt. Bên cạnh đó, nên bổ sung các nguồn chất béo không bão hòa từ dầu ô liu, quả bơ, hạt óc chó giúp tăng cường calo an toàn. Việc lựa chọn các loại tinh bột có chỉ số đường huyết thấp như ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, khoai lang sẽ giúp giải phóng đường từ từ vào máu, ngăn ngừa nguy cơ tăng đường huyết sau khi ăn.

Tập luyện thể thao đúng cách để tăng cường khối lượng cơ bắp

Vận động thể chất đóng vai trò quan trọng giúp người mắc bệnh đái tháo đường cải thiện cân nặng thông qua việc kích thích phát triển khối cơ thay vì tích tụ mỡ thừa. Các bài tập kháng lực như nâng tạ nhẹ, tập với dây kháng lực hoặc các bài tập chống đẩy, squat phù hợp với thể trạng sẽ thúc đẩy sự tổng hợp protein trong cơ bắp, giúp cơ thể săn chắc hơn. Ngoài ra, hoạt động thể thao còn làm tăng độ nhạy của tế bào đối với insulin, hỗ trợ glucose vận chuyển vào tế bào dễ dàng hơn để chuyển hóa thành năng lượng. Người bệnh nên duy trì tập luyện đều đặn khoảng 30 phút mỗi ngày và từ 3 đến 5 buổi mỗi tuần. Cần lưu ý kiểm tra chỉ số đường huyết trước và sau khi tập, chuẩn bị sẵn bữa ăn phụ nhẹ để tránh nguy cơ hạ đường huyết đột ngột trong quá trình vận động.

Kiểm soát đường huyết và tuân thủ phác đồ theo chỉ dẫn y khoa

Kiểm soát tốt chỉ số đường huyết là nền tảng cốt lõi quyết định khả năng phục hồi cân nặng ở người bệnh đái tháo đường. Khi đường huyết được đưa về mức ổn định theo mục tiêu điều trị, quá trình dị hóa protein và mỡ sẽ dừng lại, tạo điều kiện cho cơ thể tích lũy năng lượng và tăng cân tự nhiên. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt việc sử dụng thuốc uống hạ đường huyết hoặc tiêm insulin đúng liều lượng, đúng thời điểm theo kê đơn của bác sĩ chuyên khoa Nội tiết. Định kỳ theo dõi chỉ số HbA1c và kiểm tra đường huyết tại nhà giúp đánh giá chính xác hiệu quả điều trị. Nếu gặp tình trạng sút cân kéo dài không rõ nguyên nhân, người bệnh nên đến gặp bác sĩ để được rà soát các biến chứng hoặc bệnh lý đi kèm như rối loạn tuyến giáp, hội chứng kém hấp thu đường tiêu hóa.

Lưu ý an toàn

Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc tăng cân, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc hoặc tự điều chỉnh liều lượng thuốc điều trị tiểu đường với mục đích tăng cân. Việc tăng cân quá nhanh hoặc tăng khối lượng mỡ thừa có thể làm gia tăng tình trạng kháng insulin, gây khó khăn cho việc kiểm soát đường huyết và làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch. Mọi thay đổi trong chế độ ăn uống, cường độ tập luyện hay phác đồ điều trị đều cần tham vấn ý kiến của bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Tóm tắt

Tăng cân ở người bệnh đái tháo đường là một quá trình cần sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa dinh dưỡng hợp lý, vận động đúng cách cùng kiểm soát đường huyết ổn định. Bằng việc tuân thủ các nguyên tắc y khoa và theo dõi sức khỏe định kỳ, người bệnh hoàn toàn có thể đạt được cân nặng lý tưởng, nâng cao thể trạng và cải thiện chất lượng cuộc sống một cách an toàn, bền vững.