Người bị tiêu chảy không nên ăn gì để tránh bị nặng hơn?

Người bị tiêu chảy không nên ăn gì là gì?

Hệ tiêu hóa của người bình thường có khả năng hấp thu hàng lít dịch tiêu hóa và nước mỗi ngày dọc theo ống ruột non và đại tràng. Tuy nhiên, khi xảy ra tình trạng tiêu chảy do nhiễm trùng, độc tố vi khuẩn hoặc rối loạn chức năng, lớp niêm mạc ruột bị tổn thương tạm thời khiến khả năng tái hấp thu nước và chất dinh dưỡng suy giảm nghiêm trọng, đồng thời tăng tiết dịch vào lòng ruột.

Trong giai đoạn nhạy cảm này, việc lựa chọn thức ăn không phù hợp có thể làm tổn thương thêm lớp biểu mô ruột, thúc đẩy phản ứng viêm và kích hoạt các cơn co bóp nhu động ruột quá mức. Một số thực phẩm làm tăng áp suất thẩm thấu hút nước vào lòng ruột, trong khi các chất kích thích khác lại khiến vi khuẩn có hại lên men mạnh mẽ sinh nhiều khí độc hại. Hiểu rõ đặc điểm của các nhóm thực phẩm cần tránh là nguyên tắc cơ bản giúp ruột nghỉ ngơi và tái tạo niêm mạc khỏe mạnh.

Thực phẩm nhiều chất béo và món chiên xào nhiều dầu mỡ

Các món chiên rán, mỡ động vật, thức ăn nhanh và các loại thịt chế biến sẵn chứa hàm lượng chất béo bão hòa rất cao. Khi đường ruột đang trong tình trạng viêm nhiễm hoặc tăng nhu động, hệ thống enzym tiêu hóa cùng dịch mật tiết ra không đủ để phân giải lượng lipid lớn này.

Lượng chất béo chưa tiêu hóa hết khi di chuyển xuống đại tràng sẽ làm tăng áp suất thẩm thấu trong lòng ruột, kéo thêm nước vào lòng ống tiêu hóa và kích thích cơ trơn co bóp dồn dập. Kết quả là người bệnh dễ gặp các cơn đau quặn bụng dữ dội, cảm giác đầy trướng khó chịu và phân bị tống xuất ra ngoài nhanh hơn kèm theo nhiều dịch lỏng. Do đó, người bệnh cần tuyệt đối tránh các món thịt mỡ, da gà vịt, khoai tây chiên hay thực phẩm xào nhiều dầu mỡ cho đến khi hệ tiêu hóa ổn định trở lại.

Sữa bò tươi và các chế phẩm giàu đường lactose

Trong giai đoạn niêm mạc ruột non bị viêm hoặc tổn thương do tiêu chảy, các tế bào biểu mô ruột tạm thời giảm tiết enzyme lactase. Đây là loại men chịu trách nhiệm thủy phân đường lactose có tự nhiên trong sữa bò tươi, sữa đặc và các sản phẩm bơ sữa thông thường.

Khi thiếu hụt men lactase, lượng đường lactose tồn đọng trong ruột sẽ bị hệ vi khuẩn kỵ khí đại tràng lên men mạnh mẽ. Quá trình này sinh ra nhiều khí hydro, carbon dioxide cùng các acid béo chuỗi ngắn, dẫn đến cảm giác sôi bụng, chướng hơi và tiêu chảy thẩm thấu trầm trọng hơn. Ngoại trừ sữa chua lên men tự nhiên chứa lợi khuẩn sống có thể cân nhắc với lượng rất nhỏ, người đang bị đi ngoài nhiều lần nên tạm dừng sữa tươi, phô mai béo và kem ngọt ít nhất vài ngày.

Đồ ngọt nhân tạo và thực phẩm chứa hàm lượng đường đơn cao

Bánh kẹo ngọt, nước giải khát đóng chai, chè, sirô ngô và các loại đồ uống nhiều đường sucrose hay fructose tinh luyện đều gây bất lợi lớn cho người đang bị tiêu chảy. Nồng độ đường cao trong lòng ruột sẽ hút nước từ mạch máu và mô tế bào vào lòng ruột theo cơ chế chênh lệch thẩm thấu, khiến phân càng thêm lỏng và gia tăng nguy cơ mất nước tế bào.

Bên cạnh đó, các sản phẩm dán nhãn ăn kiêng chứa chất làm ngọt nhân tạo như sorbitol, mannitol, xylitol cũng là thủ phạm phổ biến gây rối loạn tiêu hóa. Những hợp chất này ruột người khó hấp thu hoàn toàn, khi đi vào ruột già sẽ kéo theo nước và tạo môi trường cho vi khuẩn sinh khí, làm tăng tần suất đi ngoài và gây đau co thắt ruột liên tục. Do vậy, việc kiêng các loại đồ ngọt công nghiệp và kẹo cao su không đường là điều hết sức cần thiết.

Nhóm rau củ nhiều chất xơ không hòa tan và thực phẩm sinh hơi

Chất xơ rất có lợi cho người khỏe mạnh, tuy nhiên chất xơ không hòa tan có nhiều trong măng tươi, các loại đậu hạt thô, ngô, bắp cải, bông cải xanh và vỏ trái cây lại không thích hợp trong đợt tiêu chảy cấp. Nhóm chất xơ dạng thô cứng này hoạt động như một bàn chải cơ học cọ xát vào thành ruột đang phù nề, kích thích niêm mạc ruột co bóp nhanh hơn.

Mặt khác, các loại đậu, hành tây, tỏi và rau họ cải chứa hàm lượng carbohydrate chuỗi ngắn khó tiêu hóa, khi bị lên men sẽ tạo ra lượng lớn khí đường ruột. Tình trạng này khiến người bệnh bị đầy bụng khó tiêu, ợ hơi và gia tăng áp lực lên khung đại tràng. Người bệnh chỉ nên dùng một lượng nhỏ chất xơ hòa tan như ruột quả chuối chín hoặc bột yến mạch xay mịn, tránh ăn các loại rau củ già, hạt thô hay salad sống.

Đồ uống chứa caffein, rượu bia và nước có gas

Cà phê, trà đặc, nước tăng lực và sô-cô-la chứa nồng độ caffein cao có tác dụng kích thích hệ thần kinh giao cảm và gia tăng tốc độ co bóp của nhu động ruột, khiến thức ăn bị đẩy qua đường tiêu hóa quá nhanh trước khi nước kịp tái hấp thu. Thêm vào đó, caffein còn có tính lợi tiểu nhẹ, làm cơ thể đào thải thêm nước qua đường bài tiết nước tiểu, đẩy nhanh nguy cơ thiếu hụt dịch.

Rượu bia và các loại thức uống có cồn gây độc trực tiếp cho lớp nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày ruột, làm gián đoạn quá trình vận chuyển các chất điện giải qua màng tế bào biểu mô. Nước ngọt có gas lại nạp thêm lượng bọt khí lớn vào dạ dày, gây trướng bụng và khó chịu. Vì vậy, trong suốt thời gian mắc bệnh, người bệnh nên loại bỏ hoàn toàn các loại đồ uống kích thích này và thay bằng dung dịch oresol hoặc nước canh thanh nhạt.

Lưu ý an toàn

Thông tin dinh dưỡng trên mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định chẩn đoán hay phác đồ của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa, vì việc ức chế nhu động ruột quá sớm có thể giữ lại độc tố và vi khuẩn nguy hiểm bên trong lòng ruột.

Nếu xuất hiện dấu hiệu mất nước nặng như môi khô, mắt trũng, khát dữ dội, tiểu ít hoặc đi ngoài có lẫn máu, sốt cao liên tục, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và xử trí chuyên môn.

Tóm tắt

Chế độ ăn uống phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ tiêu hóa phục hồi khi bị tiêu chảy. Người bệnh nên chủ động kiêng các nhóm thực phẩm kích thích, ưu tiên bổ sung đủ nước và điện giải cùng các món ăn thanh đạm. Nếu tình trạng đi ngoài phân lỏng kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.