Người bị tắc ruột nên ăn gì và kiêng ăn gì để phục hồi?

Người bị tắc ruột nên ăn gì?

Tắc ruột là một cấp cứu tiêu hóa nguy hiểm đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ của các bác sĩ chuyên khoa ngoại tiêu hóa hoặc nội tiêu hóa. Trong giai đoạn cấp tính, lòng ruột bị bít tắc hoàn toàn hoặc bán phần khiến bã thức ăn, dịch tiêu hóa và khí bị ứ đọng lại, làm tăng áp lực trong ổ bụng. Ở thời điểm này, người bệnh bắt buộc phải nhịn ăn uống tuyệt đối để tránh nguy cơ vỡ ruột hoặc hoại tử quai ruột.

Chỉ khi tình trạng tắc nghẽn đã được can thiệp xử trí thành công, người bệnh có trung tiện và nhu động ruột phục hồi, vấn đề dinh dưỡng bằng đường miệng mới được đặt ra. Chế độ ăn uống lúc này chuyển dần từ lỏng sang đặc, ưu tiên các món mềm, xay nhuyễn, dễ tiêu và hạn chế tối đa các thành phần xơ thô vón cục nhằm giúp đường tiêu hóa sớm thích nghi trở lại.

Nguyên tắc nhịn ăn uống tuyệt đối trong giai đoạn tắc ruột cấp tính

Tắc ruột là tình trạng cơ học hoặc cơ năng cản trở sự lưu thông bình thường của các chất chứa bên trong lòng ruột non hoặc ruột già. Khi xuất hiện các triệu chứng cấp tính như đau quặn bụng từng cơn, nôn mửa liên tục, bụng chướng căng và bí trung đại tiện, nguyên tắc y khoa bắt buộc là người bệnh phải nhịn ăn uống hoàn toàn đường miệng.

Mọi nỗ lực cho người bệnh ăn uống vào thời điểm ruột đang tắc, dù chỉ là nước lọc hay cháo loãng, đều vô cùng nguy hiểm. Thức ăn nạp vào không thể di chuyển tiếp sẽ làm tăng nhanh tình trạng ứ đọng dịch và hơi phía trên đoạn tắc, làm căng giãn thành ruột quá mức. Hậu quả có thể dẫn đến thiếu máu nuôi dưỡng thành ruột, hoại tử mô ruột, thủng ruột và viêm phúc mạc đe dọa trực tiếp tính mạng. Trong giai đoạn này, nuôi dưỡng hoàn toàn được thực hiện qua đường tĩnh mạch và hút giảm áp dạ dày dưới sự giám sát chặt chẽ tại bệnh viện chuyên khoa tiêu hóa hoặc ngoại khoa.

Thực phẩm nên ưu tiên trong giai đoạn đường ruột bắt đầu hồi phục

Sau khi tình trạng tắc nghẽn đã được giải tỏa bằng điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật, đường ruột cần có thời gian để hồi phục nhu động. Dấu hiệu cho thấy ruột bắt đầu hoạt động trở lại thường là người bệnh đã có thể trung tiện, đại tiện, giảm chướng bụng và bác sĩ nghe thấy tiếng nhu động ruột trở lại bình thường.

Chế độ ăn lúc này phải được tiến hành từng bước từ lỏng đến đặc. Trong ngày đầu tiên, người bệnh thường chỉ được nhấp một lượng nhỏ nước ấm hoặc nước dùng trong. Khi cơ thể dung nạp tốt, thực đơn chuyển sang cháo loãng nấu kỹ, súp ninh nhừ, cháo yến mạch nghiền hoặc bột dinh dưỡng chuyên biệt. Thức ăn cung cấp đạm nên chọn thịt nạc xay nhuyễn, ức gà băm mịn, cá phi lê nạc nấu mềm hoặc đậu phụ mềm. Cần chia nhỏ khẩu phần thành năm đến sáu bữa ăn trong ngày, mỗi bữa ăn một lượng ít để tránh tạo gánh nặng áp lực lên các quai ruột đang trong quá trình hồi phục biểu mô niêm mạc.

Những thực phẩm người bị tắc ruột tuyệt đối không nên ăn

Người đang trong quá trình hồi phục hoặc có tiền sử dính ruột, tắc ruột do bã thức ăn cần đặc biệt tránh các nhóm thực phẩm có nguy cơ vón cục cao. Đứng đầu danh sách là các loại thực phẩm giàu chất xơ không hòa tan, dai và thô cứng như măng khô, măng tươi, cọng rau muống già, xơ mít, ngô hạt hoặc mướp già.

Nhóm thứ hai cần kiêng tuyệt đối là các loại quả chứa nhiều chất chát tanin như hồng giòn, hồng ngâm, ổi xanh nguyên hạt, quả sung hoặc mận chát. Khi ăn cùng lúc với thức ăn chứa nhiều đạm hoặc khi dạ dày đang đói, tanin sẽ kết tủa với protein tạo thành khối bã thức ăn rắn chắc như đá, khó tiêu hóa và rất dễ kẹt lại tại góc hồi manh tràng. Ngoài ra, người bệnh cũng nên tránh các món từ gạo nếp dẻo quánh như xôi, bánh chưng, thịt mỡ nhiều gân sụn, đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ và các loại đồ uống có ga sinh nhiều hơi chướng bụng.

Thói quen ăn uống và chế biến giúp phòng ngừa tắc ruột tái phát

Bên cạnh việc lựa chọn đúng loại thực phẩm, cách thức chế biến và thói quen ăn uống giữ vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa tái phát tắc ruột. Mọi món ăn dành cho người có bệnh lý đường tiêu hóa đều cần được nấu chín mềm, ninh nhừ, xay nhỏ hoặc hầm kỹ để giảm bớt công việc cơ học của dạ dày và ruột.

Người bệnh cần rèn luyện thói quen ăn chậm, nhai thật kỹ từng miếng nhỏ trước khi nuốt, giúp thức ăn được nghiền mịn và thấm đều dịch vị tiêu hóa. Tránh hoàn toàn việc vừa ăn vừa nói chuyện, nuốt vội thức ăn chưa được nhai kỹ. Uống đủ nước lọc ấm rải đều trong ngày thay vì uống dồn một lượng lớn trong bữa ăn. Đối với người cao tuổi, việc kiểm tra tình trạng răng miệng, răng giả định kỳ rất quan trọng, bởi khả năng nhai kém là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến thức ăn thô lọt xuống đường ruột và gây kết tụ dị vật bã thức ăn.

Lưu ý an toàn

Thông tin về chế độ ăn uống chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không cho người đang nghi ngờ tắc ruột ăn hoặc uống bất kỳ chất gì tại nhà. Khi phát hiện các dấu hiệu như đau bụng dữ dội, chướng bụng, nôn ói và bí trung đại tiện, cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Chế độ dinh dưỡng sau tắc ruột đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ điều trị. Việc lựa chọn thực phẩm mềm, dễ tiêu, ít bã xơ cứng và chia nhỏ bữa ăn sẽ giúp hệ tiêu hóa dần hồi phục mà không bị quá tải. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại hạt khô, măng hoặc quả chát khi đường ruột chưa ổn định hoàn toàn. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy liên hệ ngay với cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.