Người bị quai bị nên ăn gì để nhanh chóng phục hồi sức khỏe?

Người bị quai bị nên ăn gì là gì?

Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị (Mumps virus) gây ra, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với dịch tiết nước bọt của người mang mầm bệnh. Triệu chứng lâm sàng nổi bật nhất của bệnh là tình trạng sưng to, căng tức và đau nhức ở một hoặc cả hai bên tuyến nước bọt mang tai, đi kèm sốt nhẹ đến sốt vừa, đau đầu, mệt mỏi và chán ăn.

Do vị trí tổn thương nằm ngay tại cơ quan tiết nước bọt chính của khoang miệng, mọi hoạt động liên quan đến ăn uống như nhai nuốt thức ăn đặc hay tiết nước bọt trước thức ăn có vị chua đều trực tiếp gây kích thích vùng viêm, dẫn đến đau đớn dữ dội. Chính vì vậy, việc lựa chọn đúng thực phẩm và cách chế biến phù hợp không chỉ giải quyết bài toán cung cấp năng lượng nuôi dưỡng cơ thể mà còn là giải pháp giảm nhẹ triệu chứng thực thể rất quan trọng trong suốt quá trình chăm sóc bệnh nhân.

Các món ăn mềm và lỏng giúp giảm đau khi nhai nuốt

Bệnh quai bị do virus gây ra, đặc trưng bởi tình trạng viêm và sưng to tuyến nước bọt mang tai, khiến người bệnh gặp nhiều khó khăn khi mở miệng, nhai và nuốt thức ăn. Các món ăn có kết cấu mềm, lỏng, được nấu chín nhừ như cháo thịt băm, súp gà xé nhỏ, súp bí đỏ hoặc canh rau củ hầm nhừ là lựa chọn tối ưu. Những món ăn này giúp cung cấp dinh dưỡng trực tiếp mà không đòi hỏi cơ hàm phải hoạt động quá sức, từ đó hạn chế tối đa cảm giác đau nhức vùng mang tai và góc hàm.

Người chăm sóc nên chế biến thức ăn có độ đặc vừa phải, nêm nếm gia vị thanh đạm, tránh cho quá mặn hoặc quá cay. Thức ăn nên được để nguội bớt hoặc ấm vừa trước khi cho người bệnh dùng, tránh dùng khi còn quá nóng vì nhiệt độ cao có thể gây kích ứng niêm mạc họng và tuyến nước bọt đang bị tổn thương. Việc chia nhỏ lượng thức ăn thành nhiều bữa phụ trong ngày cũng giúp bệnh nhân dễ hấp thu và không bị cảm giác ngấy.

Thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất tăng cường miễn dịch

Trong thời gian nhiễm virus quai bị, hệ miễn dịch của cơ thể cần được tiếp sức để ức chế mầm bệnh và phục hồi các mô bị tổn thương. Rau xanh và các loại củ quả giàu vitamin A, vitamin C và khoáng chất như cà rốt, bí ngô, rau ngót, rau mồng tơi và súp lơ xanh là nguồn bổ sung dinh dưỡng lý tưởng. Những dưỡng chất này hỗ trợ chống oxy hóa, làm dịu phản ứng viêm toàn thân và củng cố hàng rào miễn dịch tự nhiên của cơ thể.

Thay vì ăn trực tiếp các loại củ quả cứng, người chăm sóc có thể xay nhuyễn rau củ để nấu cùng cháo hoặc chế biến thành các món canh hầm mềm. Đối với trái cây, nên ưu tiên các loại quả ngọt dịu, tính mát như dưa hấu, đu đủ chín, bơ hoặc chuối tiêu. Tránh tuyệt đối các loại trái cây có vị chua gắt như xoài chua, cóc hoặc bưởi chua vì lượng axit tự nhiên sẽ kích thích phản xạ tiết nước bọt mạnh mẽ, làm các cơn co thắt tại tuyến mang tai trở nên dữ dội hơn.

Bổ sung đầy đủ nước và dung dịch điện giải hạn chế mất nước

Sốt là một trong những phản ứng thường gặp nhất khi mắc bệnh quai bị, dễ khiến người bệnh rơi vào tình trạng mất nước và rối loạn điện giải. Tình trạng thiếu nước còn làm khoang miệng bị khô, tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn tại các ống tuyến nước bọt. Do đó, việc duy trì lượng chất lỏng đầy đủ mỗi ngày có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình chăm sóc bệnh nhân.

Bên cạnh nước đun sôi để nguội, người bệnh có thể bổ sung dung dịch bù nước và điện giải oresol pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn sử dụng, hoặc uống nước luộc rau củ ngọt thanh, nước dừa tươi. Nên dùng ống hút mềm hoặc thìa nhỏ để uống từng ngụm chậm rãi, giúp nước làm ẩm khoang miệng nhẹ nhàng mà không tạo áp lực lên vùng họng. Uống đủ nước không chỉ hỗ trợ hạ sốt, đào thải độc tố do virus chuyển hóa mà còn giữ cho niêm mạc miệng luôn ẩm sạch, giảm cảm giác đắng miệng và chán ăn.

Nhóm đậu và đạm thực vật thanh đạm dễ tiêu hóa

Đậu phụ, đậu xanh, đậu đỏ và các loại hạt xay mịn là nguồn đạm thực vật vô cùng lành tính cho người đang bị quai bị. Đạm thực vật dễ tiêu hóa, không gây áp lực cho dạ dày và đường ruột vốn đang suy giảm chức năng trong giai đoạn cơ thể mệt mỏi. Các món chè đậu xanh nấu loãng ít đường, sữa hạt sen hoặc sữa đậu nành ấm vừa cung cấp thêm calo, vừa có tác dụng giải nhiệt tự nhiên.

Đậu xanh từ lâu đã được biết đến với tính mát, rất thích hợp để nấu cháo cùng một chút thịt nạc băm nhằm bồi bổ sức khỏe cho bệnh nhân quai bị. Đậu phụ non hấp mềm hoặc nấu canh cà chua dịu nhẹ cũng là món ăn vừa miệng, trơn mượt, dễ nuốt, không yêu cầu lực cắn hay nghiền thức ăn phức tạp, tạo cảm giác thoải mái tối đa cho người bệnh trong mỗi bữa ăn.

Những thực phẩm và thói quen ăn uống cần kiêng cữ

Bên cạnh những món nên ăn, người mắc bệnh quai bị cần đặc biệt tránh xa các loại thực phẩm có thể làm tăng mức độ nghiêm trọng của triệu chứng. Đầu tiên là các thực phẩm quá chua hoặc có mùi vị quá nồng, bởi chúng kích thích tuyến nước bọt hoạt động dồn dập, gây đau nhói buốt tại hai bên hàm. Tiếp đến là các món chiên rán, thực phẩm nhiều dầu mỡ và đồ nếp vì chúng gây đầy bụng, khó tiêu và làm tăng phản ứng viêm.

Người bệnh cũng không nên ăn các loại thịt dai, gân cứng, các loại hạt khô nguyên hạt hay bánh quy giòn vì dễ làm xước niêm mạc miệng và buộc cơ hàm phải cử động mạnh. Thức ăn quá lạnh hoặc quá cay nóng từ ớt, tiêu, gừng cũng cần được loại bỏ khỏi thực đơn cho đến khi tuyến nước bọt mang tai hoàn toàn hết sưng và cơ thể hồi phục hẳn.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin về chế độ dinh dưỡng trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo chăm sóc hỗ trợ người bệnh tại nhà, không thể thay thế cho các chỉ định y khoa. Khi chăm sóc bệnh nhân quai bị, cần đặc biệt lưu ý nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm như viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới, hoặc viêm màng não. Nếu người bệnh có biểu hiện sốt cao liên tục không hạ, đau nhức dữ dội vùng bìu, đau bụng quằn quại, nôn mửa nhiều hoặc lơ mơ, cần đưa ngay đến bệnh viện để được cấp cứu và điều trị kịp thời.

Tóm tắt

Chế độ ăn phù hợp đóng vai trò hỗ trợ đắc lực giúp người bệnh quai bị giảm đau đớn khi ăn uống và nhanh chóng lấy lại thể lực. Bên cạnh việc chú trọng thực phẩm mềm, lỏng và uống đủ nước, người bệnh cần nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi chặt chẽ các biểu hiện toàn thân. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.