Người bị bệnh gout nên ăn gì và kiêng gì để kiểm soát axit uric

Người bị gout nên ăn gì và kiêng gì là gì?

Bệnh gout là một dạng viêm khớp do rối loạn chuyển hóa nhân purin trong cơ thể, dẫn đến tình trạng tăng axit uric máu kéo dài. Khi nồng độ axit uric vượt quá ngưỡng bão hòa trong huyết tương, các tinh thể urat sắc nhọn sẽ lắng đọng tại màng hoạt dịch khớp và các mô xung quanh, gây ra phản ứng viêm cấp tính với biểu hiện sưng, nóng, đỏ và đau đớn dữ dội.

Khoảng hai phần ba lượng axit uric trong cơ thể được tạo ra từ quá trình thoái giáng tế bào tự nhiên, trong khi một phần ba còn lại bắt nguồn trực tiếp từ nguồn thực phẩm tiêu thụ hằng ngày. Do đó, một thực đơn khoa học không thể thay thế hoàn toàn thuốc điều trị hạ axit uric nhưng giữ vai trò bổ trợ đặc biệt quan trọng. Ăn uống điều độ giúp ổn định chuyển hóa, giảm tần suất xuất hiện cơn đau khớp, hạn chế tích tụ hạt tophi dưới da và giảm thiểu nguy cơ biến chứng tổn thương thận mạn tính.

Các nhóm thực phẩm giàu purin người mắc bệnh gout cần kiêng

Hàm lượng purin cao trong thức ăn sau khi tiêu hóa sẽ chuyển hóa trực tiếp thành axit uric, làm tăng áp lực đào thải lên hệ thống bài tiết của thận. Người bệnh nên chủ động cắt giảm hoặc tránh hoàn toàn các loại nội tạng động vật như gan, thận, tim, lòng và lá lách vì đây là nhóm có nồng độ purin đậm đặc nhất.

Các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt cừu, thịt dê và thịt thú rừng cũng cần được hạn chế nghiêm ngặt trong khẩu phần ăn thường nhật. Bên cạnh thịt đỏ, nhóm hải sản thân mềm và động vật giáp xác có vỏ bao gồm tôm, cua, sò, điệp, nghêu cùng các loại cá béo như cá trích, cá mòi, cá cơm và cá thu đều chứa hàm lượng purin đáng kể. Việc dung nạp lượng lớn các thực phẩm này trong một bữa ăn rất dễ châm ngòi cho đợt viêm khớp cấp tính bùng phát dữ dội chỉ sau vài giờ.

Các loại đồ uống dễ làm tăng nồng độ axit uric máu cần tránh

Đồ uống có cồn, nhất là bia, làm tăng nồng độ axit uric trong máu rất nhanh. Men bia chứa lượng purin tự do dồi dào, đồng thời cồn kích thích tăng axit lactic cạnh tranh đào thải với axit uric tại ống thận, khiến tinh thể urat ứ đọng lại.

Rượu mạnh và rượu vang cũng làm giảm hiệu quả thanh thải axit uric và thúc đẩy mất nước tế bào. Đồ uống giải khát công nghiệp, nước ngọt có gas và trà sữa chứa si-rô ngô giàu fructose kích thích gan tăng sản xuất axit uric nội sinh do quá trình phân giải fructose tiêu tốn nhiều phân tử năng lượng trong tế bào. Người bệnh nên cắt giảm hoàn toàn các loại nước có đường này và thay thế bằng nước lọc để thận lọc rửa liên tục.

Những thực phẩm lành mạnh giúp hỗ trợ đào thải axit uric

Thực đơn cho người bệnh gout nên ưu tiên nhóm thực phẩm chứa rất ít purin và hỗ trợ kiềm hóa nước tiểu. Các loại rau củ thông dụng gồm bắp cải, cải bẹ xanh, súp lơ trắng, bí xanh, dưa chuột và cà rốt cung cấp chất xơ cùng các khoáng chất cần thiết, giúp thận đào thải axit uric dễ dàng hơn.

Trái cây tươi giàu vitamin C và hoạt chất chống oxy hóa tự nhiên như ổi, táo, quả anh đào và dâu tây có tác dụng giảm viêm và hỗ trợ hạ nhẹ axit uric huyết thanh. Nguồn đạm an toàn nên ưu tiên từ trứng gà, sữa tươi tách béo và sữa chua không đường vì nhóm này hầu như không chứa purin, bảo đảm đủ năng lượng mà không làm rối loạn chuyển hóa. Uống đều đặn từ 2 đến 2,5 lít nước lọc mỗi ngày giúp tăng thể tích nước tiểu để hòa tan tinh thể urat lắng đọng.

Nguyên tắc xây dựng bữa ăn khoa học và duy trì cân nặng hợp lý

Cách chế biến món ăn ảnh hưởng trực tiếp đến hàm lượng purin hấp thu vào cơ thể. Các món luộc hoặc hấp giúp chuyển một phần purin vào nước nấu, vì vậy người bệnh nên ăn phần thịt nạc luộc và bỏ phần nước hầm xương đậm đặc. Thức ăn chiên xào nhiều dầu mỡ cùng đồ ăn nhanh chứa nhiều chất béo bão hòa làm cản trở quá trình bài tiết axit uric qua thận nên cần tránh dùng.

Duy trì cân nặng ở mức hợp lý giúp giảm áp lực lên các khớp chịu lực và cải thiện độ nhạy insulin. Nếu cần giảm cân, người bệnh nên giảm từ từ theo chế độ ăn cân bằng, tuyệt đối không nhịn ăn cực đoan hay cắt giảm tinh bột quá mức vì quá trình thoái giáng mô cơ đột ngột sẽ giải phóng lượng lớn purin nội sinh, dễ gây bùng phát cơn đau gout cấp tính.

Lưu ý an toàn

Mọi thay đổi trong chế độ ăn uống chỉ có tác dụng hỗ trợ kiểm soát bệnh và không thể thay thế phác đồ dùng thuốc đặc hiệu do bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp chỉ định. Người bệnh không được tự ý ngừng thuốc hạ axit uric, không tự mua thuốc giảm đau chống viêm không steroid khi chưa có tư vấn y khoa. Cần xét nghiệm axit uric máu định kỳ và lắng nghe cơ thể để nhận diện các món ăn dễ gây kích ứng riêng ở bản thân.

Tóm tắt

Xây dựng thực đơn khoa học bằng cách kiêng cữ thực phẩm giàu purin, hạn chế rượu bia và bổ sung đủ nước, rau củ là giải pháp nền tảng giúp kiểm soát bệnh gout lâu dài. Việc duy trì thói quen ăn uống lành mạnh song hành cùng phác đồ theo dõi của bác sĩ chuyên khoa giúp ổn định nồng độ axit uric và bảo vệ khớp vận động linh hoạt.