Người bị bệnh gout cần hạn chế những món ăn nào?

Người bị gout kiêng ăn gì là gì?

Bệnh gout là một dạng viêm khớp chuyển hóa phát sinh do nồng độ acid uric trong máu tăng cao kéo dài dẫn tới sự lắng đọng các tinh thể monosodium urat tại màng hoạt dịch khớp và các mô xung quanh. Acid uric là sản phẩm thoái giáng tự nhiên từ nhân purin, vốn có sẵn trong cơ thể và có trong nhiều loại thực phẩm thường ngày. Ở trạng thái bình thường, thận đảm nhận vai trò đào thải phần lớn lượng acid uric này qua đường nước tiểu. Tuy nhiên, khi lượng purin nạp vào quá mức vượt quá khả năng bài tiết của thận, hoặc khi quá trình đào thải bị cản trở, acid uric dư thừa sẽ tích tụ và kết tinh thành các hạt tinh thể sắc nhọn gây phản ứng viêm cấp tính. Người mắc bệnh gout thường gặp phải các đợt đau nhức dữ dội, khớp sưng đỏ, nóng và hạn chế vận động rõ rệt. Do đó, xây dựng một chế độ ăn uống khoa học, chủ động cắt giảm các món ăn giàu purin và những yếu tố gây tăng acid uric là nền tảng bổ trợ không thể thiếu bên cạnh phác đồ theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

Thịt đỏ và nội tạng động vật giàu nhân purin

Các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt trâu, thịt cừu, thịt dê và đặc biệt là nội tạng động vật gồm gan, thận, tim, lòng, óc chứa hàm lượng nhân purin rất cao. Khi các hợp chất này được cơ thể chuyển hóa tại gan, nồng độ acid uric trong máu sẽ gia tăng nhanh chóng trong thời gian ngắn. Sự tăng vọt đột ngột của acid uric huyết thanh là nguyên nhân hàng đầu kích hoạt các cơn đau gout cấp tính vào ban đêm hoặc rạng sáng.

Bên cạnh lượng purin cao, thịt đỏ còn chứa nhiều chất béo bão hòa có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chuyển hóa lipid và chức năng lọc của cầu thận. Người mắc bệnh gout không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối thịt đỏ nhưng cần giảm thiểu tối đa tần suất sử dụng và giảm khẩu phần trong mỗi bữa ăn. Thay vào đó, người bệnh có thể cân đối nguồn chất đạm từ các loại thịt trắng như ức gà bỏ da hoặc các loại đậu đỗ lành mạnh để duy trì đủ dinh dưỡng mà không gây gánh nặng cho quá trình đào thải của thận.

Một số loại hải sản và cá béo làm tăng acid uric

Hải sản là nguồn dưỡng chất phong phú nhưng một số loại lại chứa hàm lượng purin rất đậm đặc mà người bệnh gout cần thận trọng. Nhóm hải sản cần đặc biệt hạn chế bao gồm các loại động vật có vỏ như sò điệp, cua, ghẹ, tôm, hàu cùng các loại cá biển giàu chất béo như cá trích, cá thu, cá cơm, cá mòi và cá ngừ. Việc tiêu thụ các món ăn này với lượng lớn dễ làm mất cân bằng quá trình chuyển hóa purin trong cơ thể.

Nhiều người thường lầm tưởng rằng tất cả hải sản đều an toàn hơn thịt động vật, dẫn đến việc ăn không kiểm soát và khiến khớp sưng viêm tái diễn. Để bảo vệ các khớp xương, người bệnh nên hạn chế ăn hải sản đậm đà dinh dưỡng trong giai đoạn khớp đang nhạy cảm hoặc đang có triệu chứng đau nhẹ. Khi bệnh đã ổn định dưới sự theo dõi y khoa, người bệnh chỉ nên dùng một lượng nhỏ hải sản luộc hoặc hấp, tránh chế biến chiên xào nhiều dầu mỡ để hạn chế gánh nặng chuyển hóa.

Rượu bia và các loại đồ uống có cồn

Đồ uống có cồn, đặc biệt là bia và rượu mạnh, là yếu tố nguy cơ hàng đầu thúc đẩy các đợt bùng phát gout cấp tính. Bia được sản xuất từ quá trình lên men ngũ cốc có chứa hàm lượng purin đáng kể và cung cấp guanosine, một nucleoside dễ dàng chuyển hóa trực tiếp thành acid uric. Do đó, uống bia làm tăng sinh acid uric nội sinh nhanh hơn nhiều so với các loại thực phẩm thông thường.

Ngoài ra, cồn khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành acid lactic tại gan. Acid lactic cạnh tranh trực tiếp với acid uric tại ống thận, làm giảm khả năng đào thải acid uric ra ngoài qua nước tiểu. Rượu bia còn gây mất nước nhẹ, làm tăng độ cô đặc của máu và tạo điều kiện thuận lợi cho tinh thể urat kết tủa tại khớp bàn ngón chân hoặc khớp cổ chân. Vì vậy, người bị gout cần kiêng hẳn rượu bia, đặc biệt không nên uống rượu bia kèm các món lẩu hay đồ nướng giàu đạm.

Thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường fructose

Fructose là loại đường đơn duy nhất được chứng minh có khả năng làm tăng nồng độ acid uric máu thông qua cơ chế kích thích thoái giáng adenosine monophosphate tại tế bào gan. Khi tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều fructose, quá trình phosphoryl hóa diễn ra ồ ạt làm tiêu hao năng lượng tế bào và giải phóng purin tự do, từ đó thúc đẩy sản sinh acid uric nhanh chóng.

Các món ăn và đồ uống người bị gout cần tránh bao gồm nước ngọt có ga, trà sữa đóng chai, bánh kẹo ngọt, nước sốt công nghiệp và si-rô ngô giàu fructose. Thậm chí các loại nước ép trái cây đóng hộp hoặc nước ép từ quả quá ngọt cũng có thể gây gia tăng acid uric nếu uống quá nhiều. Thay vì sử dụng nước ngọt hoặc đồ ăn chế biến sẵn chứa đường nhân tạo, người bệnh nên uống nhiều nước lọc mỗi ngày để hỗ trợ thận lọc rửa và tăng cường bài tiết acid uric qua đường niệu.

Lưu ý an toàn

Chế độ ăn kiêng đối với bệnh gout chỉ mang tính chất hỗ trợ kiểm soát lượng purin nạp vào và không thể thay thế cho các liệu pháp điều trị y khoa do bác sĩ chỉ định. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều lượng các thuốc hạ acid uric hay thuốc kháng viêm khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Việc kiêng khem quá mức mà không có hướng dẫn dinh dưỡng hợp lý có thể dẫn đến suy nhược cơ thể và mất cân bằng vi chất. Nếu có bất kỳ dấu hiệu sưng đau khớp bất thường, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn lộ trình chăm sóc phù hợp.

Tóm tắt

Kiểm soát các món ăn giàu nhân purin, hạn chế rượu bia và cắt giảm đường fructose là chìa khóa giúp người mắc bệnh gout duy trì chỉ số acid uric ổn định. Bằng việc kết hợp thực đơn lành mạnh với thói quen uống đủ nước và tuân thủ phác đồ theo dõi của bác sĩ, người bệnh hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa các cơn đau tái phát và bảo vệ sức khỏe hệ xương khớp lâu dài.