Ngưng thở khi ngủ ở trẻ sinh non có nguy hiểm không và cách chăm sóc

Ngưng thở khi ngủ ở trẻ sinh non là gì?

Hiện tượng ngưng thở khi ngủ ở trẻ sinh non được y học định nghĩa là sự ngưng luồng khí thở kéo dài từ hai mươi giây trở lên, hoặc ngắn hơn hai mươi giây nhưng đi kèm với triệu chứng nhịp tim chậm, da tím tái hoặc giảm trương lực cơ. Đây là một đặc điểm sinh lý bệnh học liên quan chặt chẽ đến mức độ non tháng của trẻ khi chào đời. Trẻ sinh non có tuổi thai càng nhỏ và cân nặng lúc sinh càng thấp thì tỷ lệ xuất hiện cơn ngưng thở càng cao.

Trong quá trình chăm sóc sơ sinh, các bác sĩ chia hiện tượng này thành ngưng thở trung ương do não bộ chưa phát tín hiệu, ngưng thở tắc nghẽn do đường thở bị chèn ép, và ngưng thở hỗn hợp kết hợp cả hai cơ chế. Nhận diện chính xác tình trạng này giúp nhân viên y tế đưa ra phương án giám sát hô hấp phù hợp cho từng trẻ.

Nguyên nhân khiến trẻ sinh non dễ bị ngưng thở khi ngủ

Ngưng thở ở trẻ sinh non bắt nguồn chủ yếu từ sự non nớt của hệ thần kinh trung ương. Trung tâm điều hòa nhịp thở ở thân não của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, khiến tín hiệu truyền đến các cơ hô hấp ngắt quãng. Bên cạnh đó, phản xạ cảm nhận nồng độ oxy và khí cacbonic trong máu của trẻ sinh thiếu tháng còn chậm, dẫn đến hiện tượng quên thở khi ngủ sâu.

Ngoài yếu tố thần kinh trung ương, đường thở của trẻ sinh non rất nhỏ hẹp và dễ xẹp lại khi ngủ. Thành ngực mềm yếu kết hợp cùng cơ hoành nhanh mỏi cũng khiến trẻ dễ rơi vào tình trạng tắc nghẽn đường dẫn khí. Một số tình trạng sức khỏe đi kèm như hạ đường huyết, thiếu máu, nhiễm trùng sơ sinh hoặc trào ngược dạ dày thực quản cũng có thể kích hoạt các cơn ngưng thở xuất hiện thường xuyên hơn.

Mức độ nguy hiểm của cơn ngưng thở đối với sức khỏe trẻ

Ngưng thở khi ngủ ở trẻ sinh non có thể gây nguy hiểm nếu cơn kéo dài và không được phát hiện kịp thời. Khi ngưng thở trên hai mươi giây, lượng oxy cung cấp cho não bộ và các cơ quan quan trọng bị sụt giảm nghiêm trọng. Tình trạng thiếu oxy kéo dài kèm theo nhịp tim chậm có nguy cơ dẫn đến tổn thương tế bào não, co giật hoặc ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển thần kinh vận động về sau.

Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp ngưng thở của trẻ sinh non được phát hiện sớm và theo dõi chặt chẽ tại phòng chăm sóc sơ sinh đặc biệt đều có tiên lượng hồi phục rất tốt. Khi trẻ lớn dần, não bộ trưởng thành và đường thở cứng cáp hơn, tình trạng này sẽ thoái lui tự nhiên. Nguy hiểm chỉ xảy ra khi cha mẹ chủ quan, bỏ qua các dấu hiệu tím tái hoặc không tuân thủ chỉ dẫn theo dõi của cơ sở y tế.

Cách theo dõi và chăm sóc trẻ tại nhà để hạn chế rủi ro

Trước khi đưa trẻ sinh non xuất viện về nhà, phụ huynh cần được bác sĩ chuyên khoa nhi hướng dẫn kỹ năng theo dõi nhịp thở và nhận diện dấu hiệu bất thường. Gia đình nên quan sát lồng ngực và bụng của trẻ khi ngủ, chú ý đến sắc mặt quanh môi và móng tay. Nếu trẻ có nhịp thở tạm dừng dưới mười giây nhưng sắc da vẫn hồng hào và tự thở lại bình thường, đó thường là nhịp thở có chu kỳ sinh lý lành tính.

Phụ huynh tuyệt đối không để trẻ nằm sấp hoặc nghiêng khi ngủ mà luôn đặt trẻ nằm ngửa trên bề mặt đệm phẳng, thông thoáng. Không để gối dày, chăn bông mềm hay đồ chơi xung quanh nôi vì có thể gây chèn ép đường thở. Môi trường phòng ngủ cần duy trì nhiệt độ ổn định, thoáng khí và tuyệt đối không có khói thuốc lá hay mùi hương liệu đậm.

Thời điểm cần đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa nhi

Gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu trẻ xuất hiện cơn ngưng thở kéo dài kèm theo tím tái toàn thân, da nhợt nhạt hoặc cơ thể mềm nhũn. Đây là tình trạng khẩn cấp đòi hỏi nhân viên y tế hỗ trợ lưu thông đường thở và cung cấp oxy kịp thời.

Bên cạnh đó, nếu trẻ bú kém, bỏ bú, ngủ li bì khó đánh thức, thở rên, thở rút lõm lồng ngực rõ rệt hoặc sốt cao, phụ huynh cũng phải cho trẻ đi khám chuyên khoa nhi. Việc tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ sơ sinh là điều kiện bắt buộc để đánh giá tốc độ hoàn thiện của hệ hô hấp và đảm bảo trẻ tăng trưởng an toàn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức thường thức và hỗ trợ nhận thức chăm sóc trẻ sơ sinh, không thay thế cho chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc kích thích thần kinh hay tự dùng thiết bị trợ thở tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa sơ sinh.

Tóm tắt

Ngưng thở khi ngủ ở trẻ sinh non là hiện tượng thường gặp do cơ quan hô hấp và thần kinh chưa hoàn thiện. Đa số các cơn ngưng thở sinh lý sẽ giảm dần khi trẻ lớn thêm. Cha mẹ cần tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ sơ sinh, không tự ý can thiệp sai cách để đảm bảo trẻ phát triển an toàn.