Ngửi thấy mùi bánh mì cháy có phải là dấu hiệu của đột quỵ không?

Ngửi thấy mùi bánh mì cháy là gì?

Trong đời sống thường ngày, có không ít trường hợp một người khẳng định mình ngửi thấy mùi khét như thức ăn cháy, khói thuốc lá hoặc mùi bánh mì nướng khét lẹt dù không gian xung quanh hoàn toàn không có nguồn phát mùi. Nhiều người lầm tưởng đây là triệu chứng cảnh báo cơn đột quỵ não sắp tấn công và rơi vào trạng thái hoang mang cực độ.

Về mặt chuyên môn, tình trạng ngửi thấy mùi không hiện diện trong thực tế là một dạng rối loạn cảm giác khứu giác mang tên ảo khứu, hay phantosmia. Triệu chứng này hiếm khi xuất hiện như một dấu hiệu đơn độc của cơn đột quỵ. Bản chất của đột quỵ não là tình trạng tổn thương mô não cấp tính do tắc hoặc vỡ mạch máu não, biểu hiện chủ yếu qua các khiếm khuyết vận động, cảm giác cơ thể và ngôn ngữ. Việc nhận diện đúng bản chất của ảo khứu và phân biệt nó với các dấu hiệu thần kinh khẩn cấp có ý nghĩa quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe và xử trí y tế kịp thời.

Nguồn gốc của quan niệm ngửi thấy mùi bánh mì cháy và đột quỵ

Nhiều người tin rằng việc bất ngờ ngửi thấy mùi bánh mì cháy là dấu hiệu cảnh báo một cơn đột quỵ não sắp diễn ra. Nguồn gốc của quan niệm này xuất phát từ một ca phẫu thuật thần kinh nổi tiếng vào giữa thế kỷ 20, khi bác sĩ Wilder Penfield kích thích vỏ não thùy thái dương của một bệnh nhân động kinh, khiến người này ngửi thấy mùi khét đặc trưng trước mỗi cơn co giật.

Qua nhiều thập kỷ lan truyền trên các phương tiện truyền thông đại chúng, câu chuyện này dần bị biến đổi và gán ghép sai lệch thành dấu hiệu cảnh báo trước của tai biến mạch máu não. Trên thực tế lâm sàng, đột quỵ xảy ra do mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn hoặc vỡ đột ngột, gây tổn thương các vùng vận động và ngôn ngữ. Đột quỵ không diễn tiến âm thầm qua các đợt cảm nhận mùi khét kéo dài. Do đó, việc xem mùi bánh mì cháy là điềm báo của đột quỵ hoàn toàn là một ngộ nhận không có cơ sở khoa học vững chắc.

Những nguyên nhân y khoa thực sự gây ra hiện tượng ảo khứu

Tình trạng cảm nhận thấy mùi khét, mùi cao su cháy hoặc mùi hôi thối trong khi môi trường xung quanh không hề có nguồn phát được y học gọi là ảo khứu. Ảo khứu phát sinh khi các thụ thể khứu giác ở niêm mạc mũi hoặc các trung tâm xử lý mùi ở vỏ não bị kích thích bất thường hay tổn thương.

Nguyên nhân phổ biến nhất của ảo khứu thường bắt nguồn từ các bệnh lý tại chỗ như viêm xoang mạn tính, polyp mũi, nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc viêm dây thần kinh khứu giác sau nhiễm virus. Bên cạnh đó, các vấn đề thần kinh trung ương như bệnh đau nửa đầu có tiền triệu, chấn thương sọ não, u não vùng thùy thái dương hoặc bệnh Parkinson cũng có thể tạo ra ảo giác mùi hương. Trong đó, cơn động kinh cục bộ xuất phát từ thùy thái dương là nguyên nhân thần kinh điển hình nhất tạo ra cảm giác ngửi thấy mùi khét rõ rệt trước khi cơn co giật bùng phát.

Dấu hiệu thực tế giúp nhận biết sớm cơn đột quỵ não

Để nhận biết chính xác cơn đột quỵ và không bị phân tâm bởi các thông tin truyền miệng sai lệch, cộng đồng y khoa quốc tế khuyến cáo ghi nhớ các dấu hiệu thần kinh định vị đột ngột. Cơn đột quỵ thường xuất hiện bất thình lình mà không có triệu chứng báo trước bằng khứu giác.

Các biểu hiện điển hình của tai biến mạch máu não bao gồm liệt mặt làm nụ cười bị méo xệch hoặc lệch một bên, yếu liệt đột ngột một cánh tay hoặc một bên chân khiến người bệnh khó nâng đồ vật, và rối loạn phát âm như nói ngọng, nói khó hiểu hoặc không diễn đạt được thành lời. Ngoài ra, người bệnh có thể bị hoa mắt, mất thăng bằng, nhìn đôi hoặc đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện nào kể trên, người xung quanh cần nhanh chóng gọi cấp cứu vận chuyển bệnh nhân đến bệnh viện có đơn vị đột quỵ, tận dụng tối đa thời gian vàng để hạn chế di chứng tàn phế.

Cách xử trí đúng đắn khi thường xuyên ngửi thấy mùi khét

Nếu một người thỉnh thoảng ngửi thấy mùi khét thoang thoảng rồi biến mất mà không có bất kỳ triệu chứng nào khác, điều đó không đồng nghĩa với việc đang đối mặt với một cơn đột quỵ đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, tình trạng này vẫn cần được theo dõi cẩn thận vì nó phản ánh sự bất thường ở đường thở hoặc hệ thần kinh.

Người bệnh nên ghi chép lại thời điểm xuất hiện mùi lạ, tần suất lặp lại và các triệu chứng đi kèm như nghẹt mũi, mất khứu giác tạm thời, đau nhức vùng trán hoặc các đợt mất ý thức thoáng qua. Nếu ảo khứu diễn ra liên tục nhiều ngày hoặc đi kèm với hiện tượng co giật nhẹ, lú lẫn, thay đổi thị lực, người bệnh cần đến bệnh viện để được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa nội thần kinh hoặc tai mũi họng. Việc chẩn đoán sớm giúp điều trị dứt điểm các ổ viêm nhiễm vùng mũi xoang hoặc can thiệp kịp thời các tổn thương thần kinh thực thể nếu có.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người có triệu chứng ảo khứu kéo dài không được tự ý mua thuốc an thần, thuốc chống động kinh hay kháng sinh khi chưa có đơn của bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo mặt, yếu liệt chi, nói khó, cần gọi cấp cứu ngay lập tức thay vì chờ đợi triệu chứng tự thuyên giảm.

Tóm tắt

Hiện tượng ngửi thấy mùi khét hay mùi bánh mì cháy không phải là dấu hiệu điển hình của đột quỵ não. Việc nhận thức đúng các triệu chứng thần kinh thực sự của đột quỵ như méo miệng, yếu liệt chi, rối loạn ngôn ngữ giúp người dân phản xạ cấp cứu chính xác. Khi xuất hiện các rối loạn khứu giác kéo dài hoặc kèm theo cơn co giật, đau đầu dữ dội, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám toàn diện.