Ngứa dưới da là dấu hiệu của bệnh gì và cách nhận diện

Ngứa dưới da là gì?

Tình trạng ngứa dưới da mô tả cảm giác ngứa ngáy bứt rứt phát ra từ các mô nông hoặc đầu tận dây thần kinh dưới da. Khác với các bệnh da liễu thông thường gây nổi mề đai hay mụn nước tức thì, ngứa dưới da nhiều trường hợp chỉ gây cảm giác châm chích ngầm mà không làm thay đổi hình thái da ban đầu.

Hiện tượng này thường có sự tham gia của các chất trung gian hóa học như histamine, muối mật, hoặc do sự tăng nhạy cảm của các sợi thần kinh cảm giác. Ngứa có thể gia tăng về đêm, khi thời tiết khô hanh hoặc sau khi tắm nước nóng. Do ngứa dưới da có thể là tín hiệu cảnh báo từ các cơ quan nội tạng bên trong, người bệnh không nên chủ quan gãi xước da liên tục mà cần chú ý theo dõi các biểu hiện đi kèm để cung cấp thông tin chính xác khi thăm khám y khoa.

Bệnh lý gan mật gây tích tụ muối mật dưới da

Bệnh lý gan mật như viêm gan mãn tính, xơ gan, tắc mật hoặc ứ mật thai kỳ là một trong những nguyên nhân nội khoa hàng đầu dẫn đến cảm giác ngứa ngáy dưới da. Khi chức năng thải độc của gan bị suy giảm hoặc đường dẫn mật bị tắc nghẽn, nồng độ muối mật và bilirubin trong máu tăng cao, sau đó lắng đọng tại các mô nông dưới da. Sự xuất hiện của các phức hợp này kích thích trực tiếp lên thụ thể thần kinh cảm giác, tạo ra cảm giác ngứa sâu và bứt rứt.

Người bị ngứa do nguyên nhân gan mật thường có biểu hiện ngứa lan tỏa toàn thân, đặc biệt dữ dội hơn ở lòng bàn tay và lòng bàn chân. Cảm giác ngứa thường gia tăng vào buổi tối hoặc khi nhiệt độ cơ thể tăng lên. Ngoài ra, người bệnh có thể nhận thấy các dấu hiệu đi kèm như vàng mắt, vàng da, nước tiểu sẫm màu hoặc mệt mỏi kéo dài. Việc đánh giá chức năng gan thông qua xét nghiệm máu và siêu âm ổ bụng là bước chẩn đoán quan trọng được các bác sĩ chỉ định nhằm tìm ra chính xác tổn thương tại hệ thống gan mật.

Suy giảm chức năng thận làm tăng tích tụ độc tố

Ở những người mắc bệnh thận mãn tính hoặc suy thận giai đoạn tiến triển, khả năng lọc và đào thải các chất cặn bã của thận bị suy giảm nghiêm trọng. Tình trạng tăng u rê máu cùng với sự mất cân bằng các khoáng chất như canxi, phốt pho và sự lắng đọng tinh thể dưới da sẽ kích thích đầu tận cùng thần kinh ngoại biên, gây ra hội chứng ngứa do u rê máu.

Cảm giác ngứa dưới da ở bệnh nhân suy thận thường diễn ra dai dẳng, ngứa ngáy sâu bên trong và có xu hướng lan rộng khắp lưng, bụng hoặc các chi. Người bệnh thường có biểu hiện muốn gãi liên tục nhưng việc gãi không giúp làm giảm cảm giác ngứa mà còn dễ gây trầy xước, nhiễm trùng da. Bên cạnh triệu chứng ngứa, các dấu hiệu nghi ngờ bệnh thận bao gồm giảm lượng nước tiểu, phù mắt chân, phù mặt, da khô sạm và mệt mỏi thường xuyên. Bác sĩ nội khoa thận sẽ cần tiến hành đo nồng độ u rê, creatinine máu cũng như phân tích nước tiểu để xác định mức độ ảnh hưởng của thận.

Rối loạn tuyến giáp và bệnh lý nội tiết

Hệ nội tiết đóng vai trò điều hòa nhiều quá trình chuyển hóa trong cơ thể, do đó sự mất cân bằng hormone tuyến giáp cũng có thể biểu hiện qua tình trạng ngứa dưới da. Cả hai tình trạng cường giáp và suy giáp đều có thể gây ngứa theo những cơ chế sinh lý khác nhau. Trong cường giáp, sự gia tăng tốc độ chuyển hóa và dòng máu đến da làm tăng nhiệt độ bề mặt da, kích thích các chất trung gian gây ngứa. Ngược lại, suy giáp làm giảm tiết mồ hôi và bã nhờn, khiến da trở nên vô cùng khô ráp, nứt nẻ và sinh ra phản ứng ngứa râm râm khó chịu.

Ngoài ra, bệnh nhân đái tháo đường kiểm soát đường huyết kém cũng thường xuyên gặp phải cảm giác ngứa dưới da. Nguyên nhân là do biến chứng tổn thương dây thần kinh ngoại biên hoặc sự suy giảm tuần hoàn vi mạch đến nuôi dưỡng da. Khi có hiện tượng ngứa kéo dài kèm theo các dấu hiệu thay đổi cân nặng bất thường, sợ nóng hoặc sợ lạnh, sụt cân hay thèm ăn nhiều, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra chỉ số hormone tuyến giáp và đường huyết lúc đói.

Tổn thương thần kinh ngoại biên và yếu tố tâm lý

Ngứa dưới da không chỉ do các chất hóa học lắng đọng mà còn có thể phát sinh từ bản thân hệ thống thần kinh bị tổn thương hoặc kích thích, gọi là ngứa nguồn gốc thần kinh. Các bệnh lý như thoái hóa đốt sống gây chèn ép dây thần kinh, biến chứng sau nhiễm virus zona, hoặc tổn thương dây thần kinh ngoại biên có thể phát ra các tín hiệu ngứa giả tạo truyền về não bộ. Người bệnh sẽ cảm thấy ngứa rát, châm chích sâu dưới da tại vùng da do dây thần kinh đó chi phối mà hoàn toàn không có tổn thương phát ban ngoài da.

Mặt khác, yếu tố tâm lý như căng thẳng kéo dài, lo âu mãn tính hoặc rối loạn lo âu cũng có thể làm hạ thấp ngưỡng chịu đựng ngứa của cơ thể. Tâm trạng căng thẳng kích thích hệ thần kinh trung ương giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh làm trầm trọng thêm cảm giác châm chích dưới da. Việc chẩn đoán các dạng ngứa này đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc tâm lý khám lâm sàng cẩn thận để loại trừ các bệnh lý thực chứng trước khi đưa ra hướng chăm sóc và điều trị thích hợp.

Lưu ý an toàn

Khi bị ngứa dưới da, người bệnh cần tránh hành vi gãi mạnh hoặc dùng vật sắc nhọn chà xát lên da vì dễ làm rách da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng thứ phát. Không tự ý mua các loại thuốc bôi chứa corticoid hoặc thuốc uống giảm ngứa khi chưa có chỉ định từ bác sĩ, bởi điều này có thể làm che lấp triệu chứng của bệnh lý nền nguy hiểm bên trong. Ngoài ra, việc dùng các mẹo dân gian truyền miệng chà lá cây hay đắp thuốc tự chế lên da có nguy cơ gây viêm da tiếp xúc dị ứng. Người bệnh cần giữ vệ sinh da sạch sẽ, dưỡng ẩm nhẹ nhàng và chủ động thăm khám y khoa để tìm nguyên nhân chính xác.

Tóm tắt

Ngứa dưới da có thể chỉ là phản ứng thoáng qua của làn da khô nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo các bệnh lý nội khoa quan trọng như bệnh gan, suy thận, rối loạn tuyến giáp hay tổn thương thần kinh. Việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế chuyên khoa da liễu hoặc nội khoa sẽ giúp chẩn đoán đúng nguyên nhân, từ đó có hướng theo dõi và chăm sóc sức khỏe an toàn, hiệu quả.