Cảnh báo tình trạng ngủ dậy mở mắt thấy màu vàng và những nguyên nhân tiềm ẩn

Ngủ dậy mở mắt thấy màu vàng là gì?

Ngủ dậy mở mắt thấy màu vàng là tình trạng khi vừa tỉnh giấc và mở mắt, tầm nhìn của người bệnh bị bao phủ bởi một sắc vàng bất thường hoặc các vật thể xung quanh dường như ngả vàng so với thực tế. Trong thuật ngữ y khoa, cảm giác thị giác bị nhuộm màu vàng được gọi là xanthopsia. Hiện tượng này xảy ra khi có sự gián đoạn trong cơ chế lọc quang học của các môi trường trong suốt ở mắt như giác mạc, thể thủy tinh, hoặc do rối loạn tiếp nhận và dẫn truyền tín hiệu màu sắc tại các tế bào nón ở võng mạc và vỏ não thị giác. Triệu chứng có thể xuất hiện đơn độc trong chốc lát hoặc kèm theo nhìn mờ, chói mắt, đau nhức hốc mắt tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể.

Các nguyên nhân phổ biến khiến mắt nhìn thấy màu vàng sau khi thức dậy

Hiện tượng thị giác ngả vàng khi vừa thức dậy có thể chia thành hai nhóm căn nguyên chính: sinh lý thích nghi tạm thời và bệnh lý thực thể. Về mặt sinh lý, khi mắt chuyển đột ngột từ trạng thái nhắm kín trong bóng tối sang môi trường có ánh sáng ban mai, các tế bào cảm thụ ánh sáng trên võng mạc cần vài giây để tái lập cân bằng hóa học, đôi khi tạo ra ảo giác quang học khiến hình ảnh có tông màu ấm hoặc vàng nhạt.

Ngược lại, nếu hiện tượng này kéo dài nhiều phút hoặc lặp lại liên tục mỗi sáng, nguyên nhân có thể xuất phát từ sự rối loạn khúc xạ hoặc thay đổi môi trường trong suốt của mắt. Màng nước mắt bị khô ráp sau một đêm dài không chớp mắt, tình trạng phù nhẹ biểu mô giác mạc do thiếu oxy khi nhắm mắt lâu, hoặc sự biến đổi cấu trúc thể thủy tinh ở giai đoạn sớm của bệnh đục thủy tinh thể đều có thể làm tán xạ ánh sáng và biến đổi khả năng cảm nhận màu sắc.

Mối liên hệ giữa chứng nhìn sắc vàng và bệnh lý võng mạc thần kinh

Trong nhãn khoa, triệu chứng nhìn thấy mọi vật ngả sang sắc vàng được gọi là chứng xanthopsia. Tình trạng này liên quan chặt chẽ đến sự suy giảm chức năng hoặc tổn thương của tế bào nón tại hoàng điểm võng mạc, nơi chịu trách nhiệm chính về cảm nhận màu sắc và độ sắc nét của hình ảnh.

Các bệnh lý mạch máu võng mạc, bệnh võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, hoặc tình trạng thiếu máu cục bộ nuôi dưỡng dây thần kinh thị giác đều có thể gây biến đổi sắc tố thị giác ngay khi người bệnh mở mắt thức dậy. Ngoài ra, chấn thương kín vùng đầu hoặc các biến đổi lưu lượng tuần hoàn não trong lúc ngủ cũng có thể làm gián đoạn tạm thời quá trình xử lý tín hiệu hình ảnh tại vỏ não thùy chẩm, dẫn đến rối loạn thị giác màu sắc.

Ảnh hưởng từ thuốc điều trị và rối loạn chuyển hóa toàn thân

Hiện tượng nhìn thấy màu vàng khi ngủ dậy không chỉ giới hạn ở các cơ quan nhãn khoa mà còn có thể liên quan đến các vấn đề chuyển hóa toàn thân và tác dụng phụ của dược phẩm. Một ví dụ điển hình trong y khoa là tình trạng ngộ độc hoạt chất trợ tim digoxin, thường gây ra triệu chứng nhìn vật thể bị bao phủ bởi hào quang màu vàng hoặc xanh lá cây.

Bên cạnh đó, việc sử dụng một số thuốc chống co giật, thuốc an thần hoặc các chất gây giãn mạch tác động lên tuần hoàn mắt cũng có thể tạo ra biến đổi màu sắc thị giác vào buổi sáng. Người bệnh có bệnh lý nền về gan mật dẫn đến tăng bilirubin huyết thanh nghiêm trọng đôi khi xuất hiện sắc vàng ở kết mạc mắt và màng nước mắt, từ đó làm thay đổi nhẹ khả năng lọc ánh sáng khi nhìn ra bên ngoài.

Thời điểm cần thăm khám y tế ngay lập tức

Người bệnh cần đặc biệt lưu ý và đến bệnh viện ngay nếu hiện tượng ngủ dậy thấy màu vàng đi kèm với các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Những triệu chứng này bao gồm giảm thị lực đột ngột, nhìn mờ như có màn sương che, nhìn đôi, xuất hiện chớp sáng hoặc các đốm đen trôi nổi trước mắt.

Ngoài ra, cảm giác đau nhức sâu trong hốc mắt, đỏ mắt dữ dội, sợ ánh sáng chói, hoặc kèm theo triệu chứng toàn thân như đau đầu dữ dội, buồn nôn, yếu liệt nửa người đòi hỏi phải được thăm khám khẩn cấp tại chuyên khoa mắt hoặc chuyên khoa thần kinh để loại trừ đột quỵ não, tăng nhãn áp cấp tính hoặc bong võng mạc.

Biện pháp theo dõi và phối hợp cùng bác sĩ chuyên khoa

Khi gặp phải hiện tượng bất thường này vào buổi sáng, người bệnh nên giữ bình tĩnh, nhắm mắt nghỉ ngơi nhẹ nhàng trong vài phút và quan sát xem triệu chứng có tự thuyên giảm khi phòng đủ ánh sáng hay không. Tránh dụi mạnh tay vào mắt vì hành động này có thể làm tổn thương thêm lớp biểu mô giác mạc đang nhạy cảm.

Việc quan trọng nhất là ghi nhận lại thời gian xuất hiện, tần suất lặp lại và danh sách các loại thuốc đang sử dụng để cung cấp cho bác sĩ chuyên khoa mắt. Bác sĩ sẽ thực hiện các bước thăm khám chuyên sâu như đo thị lực, đo nhãn áp, soi đáy mắt và kiểm tra thị giác màu sắc để xác định chính xác tổn thương và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt hoặc tự ý ngưng các thuốc điều trị tim mạch, huyết áp đang dùng khi chưa có ý kiến tư vấn từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Ngủ dậy mở mắt thấy màu vàng có thể bắt nguồn từ phản xạ thích nghi quang học tạm thời hoặc là tín hiệu cảnh báo các bệnh lý thực thể tại mắt, hệ thần kinh và gan mật. Việc theo dõi sát tần suất, thời gian diễn ra và các biểu hiện đi kèm sẽ giúp người bệnh chủ động đi khám chuyên khoa, từ đó chẩn đoán chính xác nguyên nhân và có hướng can thiệp y khoa phù hợp, tránh tâm lý chủ quan làm ảnh hưởng đến thị lực lâu dài.