Ngủ dậy bị ù tai do nguyên nhân gì và cách xử trí

Ngủ dậy bị ù tai là gì?

Ngủ dậy bị ù tai là cảm giác người bệnh nghe thấy những âm thanh bất thường xuất phát từ bên trong tai hoặc trong đầu ngay thời điểm vừa thức giấc, trong khi môi trường xung quanh hoàn toàn yên tĩnh. Các âm thanh này rất đa dạng, có thể là tiếng vo ve, tiếng rít gió, tiếng nước chảy hoặc tiếng đập theo nhịp mạch. Hiện tượng này có thể xảy ra ở một bên tai hoặc cả hai bên tai tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể.

Về mặt sinh lý, giấc ngủ ban đêm là giai đoạn cơ thể nghỉ ngơi, huyết áp và nhịp tim giảm xuống, các cơ bắp thả lỏng. Nếu trong quá trình này có yếu tố gây cản trở dòng máu đến tai trong hoặc làm thay đổi áp suất tại hệ thống màng nhĩ, cơ quan cảm thụ âm thanh sẽ phát tín hiệu giả lên não bộ. Hiểu rõ cơ chế này giúp người bệnh phân biệt được ù tai cơ học tạm thời và các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý cần can thiệp y khoa.

Tư thế ngủ chèn ép mạch máu và căng cơ cổ vai gáy

Tư thế nằm nghiêng một bên suốt đêm hoặc kê đầu trên gối quá cao, quá cứng dễ gây chèn ép lên mạch máu vùng cổ và vùng cơ quanh tai. Khi lưu lượng máu nuôi dưỡng ốc tai và các tế bào lông chuyển bị giảm tạm thời, tai trong sẽ phản ứng bằng những âm thanh lạ như tiếng ve kêu, tiếng gió rít hoặc tiếng ong ong ngay khi vừa mở mắt.

Ngoài ra, nằm sấp hoặc ngủ sai tư thế còn khiến các nhóm cơ cổ vai gáy bị co cứng. Tình trạng căng cơ kéo dài kích thích các dây thần kinh lân cận, gián tiếp gây ra hiện tượng ù tai lúc tỉnh giấc. Sau khi người bệnh thức dậy, vận động nhẹ nhàng và ngồi thẳng lưng, tuần hoàn máu dần hồi phục thì triệu chứng này thường tự biến mất sau một khoảng thời gian ngắn mà không để lại di chứng.

Nút ráy tai ứ đọng và rối loạn chức năng vòi nhĩ

Ráy tai tích tụ lâu ngày có thể khô cứng lại và tạo thành nút ráy tai bịt kín một phần ống tai ngoài. Khi ngủ, áp lực tì đè của đầu lên gối hoặc thói quen ngoáy tai trước đó có thể đẩy khối ráy tai ép chặt vào màng nhĩ. Điều này cản trở sự dẫn truyền sóng âm tự nhiên và gây ra tiếng lục bục, tiếng lùng bùng trong tai lúc bình minh.

Bên cạnh đó, các bệnh lý viêm mũi họng, cảm cúm hoặc viêm xoang thường dẫn đến tắc nghẽn vòi nhĩ. Vòi nhĩ có nhiệm vụ cân bằng áp suất giữa tai giữa và môi trường ngoài. Khi vòi nhĩ bị sưng viêm, áp suất âm hình thành trong hòm nhĩ qua một đêm nằm nghỉ sẽ khiến màng nhĩ bị hút vào trong, làm xuất hiện cảm giác nghẹt tai, nặng đầu và ù tai rõ rệt khi thức dậy.

Căng thẳng tâm lý và tật nghiến răng khi ngủ

Tình trạng căng thẳng tinh thần kéo dài kích thích hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức, làm co thắt các vi mạch máu cung cấp oxy cho cơ quan thính giác. Những người chịu áp lực công việc hoặc mất ngủ thường xuyên rất dễ gặp phải triệu chứng ù tai vào sáng sớm, đi kèm cảm giác mệt mỏi và choáng váng.

Đặc biệt, căng thẳng còn là yếu tố thúc đẩy tật nghiến răng hoặc siết chặt quai hàm trong vô thức khi ngủ. Khớp thái dương hàm nằm ở vị trí tiếp giáp ngay phía trước ống tai ngoài. Lực co thắt mạnh của cơ nhai suốt nhiều giờ không chỉ gây mỏi cơ hàm, đau nhức thái dương mà còn kích thích dây thần kinh sinh ba, tạo nên phản xạ ù tai, nghe kém giả tạo sau khi rời khỏi giường.

Hướng chăm sóc và điều chỉnh thói quen sinh hoạt tại nhà

Đối với các trường hợp ù tai nhẹ do cơ học hoặc thói quen, người bệnh có thể áp dụng các bước chăm sóc đơn giản để thuyên giảm triệu chứng. Trước hết, cần lựa chọn gối ngủ có độ cao vừa phải, chất liệu êm ái nhằm giữ cho cột sống cổ luôn ở tư thế sinh lý tự nhiên. Hạn chế nằm nghiêng tì đè một bên quá lâu trong đêm.

Người bệnh nên giữ thói quen uống đủ nước mỗi ngày, hạn chế tiêu thụ đồ uống chứa cồn hoặc caffeine vào buổi tối vì chúng gây mất nước và co mạch. Thực hiện các bài tập xoay cổ, mát xa nhẹ nhàng vùng quanh vành tai vào buổi sáng giúp thúc đẩy máu lưu thông. Nếu có tật nghiến răng, việc tham khảo ý kiến nha sĩ để dùng máng chống nghiến ban đêm sẽ giúp bảo vệ khớp hàm và giảm bớt áp lực lên tai hiệu quả.

Thời điểm cần thăm khám tại chuyên khoa Tai Mũi Họng

Dù phần lớn các cơn ù tai sáng sớm mang tính lành tính, người bệnh tuyệt đối không được chủ quan nếu triệu chứng kéo dài liên tục hoặc có xu hướng tăng dần. Đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng là điều cần thiết để bác sĩ nội soi tai, đo thính lực và kiểm tra chức năng vòi nhĩ nhằm phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn như viêm tai giữa, xơ cứng chuỗi xương con hay bệnh Meniere.

Đặc biệt, cần đến bệnh viện kiểm tra ngay nếu ù tai xảy ra đột ngột chỉ ở một bên tai kèm theo giảm thính lực nhanh chóng, chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, chảy mủ tai hoặc đau buốt đầu. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng điếc đột ngột hoặc tai biến mạch máu não cần được can thiệp y tế khẩn cấp trong khung giờ vàng để tránh tổn thương thính lực vĩnh viễn.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý nhỏ các loại cồn, tinh dầu, nước lá cây hay thuốc kháng sinh vào tai khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Không sử dụng các vật sắc nhọn để chọc ngoáy tai vì nguy cơ làm rách màng nhĩ rất cao. Mọi biện pháp can thiệp thính giác cần dựa trên kết luận thăm khám chính xác từ nhân viên y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng.

Tóm tắt

Hầu hết trường hợp ngủ dậy bị ù tai thoáng qua đều liên quan đến cơ học, tư thế hoặc thói quen sinh hoạt và có thể cải thiện nhanh. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan tự ý áp dụng mẹo dân gian chưa kiểm chứng. Việc chủ động đi khám tại chuyên khoa Tai Mũi Họng khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ thính lực an toàn và hiệu quả nhất.