Ngón tay cò súng ở trẻ em và các phương pháp xử trí phù hợp

Ngón tay cò súng ở trẻ em là gì?

Ngón tay cò súng ở trẻ em là một dạng rối loạn chức năng gân cơ vận động ngón tay, trong đó ngón cái chiếm đại đa số trường hợp nên thường được gọi là ngón cái cò súng bẩm sinh hoặc mắc phải sớm. Về mặt giải phẫu học, các gân gấp ngón tay trượt qua một hệ thống ròng rọc giữ gân áp sát vào xương ngón tay, trong đó ròng rọc A1 ở gốc ngón tay là vị trí dễ bị chít hẹp nhất. Khi vùng gân gấp hình thành nốt xơ dày lên hoặc bao gân bị hẹp lại, nốt gân này sẽ bị kẹt lại phía ngoài ròng rọc mỗi khi ngón tay duỗi. Hậu quả là ngón tay bị khóa chặt ở tư thế gập hoặc chỉ duỗi ra được khi có lực tác động bên ngoài kèm theo cảm giác bật mạnh. Mặc dù thường được phát hiện từ sau giai đoạn sơ sinh đến khoảng hai đến ba tuổi, tình trạng này nhìn chung lành tính và có tiên lượng hồi phục chức năng rất tốt nếu được tiếp cận y khoa đúng cách.

Biểu hiện thường gặp của ngón tay cò súng ở trẻ nhỏ

Biểu hiện điển hình nhất của ngón tay cò súng ở trẻ em là khớp liên đốt của ngón tay, đặc biệt là ngón tay cái, luôn ở trạng thái cong gập và không thể tự duỗi thẳng hoàn toàn. Khi cha mẹ cố gắng nhẹ nhàng nắn thẳng ngón tay của bé, có thể cảm nhận được một lực cản rõ rệt hoặc nghe thấy tiếng bật lách cách khi nốt xơ vượt qua ròng rọc gân.

Ở vùng gốc ngón tay, gần nếp gấp lòng bàn tay, người chăm sóc có thể sờ thấy một nốt nhỏ chắc cứng, di động nhẹ theo chuyển động của gân gấp, thường được gọi là nốt Notta. Trong hầu hết các trường hợp, ngón tay cò súng ở trẻ nhỏ không gây đau đớn dữ dội hay sưng nóng đỏ tại chỗ. Trẻ vẫn có thể cầm nắm đồ vật bằng các ngón tay còn lại nhưng có xu hướng ít sử dụng ngón tay bị ảnh hưởng. Nếu tình trạng co rút kéo dài mà không được kiểm tra, khớp ngón tay có thể bị hạn chế tầm vận động thứ phát do co ngắn dây chằng và bao khớp.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng ngón tay cò súng ở trẻ em

Khác với người lớn thường bị ngón tay cò súng do thoái hóa hoặc vận động bàn tay lặp đi lặp lại kéo dài, cơ chế ngón tay cò súng ở trẻ em chủ yếu liên quan đến sự phát triển không đồng đều giữa bao gân và thể tích gân gấp. Mặc dù thường được xếp vào nhóm bẩm sinh, rất ít trẻ biểu hiện dấu hiệu này ngay thời điểm chào đời, mà các triệu chứng thường rõ dần khi trẻ bắt đầu tập cầm nắm nhiều hơn.

Sự hình thành nốt phì đại trên gân gấp tại vị trí ròng rọc A1 tạo ra một điểm cản trở cơ học. Mỗi khi cơ co để gập ngón tay, nốt xơ bị kéo trượt qua ròng rọc, nhưng khi trẻ cố gắng duỗi ngón tay ra, nốt phì đại lại bị kẹt ở bờ ròng rọc. Trong một số ít trường hợp, tình trạng ngón tay cò súng xuất hiện ở nhiều ngón tay cùng lúc có thể đi kèm với các rối loạn chuyển hóa bẩm sinh hoặc bệnh lý mô liên kết, đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám tổng quát để loại trừ các nguyên nhân phối hợp.

Các biện pháp theo dõi và chăm sóc bảo tồn bước đầu

Đối với trẻ dưới hai tuổi mới phát hiện ngón tay cò súng và mức độ kẹt ngón chưa quá nghiêm trọng, bác sĩ chuyên khoa thường ưu tiên chiến lược theo dõi chủ động kết hợp chăm sóc bảo tồn. Các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận một tỷ lệ đáng kể các trường hợp ngón cái cò súng ở trẻ nhỏ có thể tự cải thiện theo thời gian khi bao gân dần thích nghi và mở rộng cùng sự phát triển của bàn tay.

Trong giai đoạn theo dõi, cha mẹ có thể được hướng dẫn thực hiện các bài tập kéo giãn ngón tay thụ động một cách nhẹ nhàng nhiều lần mỗi ngày. Động tác này giúp duy trì biên độ vận động của khớp và ngăn ngừa co rút mô mềm xung quanh. Ở một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định đeo nẹp chỉnh hình vào ban đêm nhằm giữ ngón tay ở tư thế duỗi sinh lý. Phụ huynh tuyệt đối không được tự ý dùng lực bẻ mạnh ngón tay của trẻ vì điều này có thể gây rách gân, tổn thương đĩa sụn tiếp hợp hoặc làm bao gân viêm phù nề nặng hơn.

Chỉ định can thiệp ngoại khoa giải phóng ròng rọc gân gấp

Can thiệp ngoại khoa được cân nhắc khi tình trạng ngón tay cò súng ở trẻ em không tự thoái lui sau một thời gian theo dõi bảo tồn, hoặc khi ngón tay bị khóa cứng hoàn toàn ở tư thế gập khiến khớp bị hạn chế biên độ vĩnh viễn. Thời điểm can thiệp phẫu thuật thường được khuyến cáo cho trẻ từ hai đến ba tuổi trở lên, tùy thuộc vào đánh giá chuyên môn của bác sĩ chấn thương chỉnh hình.

Phẫu thuật điều trị ngón tay cò súng ở trẻ em là một thủ thuật tương đối đơn giản và có tỷ lệ thành công rất cao. Bác sĩ sẽ rạch một đường mổ nhỏ tại nếp gấp da ở gốc ngón tay để bộc lộ và cắt mở ròng rọc A1, giải phóng hoàn toàn sự chèn ép lên gân gấp. Sau phẫu thuật, gân có thể trượt tự do và ngón tay trẻ có thể duỗi thẳng ngay lập tức. Vết mổ thường liền sẹo nhanh chóng sau khoảng một đến hai tuần và trẻ có thể trở lại các hoạt động sinh hoạt, cầm nắm bình thường mà rất ít khi bị tái phát.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh, giật mạnh ngón tay hoặc tự ý dùng thuốc xoa bóp, cao dán không rõ nguồn gốc lên bàn tay trẻ. Việc tiêm thuốc chống viêm vào bao gân ngón tay không được khuyến cáo rộng rãi ở trẻ nhỏ do tiềm ẩn nguy cơ tổn thương mô gân mềm. Khi phát hiện ngón tay bé co cứng bất thường, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa để được bác sĩ khám và tư vấn lộ trình chăm sóc phù hợp.

Tóm tắt

Ngón tay cò súng ở trẻ em là một tật vận động lành tính và có thể xử trí hiệu quả nếu được phát hiện đúng thời điểm. Sự đồng hành kiên nhẫn của cha mẹ trong việc theo dõi, tuân thủ hướng dẫn tập luyện của bác sĩ hoặc quyết định can thiệp phẫu thuật đúng lúc sẽ giúp bàn tay của trẻ phục hồi hoàn toàn chức năng vận động tự nhiên.