Ngón chân út bị sưng đau: Nguyên nhân phổ biến và cách xử trí

Ngón chân út bị sưng đau là gì?

Hiện tượng ngón chân út bị sưng đau là phản ứng viêm hoặc tổn thương thực thể xảy ra tại xương, khớp liên đốt, dây chằng, bao hoạt dịch hoặc mô mềm bao quanh ngón chân thứ năm. Biểu hiện lâm sàng có thể dao động từ cảm giác ê ẩm nhẹ khi mang giày chật cho đến tình trạng sưng phù căng bóng, bầm tím, tấy đỏ và đau chói khiến người bệnh không thể tì bàn chân xuống sàn. Do cấu tạo ngón út tương đối mảnh mai nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ điểm tựa giữ thăng bằng ngoài của vòm bàn chân, mọi tổn thương tại ngón này đều làm thay đổi dáng đi tự nhiên, gián tiếp ảnh hưởng đến khớp cổ chân, khớp gối và cột sống thắt lưng nếu không được quan tâm chăm sóc đúng mức.

Chấn thương do va đập và gãy xương ngón chân út

Ngón chân út nằm ở rìa ngoài bàn chân nên rất dễ chịu lực va đập trực tiếp vào cạnh giường, góc tủ hay các vật cứng khi di chuyển. Lực tác động này có thể gây đụng dập mô mềm, bong gân khớp liên đốt hoặc gãy xương kín mà người bệnh không để ý.

Khi bị chấn thương, mao mạch tại chỗ bị tổn thương dẫn đến hiện tượng thoát dịch và tụ máu, biểu hiện qua vết bầm tím, sưng nề và đau chói khi chạm vào. Trường hợp gãy xương ngón chân út thường đi kèm cảm giác lạo xạo xương, sưng to nhanh chóng và người bệnh khó có thể chịu lực bàn chân để đứng vững. Việc chẩn đoán gãy xương cần dựa trên phim chụp X-quang chuyên khoa.

Bệnh gút và các bệnh lý viêm khớp liên quan

Nhiều bệnh lý khớp viêm toàn thân có thể biểu hiện triệu chứng đầu tiên hoặc phối hợp tại ngón chân út. Điển hình là bệnh gút, xảy ra khi nồng độ acid uric trong máu tăng cao kéo dài dẫn đến lắng đọng tinh thể muối urat tại bao hoạt dịch và sụn khớp. Khớp ngón chân út khi đó sẽ sưng phồng, da đỏ rực, nóng rát và đau nhức dữ dội, cơn đau thường bùng phát về đêm.

Ngoài ra, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp vảy nến hoặc viêm thoái hóa khớp ngón chân cũng gây sưng đau âm ỉ kèm theo cứng khớp vào buổi sáng. Tình trạng viêm khớp mạn tính nếu không được kiểm soát có thể gây dính khớp, biến dạng trục ngón và làm suy giảm chức năng đi lại của bàn chân.

Tác động từ giày dép chật và biến dạng bao hoạt dịch ngón chân

Thói quen mang giày bít mũi, giày cao gót hoặc giày bảo hộ quá chật tạo áp lực ép liên tục lên rìa ngoài ngón chân út. Tình trạng tì đè kéo dài khiến bao hoạt dịch tại khớp bàn ngón chân út bị viêm mạn tính, sưng đỏ và tạo thành nốt chai sần gồ lên ở cạnh ngoài ngón chân, thường được gọi là biến dạng bunionette hay mắt cá chân thợ may.

Bên cạnh đó, việc cọ xát cơ học thường xuyên còn gây viêm kẽ ngón, mụn nước hoặc chai chân sâu gây đau nhức mỗi khi bước đi. Nếu có thêm vết trầy xước kết hợp vệ sinh bàn chân chưa tốt, vi khuẩn có thể xâm nhập gây viêm mô tế bào ngón chân út, biểu hiện qua vùng sưng lan tỏa kèm cảm giác đau nhức nhối.

Biện pháp chăm sóc ban đầu và hỗ trợ phục hồi ngón chân

Trong giai đoạn đầu khi ngón chân út mới bị đau sau va chạm nhẹ, người bệnh có thể áp dụng nguyên tắc nghỉ ngơi, hạn chế đi lại và kê cao bàn chân hơn mức tim khi nằm để giảm ứ trệ dịch tuần hoàn. Có thể bọc đá lạnh trong khăn mềm để chườm nhẹ lên vùng sưng trong khoảng 15 phút mỗi lần giúp co mạch và xoa dịu cảm giác đau.

Nếu nghi ngờ bong gân hoặc nứt xương nhẹ, nhân viên y tế có thể hướng dẫn kỹ thuật cố định ngón chân út vào ngón áp út bằng băng dán y tế để làm điểm tựa nâng đỡ. Tuyệt đối không tự ý nắn bóp, bẻ ngón chân hoặc đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc vì rất dễ gây lệch xương thứ phát hoặc nhiễm trùng mô hạt.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chườm mát và nghỉ ngơi tại nhà chỉ áp dụng cho chấn thương nhẹ không di lệch. Người bệnh không tự ý mua thuốc giảm đau chống viêm uống kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, đặc biệt với người có tiền sử đau dạ dày, suy thận hoặc bệnh tim mạch. Cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện sốt, sưng lan lên mu bàn chân hoặc ngón chân tím tái mất cảm giác.

Tóm tắt

Tình trạng sưng đau ở ngón chân út có thể xuất phát từ va đập cơ học thông thường hoặc là cảnh báo sớm của các bệnh lý xương khớp chuyển hóa. Việc chủ động áp dụng các bước chăm sóc ban đầu đúng cách, kết hợp thăm khám chuyên khoa khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo tồn cấu trúc vận động bàn chân và ngăn ngừa các biến chứng lâu dài.