Ngoại tâm thu thất và những điều cần biết về chứng loạn nhịp tim

Ngoại tâm thu thất là gì?

Ngoại tâm thu thất là hiện tượng một nhịp tim xuất hiện sớm hơn bình thường, bắt nguồn từ mạng lưới dẫn truyền hoặc cơ tim ở vùng tâm thất thay vì nút xoang nhĩ vốn là bộ máy phát nhịp tự nhiên của cơ thể. Trong chu chuyển tim bình thường, nút xoang phát tín hiệu điện đều đặn truyền xuống tâm nhĩ rồi qua nút nhĩ thất để đến tâm thất, tạo nên sự co bóp đồng bộ giúp tống máu đi nuôi cơ thể.

Khi một tế bào cơ tim ở tâm thất bị kích thích quá mức, nó sẽ tự động phát ra một xung điện trước thời điểm tín hiệu từ nút xoang truyền tới. Sự co bóp sớm này khiến tâm thất tống ra lượng máu ít hơn bình thường, ngay sau đó là một khoảng nghỉ kéo dài gọi là khoảng nghỉ bù. Khi nhịp tiếp theo của nút xoang xuất hiện, tâm thất đã đổ đầy nhiều máu hơn và co bóp mạnh hơn, tạo nên cảm giác tim giật mạnh hoặc hẫng một nhịp mà người bệnh thường cảm nhận được. Hiện tượng này có thể xảy ra thưa thớt vài lần một ngày hoặc xuất hiện thành chuỗi liên tục tùy theo cơ địa và nguyên nhân.

Biểu hiện và triệu chứng thường gặp của ngoại tâm thu thất

Người gặp phải ngoại tâm thu thất thường miêu tả cảm giác giống như tim bị lỡ mất một nhịp, sau đó là một nhịp đập rất mạnh bồi thêm vào. Cảm giác này xuất hiện do ổ phát nhịp bất thường ở tâm thất phát tín hiệu sớm hơn chu kỳ bình thường, khiến tim co bóp khi chưa đủ lượng máu đổ về, tiếp theo là khoảng nghỉ bù trước khi nhịp tim tiếp theo đập mạnh hơn để tống lượng máu tích tụ.

Ngoài cảm giác hụt hẫng hay nhói nhẹ thoáng qua ở vùng ngực, một số người có thể cảm thấy bồn chồn, hồi hộp trống ngực từng cơn, vướng ở cổ họng hoặc chóng mặt nhẹ. Những cảm nhận này thường rõ rệt nhất khi cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi, thư giãn vào ban đêm hoặc trong không gian yên tĩnh. Ngược lại, có không ít trường hợp hoàn toàn không có cảm giác gì và chỉ tình cờ phát hiện khi đo điện tâm đồ định kỳ.

Nguyên nhân và yếu tố kích hoạt ngoại tâm thu thất

Ngoại tâm thu thất có thể khởi phát từ nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm cả những thay đổi sinh lý tạm thời lẫn các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Ở những người có trái tim khỏe mạnh, tình trạng này thường liên quan đến lối sống như căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, làm việc quá sức hoặc sử dụng nhiều chất kích thích như cà phê, trà đậm, thuốc lá và rượu bia.

Bên cạnh đó, sự mất cân bằng các chất điện giải trong máu như kali hoặc magie cũng là yếu tố thuận lợi làm cơ tim trở nên nhạy cảm hơn. Ở nhóm bệnh lý, ngoại tâm thu thất thường xuất hiện trên nền người bệnh có tăng huyết áp lâu năm, thiếu máu cơ tim cục bộ, viêm cơ tim, suy tim, bệnh cơ tim phì đại hoặc di chứng sau nhồi máu cơ tim. Việc xác định đúng bối cảnh xuất hiện giúp bác sĩ đưa ra đánh giá chính xác về tính chất của từng trường hợp.

Mức độ ảnh hưởng và nguy cơ của ngoại tâm thu thất

Mức độ nguy hiểm của ngoại tâm thu thất phụ thuộc rất lớn vào tần suất xuất hiện, hình thái nhịp tim và tình trạng cấu trúc cơ tim của từng cá nhân. Đối với người có quả tim bình thường, ngoại tâm thu thất xuất hiện đơn độc với số lượng ít trong ngày thường được coi là lành tính và không làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch nguy hiểm.

Tuy nhiên, ngoại tâm thu thất sẽ trở nên đáng lo ngại nếu xuất hiện dày đặc, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số nhịp đập mỗi ngày hoặc đi thành từng chùm liên tiếp. Đặc biệt ở những bệnh nhân đã có sẵn sẹo cơ tim sau nhồi máu hoặc giảm chức năng co bóp thất trái, các ổ ngoại tâm thu phức tạp có thể làm suy giảm thêm chức năng tim hoặc làm tăng nguy cơ tiến triển thành các rối loạn nhịp thất nghiêm trọng hơn. Do đó, việc xác định người bệnh có bệnh tim thực tổn hay không là yếu tố then chốt để phân tầng rủi ro.

Phương pháp chẩn đoán và thăm dò ngoại tâm thu thất

Để đánh giá đầy đủ tình trạng ngoại tâm thu thất, bác sĩ chuyên khoa tim mạch thường kết hợp hỏi kỹ bệnh sử và chỉ định một số thăm dò cận lâm sàng chuyên biệt. Điện tâm đồ tiêu chuẩn 12 chuyển đạo là phương pháp đầu tay giúp ghi nhận hình dạng sóng điện thế bất thường tại thời điểm đo và xác định vị trí ổ phát nhịp trong tâm thất.

Trong trường hợp các cơn nhịp tim bất thường chỉ xuất hiện ngắt quãng, máy ghi điện tâm đồ liên tục hay còn gọi là Holter điện tâm đồ 24 đến 48 giờ sẽ được sử dụng để đếm tổng số lượng nhịp ngoại tâm thu trong ngày và theo dõi quy luật xuất hiện của chúng. Ngoài ra, siêu âm tim Doppler màu đóng vai trò cực kỳ quan trọng giúp khảo sát cấu trúc buồng tim, chức năng bơm máu và phát hiện sớm các bệnh van tim hay bệnh cơ tim kèm theo. Trong một số tình huống cần thiết, nghiệm pháp gắng sức hoặc chụp cộng hưởng từ tim có thể được cân nhắc bổ sung.

Phương pháp chăm sóc và điều trị ngoại tâm thu thất

Chiến lược kiểm soát ngoại tâm thu thất luôn được cá thể hóa dựa trên triệu chứng và mức độ nguy cơ của từng người bệnh. Đối với đa số các trường hợp ngoại tâm thu lành tính, ưu tiên hàng đầu là điều chỉnh lối sống, giảm áp lực công việc, ngủ đủ giấc và kiêng hoàn toàn các chất kích thích gây hưng phấn hệ thần kinh tim mạch.

Khi các triệu chứng hồi hộp gây khó chịu nhiều hoặc ngoại tâm thu thất có số lượng lớn đe dọa suy giảm chức năng tim, bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định các nhóm thuốc điều hòa nhịp tim phù hợp. Với những trường hợp không đáp ứng tốt với thuốc hoặc có ổ phát nhịp khu trú rõ ràng gây rối loạn chức năng thất trái, phương pháp can thiệp triệt đốt ổ loạn nhịp bằng năng lượng sóng có tần số radio thông qua ống thông có thể được xem xét nhằm loại bỏ nguồn phát nhịp bất thường. Mọi can thiệp đều đòi hỏi chỉ định chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và nâng cao hiểu biết y khoa cơ bản, hoàn toàn không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các thuốc chống loạn nhịp tim, thuốc an thần hoặc tự ý ngừng, thay đổi liều lượng thuốc đang dùng khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Việc sử dụng sai thuốc điều hòa nhịp tim có thể dẫn đến những rối loạn nhịp nguy hiểm hơn. Khi có biểu hiện bất thường kéo dài, người bệnh cần đến các cơ sở y tế có chuyên khoa tim mạch để được thăm khám toàn diện.

Tóm tắt

Ngoại tâm thu thất là một hiện tượng rối loạn nhịp tim tương đối phổ biến và phần lớn trường hợp lành tính không đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan khi xuất hiện các cảm giác bất thường ở lồng ngực. Việc chủ động đi khám chuyên khoa tim mạch, tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ và duy trì lối sống điều độ chính là giải pháp bền vững nhất để bảo vệ sức khỏe trái tim.