Ngộ độc thực phẩm ở bà bầu: Dấu hiệu và cách xử lý

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Ngộ độc thực phẩm ở phụ nữ mang thai là một tình trạng cấp tính đòi hỏi sự chú ý đặc biệt vì có thể tác động trực tiếp đến sức khỏe của mẹ lẫn sự an toàn của thai nhi. Khi mang thai, những thay đổi nội tiết tố và hệ thống miễn dịch tự nhiên khiến cơ thể người mẹ trở nên nhạy cảm hơn trước các loại vi khuẩn, virus và độc tố có trong thức ăn không đảm bảo vệ sinh.

Việc nhận biết chính xác dấu hiệu nhiễm độc đường tiêu hóa ngay từ giai đoạn khởi phát sẽ giúp thai phụ có hướng xử trí ban đầu đúng đắn, tránh nguy cơ mất nước và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Bài viết dưới đây tổng hợp các biểu hiện điển hình của ngộ độc thực phẩm trong thai kỳ, các bước sơ cứu an toàn tại nhà và những thời điểm cảnh báo cần đưa thai phụ đến bệnh viện ngay lập tức.

Ngộ độc thực phẩm ở bà bầu là gì?

Ngộ độc thực phẩm khi mang thai xảy ra khi người mẹ vô tình ăn hoặc uống phải các loại thực phẩm, nguồn nước bị ô nhiễm bởi vi sinh vật gây bệnh như vi khuẩn Salmonella, Listeria monocytogenes, vi khuẩn E. coli, vi nấm hoặc độc tố do chúng tiết ra. Bình thường, hệ miễn dịch đường ruột có thể chống đỡ một phần tác nhân gây hại, nhưng trong thai kỳ, sức đề kháng toàn thân giảm xuống để phôi thai không bị đào thải, vô tình tạo điều kiện cho vi khuẩn dễ dàng nhân lên và gây bệnh. Ngộ độc thực phẩm không đơn thuần là một đợt rối loạn tiêu hóa thông thường; nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng nôn trớ và tiêu chảy kéo dài sẽ dẫn tới mất nước, rối loạn điện giải nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu tới tuần hoàn tử cung – bánh nhau và đe dọa sự sống của thai nhi.

Dấu hiệu nhận biết ngộ độc thực phẩm ở phụ nữ mang thai

Khi bị ngộ độc thực phẩm, phụ nữ mang thai thường xuất hiện các biểu hiện rối loạn tiêu hóa cấp tính sau khi ăn phải thức ăn nhiễm khuẩn từ vài giờ đến vài ngày. Dấu hiệu phổ biến nhất bao gồm buồn nôn dữ dội, nôn mửa liên tục kèm theo cảm giác cồn cào khó chịu ở vùng thượng vị. Đi cùng với đó là những cơn đau quặn bụng từng cơn quanh rốn, tiêu chảy nhiều lần trong ngày khiến phân lỏng toàn nước hoặc có nhầy nhớt. Ngoài ra, thai phụ có thể cảm thấy ớn lạnh, sốt nhẹ hoặc sốt cao, đau nhức toàn thân, mệt lả và khô môi do cơ thể bắt đầu mất nước nhanh chóng. Một số trường hợp nhiễm khuẩn đặc thù có thể khởi phát bằng triệu chứng tương tự cảm cúm như đau đầu, đau cơ trước khi các dấu hiệu tiêu hóa xuất hiện rõ ràng. Việc phân biệt ngộ độc với ốm nghén là rất cần thiết, bởi ngộ độc thường đi kèm tiêu chảy, sốt và khởi phát đột ngột sau bữa ăn.

Nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe của mẹ và thai nhi

Thời kỳ mang thai là giai đoạn hệ thống miễn dịch tự nhiên của người phụ nữ suy giảm sinh lý nhằm giúp cơ thể thích nghi với sự phát triển của thai nhi. Điều này khiến thai phụ nhạy cảm hơn trước các vi sinh vật gây hại trong thực phẩm như vi khuẩn Listeria monocytogenes, Salmonella, vi khuẩn E. coli hay vi nấm độc. Ngộ độc thực phẩm không chỉ làm mẹ kiệt sức vì mất nước và mất chất điện giải mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi. Mất nước nghiêm trọng có thể làm giảm lượng máu nuôi dưỡng bánh nhau, gây suy tuần hoàn rau thai và kích thích các cơn co thắt tử cung bất thường dẫn đến nguy cơ dọa sảy thai hoặc sinh non. Nghiêm trọng hơn, một số loại vi khuẩn có khả năng xuyên qua hàng rào nhau thai, xâm nhập vào thai nhi gây nhiễm trùng huyết, viêm màng não sơ sinh hoặc tổn thương cơ quan vĩnh viễn. Do đó, phụ nữ mang thai không bao giờ được chủ quan trước bất kỳ dấu hiệu ngộ độc thực phẩm nào.

Hướng dẫn xử trí ban đầu an toàn tại nhà cho thai phụ

Khi nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm ở mức độ nhẹ và chưa thể đến bệnh viện ngay lập tức, thai phụ cần được nghỉ ngơi tại không gian thoáng mát và ưu tiên hàng đầu là bù nước, bù điện giải. Việc nôn ói và tiêu chảy liên tục lấy đi lượng lớn chất lỏng cùng muối khoáng trong cơ thể, do đó mẹ bầu nên uống từng ngụm nhỏ dung dịch oresol được pha chính xác theo tỷ lệ ghi trên bao bì sản phẩm. Nếu không có sẵn oresol, có thể tạm thời thay thế bằng nước đun sôi để nguội, nước cháo gạo rang loãng pha chút muối hoặc nước dừa tươi. Tuyệt đối không uống dồn dập lượng nước lớn một lúc vì rất dễ kích thích dạ dày gây nôn tháo ngược trở lại. Trong giai đoạn bụng dạ còn nhạy cảm, không nên ép thai phụ ăn đồ đặc, nhiều dầu mỡ hay sữa chua, sữa tươi. Khi cơn nôn đã tạm lắng, có thể ăn từng thìa cháo hoa loãng nấu cùng chút muối trắng để phục hồi niêm mạc ruột non và cung cấp năng lượng nhẹ nhàng cho cơ thể.

Các triệu chứng nguy hiểm cần đến cơ sở y tế ngay lập tức

Mặc dù có thể xử lý bù nước bước đầu tại nhà, thai phụ bị ngộ độc thực phẩm cần được đưa đến cơ sở y tế hoặc khoa sản gần nhất khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Nếu tình trạng nôn mửa diễn ra liên tục khiến mẹ bầu không thể giữ lại bất kỳ ngụm nước nào trong vòng nhiều giờ, cơ thể sẽ suy kiệt rất nhanh. Cần đi khám cấp cứu ngay khi xuất hiện sốt cao trên 38,5 độ C, rét run, phân có lẫn máu tươi hoặc chất nhầy màu đen, đau bụng dữ dội từng cơn không dứt. Đặc biệt, các dấu hiệu mất nước nặng như mắt trũng sâu, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu, hoa mắt, chóng mặt khi ngồi dậy, nhịp tim đập nhanh cần được can thiệp truyền dịch tĩnh mạch khẩn cấp. Ngoài ra, nếu phát hiện thai nhi giảm cử động, bụng dưới xuất hiện các cơn gò cứng hoặc có hiện tượng ra máu âm đạo, thai phụ phải nhập viện ngay lập tức để bác sĩ sản khoa siêu âm đánh giá tim thai và tình trạng bánh nhau.

Biện pháp ăn uống an toàn giúp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm

Phòng ngừa ngộ độc thực phẩm luôn là giải pháp bảo vệ sức khỏe mẹ và bé hữu hiệu nhất trong suốt chín tháng thai kỳ. Phụ nữ mang thai cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín uống sôi, không tiêu thụ các loại thực phẩm tươi sống hoặc tái như gỏi cá, sushi, thịt bò tái, trứng lòng đào. Cần tránh xa các sản phẩm sữa chưa tiệt trùng, phô mai mềm làm từ sữa tươi không qua thanh trùng vì đây là môi trường sống quen thuộc của vi khuẩn Listeria. Trong chế biến tại gia đình, thớt và dao dùng để cắt thịt cá sống phải được tách biệt hoàn toàn với thớt dùng cho thực phẩm chín hoặc rau củ ăn liền. Thức ăn đã chế biến xong nên dùng ngay khi còn ấm; nếu thừa phải đậy kín bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh và hâm nóng sôi kỹ lại trước khi ăn lần sau. Luôn rửa sạch tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi tiếp xúc với thực phẩm tươi sống.

Lưu ý an toàn

Mọi hướng dẫn xử trí ngộ độc thực phẩm tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ tạm thời trong lúc theo dõi. Thai phụ tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm co thắt cơ trơn hay thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa phụ sản hoặc tiêu hóa. Nếu triệu chứng không giảm hoặc có dấu hiệu mệt lả, phải liên hệ cơ sở y tế ngay.

Tóm tắt

Ngộ độc thực phẩm khi mang thai đòi hỏi sự cảnh giác cao độ và xử lý thận trọng để bảo vệ mẹ cùng thai nhi. Chủ động nhận biết sớm các triệu chứng đường tiêu hóa, thực hiện bù nước đúng cách và đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa phụ sản kịp thời là chìa khóa giúp thai kỳ luôn khỏe mạnh và an toàn.