Nghiệm pháp Valsalva là gì và khi nào cần thực hiện

Nghiệm pháp Valsalva là gì?

Nghiệm pháp Valsalva được đặt theo tên của bác sĩ phẫu thuật người Ý Antonio Maria Valsalva. Về bản chất, đây là thao tác tăng áp lực nội lồng ngực bằng cách hít vào sâu, sau đó gắng sức thở ra thật mạnh nhưng giữ cho miệng đóng chặt và kẹp chặt hai lỗ mũi trong khoảng mười đến măm mươi giây.

Khi áp lực trong lồng ngực tăng cao, lưu lượng máu trở về tim bị cản trở tạm thời, dẫn đến sự biến đổi sinh lý về huyết áp và tần số nhịp tim. Ngay sau khi giải phóng áp lực, cơ thể sẽ tự điều chỉnh thông qua phản xạ thần kinh phế vị. Chính cơ chế tự điều hòa này giúp các bác sĩ chuyên khoa tim mạch và chuyên khoa thần kinh kiểm tra tính vẹn toàn của hệ thần kinh thực vật, phát hiện các bất thường về nhịp tim hoặc đánh giá hoạt động của vòi nhĩ trong chuyên khoa tai mũi họng.

Cơ chế sinh lý của nghiệm pháp Valsalva đối với cơ thể

Quá trình thực hiện nghiệm pháp Valsalva diễn ra qua bốn giai đoạn sinh lý rõ rệt. Ở giai đoạn đầu tiên, việc gia tăng áp lực trong lồng ngực khiến huyết áp tăng nhẹ tức thì do máu bị ép từ phổi vào tim. Ngay sau đó, ở giai đoạn hai, lượng máu trở về tim giảm xuống làm thể tích tâm thu tụt giảm, kéo theo huyết áp giảm và nhịp tim tăng lên nhằm bù đắp.

Đến giai đoạn ba, khi bắt đầu thả lỏng và ngừng thở ra cưỡng ép, áp lực lồng ngực giảm đột ngột khiến huyết áp tiếp tục giảm nhẹ trong thời gian ngắn. Cuối cùng, ở giai đoạn bốn, máu ồ ạt chảy về tim làm thể tích tâm thu tăng vọt, huyết áp vọt lên cao hơn mức bình thường và kích thích dây thần kinh phế vị làm nhịp tim chậm lại đáng kể. Sự biến thiên tuần hoàn này cung cấp dữ liệu phản ánh mức độ đáp ứng của tim và các thụ thể áp lực phản xạ.

Các chỉ định y khoa phổ biến của nghiệm pháp Valsalva

Trong lâm sàng, nghiệm pháp Valsalva được ứng dụng với nhiều mục đích chẩn đoán và hỗ trợ điều trị khác nhau. Trong chuyên khoa tim mạch, kỹ thuật này được sử dụng để hỗ trợ cắt cơn tim nhanh trên thất do re-entry ở nút nhĩ thất hoặc đường phụ. Khi kích thích dây thần kinh phế vị, nghiệm pháp làm chậm dẫn truyền qua nút nhĩ thất, từ đó có thể chuyển nhịp tim về nhịp xoang bình thường.

Bên cạnh đó, nghiệm pháp còn được dùng để đánh giá mức độ suy tim, phân biệt các tiếng thổi ở tim như trong bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn hay hẹp van động mạch chủ. Trong chuyên khoa tai mũi họng, động tác này giúp mở vòi nhĩ để cân bằng áp lực hai bên màng nhĩ khi bị ù tai hoặc khi thay đổi áp suất đột ngột do đi máy bay, lặn biển. Ngoài ra, nghiệm pháp cũng được kết hợp trong siêu âm Doppler để phát hiện luồng thông phải sang trái ở tim hoặc tình trạng suy van tĩnh mạch.

Quy trình thực hiện nghiệm pháp Valsalva đúng kỹ thuật

Việc thực hiện nghiệm pháp Valsalva cần tuân thủ đúng các bước kỹ thuật để đảm bảo tính chính xác và an toàn. Người bệnh thường được hướng dẫn ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái. Bác sĩ sẽ yêu cầu người bệnh hít một hơi sâu, sau đó bịt mũi, đóng miệng và rặn thở ra thật mạnh giống như động tác rặn khi đi đại tiện. Trong môi trường y tế chuyên sâu, người bệnh có thể được thổi vào một ống thổi kết nối với áp kế nhằm duy trì áp lực khoảng bốn mươi milimét thủy ngân trong khoảng mười đến măm mươi giây.

Sau khi kết thúc thời gian rặn, người bệnh được thả lỏng hoàn toàn và thở lại bình thường. Trong suốt quá trình này, các thiết bị y tế như máy đo huyết áp liên tục và máy điện tâm đồ sẽ ghi nhận toàn bộ sự thay đổi về tần số tim và chỉ số huyết áp để bác sĩ phân tích kết quả.

Các trường hợp chống chỉ định và lưu ý thận trọng

Mặc dù là một nghiệm pháp không xâm lấn, thao tác Valsalva làm gia tăng áp lực nội lồng ngực, áp lực nội sọ và áp lực trong nhãn cầu một cách đột ngột. Do đó, nghiệm pháp chống chỉ định ở những người mắc bệnh lý võng mạc nghiêm trọng, tăng nhãn áp hoặc mới phẫu thuật mắt vì có thể gây tổn thương cấu trúc nhãn cầu.

Ngoài ra, những bệnh nhân có tiền sử xuất huyết não, phình động mạch, nhồi máu cơ tim cấp hoặc nhồi máu brain cũng không nên thực hiện nghiệm pháp này nếu không có sự giám sát trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Việc tự ý rặn quá mạnh hoặc kéo dài quá lâu có thể dẫn đến choáng váng, ngất xỉu do tụt huyết áp kéo dài hoặc làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch. Người bệnh cần thảo luận kỹ với nhân viên y tế trước khi tiến hành.

Lưu ý an toàn

Nghiệm pháp Valsalva chỉ nên được thực hiện dưới sự chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng kỹ thuật này tại nhà để xử lý các triệu chứng nhịp tim nhanh hay rặn quá sức khi không biết rõ tình trạng sức khỏe bản thân. Nếu xuất hiện các dấu hiệu lo ngại như đau ngực, khó thở nghiêm trọng, hoa mắt hoặc choáng váng trong và sau khi thực hiện, người bệnh cần dừng lại ngay và báo cho bác sĩ để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Nghiệm pháp Valsalva là công cụ thăm dò sinh lý hiệu quả giúp đánh giá chức năng tim mạch, hệ thần kinh thực vật và vòi nhĩ. Hiểu đúng mục đích và quy trình thực hiện sẽ giúp người bệnh phối hợp tốt với nhân viên y tế, đảm bảo quá trình chẩn đoán diễn ra an toàn và chính xác.