Nghẹt một bên mũi kéo dài cảnh báo nguy cơ bệnh gì và khi nào cần khám

Nghẹt một bên mũi kéo dài là gì?

Nghẹt một bên mũi kéo dài được định nghĩa là tình trạng tắc nghẽn luồng khí qua một bên lỗ mũi diễn ra liên tục, cố định và kéo dài trên ba tuần mà không có xu hướng tự phục hồi. Khác với hiện tượng nghẹt mũi luân phiên sinh lý, nghẹt một bên cố định phản ánh sự hiện diện của một vật cản cơ học hoặc tổn thương khu trú nằm sâu trong khoang mũi một bên.

Khoang mũi có cấu trúc giải phẫu phức tạp, liên kết chặt chẽ với hệ thống xoang cạnh mũi, hốc mắt, vòm họng và sàn sọ. Khi một bên mũi bị bít tắc kéo dài, chức năng sưởi ấm, làm ẩm và lọc sạch không khí bị suy giảm nghiêm trọng. Đồng thời, sự ứ đọng dịch tiết tại các ngách xoang sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm phát triển, dẫn đến viêm nhiễm thứ phát và làm tăng nguy cơ tổn thương các cấu trúc giải phẫu lân cận nếu nguyên nhân gốc rễ không được xử trí kịp thời.

Bất thường cấu trúc giải phẫu vách ngăn và cuốn mũi

Cấu trúc giải phẫu của hốc mũi có thể bị biến đổi do bẩm sinh hoặc chấn thương trong sinh hoạt. Điển hình nhất là tình trạng lệch vách ngăn mũi, khiến một bên khoang thở bị hẹp đáng kể, luồng không khí lưu thông khó khăn. Đi kèm với lệch vách ngăn thường là hiện tượng phì đại cuốn mũi bù trừ ở bên đối diện hoặc chính bên bị chèn ép, dẫn đến tình trạng tắc nghẽn đường thở cục bộ một bên kéo dài dai dẳng.

Bên cạnh đó, các chấn thương vùng mặt làm gãy xương chính mũi hoặc xẹp van mũi cũng có thể cản trở luồng khí qua một bên lỗ mũi. Với nhóm nguyên nhân này, người bệnh thường cảm thấy nghẹt thở cố định một bên, mức độ tắc nghẽn không thay đổi nhiều theo thời gian và ít khi đáp ứng với các loại thuốc xịt thông mũi thông thường.

Viêm xoang do nấm và viêm xoang nguồn gốc do răng

Viêm mũi xoang thông thường do virus hay vi khuẩn thường gây triệu chứng đều ở cả hai bên hốc mũi. Tuy nhiên, khi tình trạng nghẹt mũi và chảy dịch chỉ xuất hiện đơn độc một bên, bác sĩ thường nghĩ đến bệnh viêm xoang do nấm hoặc viêm xoang bắt nguồn từ bệnh lý răng hàm mặt.

Viêm xoang do nấm thường phát triển âm thầm trong xoang hàm hoặc xoang bướm, tích tụ khối bã nấm gây tắc nghẽn lỗ thông xoang và chảy dịch vàng xanh đặc quánh. Trong khi đó, các nhiễm trùng từ chân răng hàm trên ăn sâu vào đáy xoang hàm cũng gây viêm xoang một bên, kèm theo dịch mũi có mùi hôi khó chịu. Nếu không được chẩn đoán và điều trị triệt để ổ nhiễm trùng gốc, tình trạng nghẹt mũi và viêm xoang một bên sẽ tái diễn liên tục.

Polyp mũi đơn độc và u nhú đảo ngược hốc mũi

Polyp mũi là tổn thương dạng khối mềm, mọng nước, hình thành từ lớp niêm mạc mũi xoang bị viêm mạn tính thoái hóa. Khi polyp mũi phát triển kích thước lớn ở một bên hốc mũi, đặc biệt là dạng polyp mũi xoang hàm đơn độc, khối u này sẽ che lấp toàn bộ cửa sau hốc mũi, cản trở thông khí một bên rõ rệt.

Ngoài polyp lành tính, hốc mũi một bên còn có thể xuất hiện khối u nhú đảo ngược. Đây là một dạng khối u biểu mô lành tính nhưng có tính chất ăn mòn xương cục bộ và có nguy cơ tiến triển thành ác tính nếu không được phẫu thuật bóc tách triệt để. Người bệnh u nhú đảo ngược thường bị nghẹt mũi một bên tăng dần, đôi khi xì ra dịch có lẫn vệt máu tươi hoặc mủ nhầy.

Nguy cơ từ ung thư vòm họng và khối u ác tính mũi xoang

Tình trạng nghẹt mũi một bên kéo dài kèm theo các dấu hiệu bất thường là chỉ điểm quan trọng của các khối u ác tính, bao gồm ung thư vòm họng và ung thư biểu mô xoang hàm sàng. Ở giai đoạn sớm, tế bào ác tính phát triển âm thầm và biểu hiện giống hệt những bệnh lý viêm nhiễm thông thường.

Khi khối u tăng kích thước, tổn thương sẽ gây bít tắc hốc mũi một bên, làm loét niêm mạc gây chảy máu cam tái phát nhiều lần, thường là máu lờ lờ màu nước rửa thịt. Ngoài ra, khối u vùng vòm họng còn có thể chèn ép loa vòi tai gây ù tai, giảm thính lực cùng bên và xuất hiện hạch cổ cứng, không đau. Việc phát hiện sớm các khối u ác tính vùng đầu cổ có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả điều trị bảo tồn và thời gian sống còn của người bệnh.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng

Người bệnh cần chủ động đến khám tại các cơ sở chuyên khoa tai mũi họng ngay khi tình trạng nghẹt mũi một bên kéo dài quá ba tuần mà không rõ nguyên nhân. Việc thăm khám càng trở nên khẩn cấp nếu triệu chứng đi kèm với các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.

Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm chảy máu mũi một bên tái diễn, xì ra dịch mũi có mùi hôi thối, đau nhức sâu vùng hốc mắt hoặc nửa đầu, nhìn đôi, sưng nề vùng mặt, sụp mí mắt hoặc xuất hiện hạch bất thường ở vùng góc hàm và cổ. Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành nội soi tai mũi họng và chỉ định chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ khi cần thiết để đánh giá toàn diện các khoang ngóc ngách sâu trong sọ mặt.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý lạm dụng thuốc nhỏ mũi co mạch trong thời gian dài vì có thể dẫn đến viêm mũi do thuốc và làm tổn thương niêm mạc mũi dai dẳng. Không tự ý dùng các bài thuốc dân gian nhỏ vào mũi khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Khi xuất hiện triệu chứng nghẹt mũi một bên kéo dài, người bệnh cần đến bệnh viện có chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám cẩn thận.

Tóm tắt

Tình trạng nghẹt một bên mũi kéo dài không đơn thuần là phản ứng thời tiết mà có thể là dấu hiệu của nhiều tổn thương thực thể phức tạp. Việc thăm khám tai mũi họng sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân, loại trừ các bệnh lý ác tính và có phương án can thiệp thích hợp, bảo vệ chức năng hô hấp và sức khỏe tổng thể.