Nên tiêm vắc xin ngừa viêm gan A hay viêm gan B?

Vắc xin viêm gan A và B là gì?

Viêm gan A và viêm gan B là hai bệnh truyền nhiễm phổ biến ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng của gan, nhưng do hai tác nhân virus riêng biệt gây ra. Virus viêm gan A (HAV) chủ yếu lây truyền qua đường tiêu hóa, thông qua nguồn thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm mầm bệnh. Bệnh thường gây ra đợt viêm gan cấp tính, đa phần tự hồi phục và hiếm khi chuyển sang thể mạn tính, dù vẫn có khả năng gây biến chứng suy gan cấp nguy hiểm.

Ngược lại, virus viêm gan B (HBV) lây lan qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và lây truyền từ mẹ sang con. Viêm gan B có nguy cơ tiến triển thành viêm gan mạn tính, dẫn tới xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan. Vắc xin là biện pháp dự phòng chủ động, kích thích cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại từng loại virus riêng biệt. Vì vậy, miễn dịch có được từ vắc xin viêm gan A không thể chống lại virus viêm gan B và ngược lại.

Khác biệt về đường lây truyền và mức độ nguy cơ giữa viêm gan A và B

Điểm khác biệt cốt lõi giữa viêm gan A và viêm gan B nằm ở phương thức lây truyền và tiến trình bệnh. Virus viêm gan A xâm nhập vào cơ thể qua đường phân – miệng, rất dễ bùng phát thành ổ dịch tại những khu vực có điều kiện vệ sinh môi trường kém, thói quen ăn đồ sống hoặc sử dụng nguồn nước chưa qua xử lý an toàn. Hầu hết người nhiễm viêm gan A sẽ xuất hiện các triệu chứng cấp tính như sốt, mệt mỏi, vàng da, buồn nôn, sau đó hồi phục hoàn toàn và có miễn dịch bền vững.

Trong khi đó, virus viêm gan B không lây qua đường ăn uống hay tiếp xúc thông thường mà lây truyền qua đường máu, quan hệ tình dục không bảo vệ hoặc truyền từ mẹ sang con trong quá trình chuyển dạ. Mối đe dọa lớn nhất của viêm gan B là khả năng diễn tiến âm thầm trong nhiều năm mà không có biểu hiện rõ rệt, biến thành viêm gan mạn tính và dần phá hủy cấu trúc gan. Hiểu rõ sự khác biệt này giúp mỗi người nhận biết đúng các nguy cơ mình có thể đối mặt trong sinh hoạt hàng ngày.

Lý do vắc xin viêm gan A không thể thay thế cho vắc xin viêm gan B

Mỗi loại vắc xin được nghiên cứu và sản xuất với kháng nguyên đặc hiệu để kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể tương ứng. Vắc xin viêm gan A chỉ kích hoạt tạo kháng thể kháng virus viêm gan A (anti-HAV), hoàn toàn không có tác dụng bảo vệ tế bào gan trước sự xâm nhập của virus viêm gan B. Tương tự, người đã hoàn thành phác đồ tiêm vắc xin viêm gan B và có nồng độ kháng thể cao vẫn có thể mắc viêm gan A nếu ăn phải thực phẩm nhiễm virus.

Chính vì cơ chế tác động độc lập này, việc lựa chọn tiêm vắc xin viêm gan A hay viêm gan B không mang tính chất loại trừ lẫn nhau. Nếu bạn chỉ tiêm một loại, lá gan vẫn bỏ ngỏ nguy cơ trước loại virus còn lại. Trừ trường hợp người bệnh đã có sẵn kháng thể tự nhiên qua lần nhiễm trước đó hoặc đã được tiêm chủng đầy đủ từ trước, các chuyên gia y tế thường khuyến khích tiêm phòng cả hai loại để tạo màng chắn bảo vệ gan toàn diện.

Những ai nên ưu tiên tiêm vắc xin viêm gan A và viêm gan B

Tiêm phòng vắc xin viêm gan B là khuyến cáo hàng đầu cho mọi đối tượng từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cho đến người trưởng thành chưa nhiễm bệnh và chưa có kháng thể. Những nhóm đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm cao bao gồm nhân viên y tế, người có người thân trong gia đình mắc viêm gan B, người có nhiều bạn tình, người bệnh phải lọc máu định kỳ hoặc người mắc bệnh gan mạn tính.

Đối với vắc xin viêm gan A, các đối tượng được khuyến nghị ưu tiên tiêm bao gồm người thường xuyên đi công tác, du lịch đến vùng có tỷ lệ lưu hành bệnh cao, nhân viên chế biến thực phẩm, người làm việc trong môi trường chăm sóc trẻ em, người mắc các bệnh lý gan mạn tính khác và người có thói quen ăn uống bên ngoài thường xuyên. Nhìn chung, việc chủ động tiêm phòng sớm cho cả hai loại vắc xin sẽ đem lại lợi ích bảo vệ sức khỏe lâu dài cho bất kỳ ai chưa có miễn dịch.

Khả năng tiêm cùng lúc hoặc dùng vắc xin phối hợp viêm gan A và B

Y học hiện đại cho phép tiêm vắc xin phòng viêm gan A và vắc xin phòng viêm gan B cùng một thời điểm mà không làm giảm hiệu quả tạo miễn dịch hay làm tăng độc tính của vắc xin. Bác sĩ thường chỉ định tiêm tại hai vị trí giải phẫu khác nhau, chẳng hạn như cơ delta ở hai bên bắp tay.

Bên cạnh các mũi tiêm đơn lẻ, hiện nay còn có loại vắc xin phối hợp chứa cả kháng nguyên phòng viêm gan A và viêm gan B trong cùng một mũi tiêm. Loại vắc xin kết hợp này giúp giảm bớt số lần tiêm, mang lại sự thuận tiện và tiết kiệm thời gian cho người bận rộn. Phác đồ vắc xin phối hợp thường gồm nhiều mũi theo lịch hẹn cố định. Người tiêm nên tham khảo ý kiến của bác sĩ tiêm chủng để lựa chọn giữa vắc xin đơn hay vắc xin phối hợp sao cho phù hợp với độ tuổi, thể trạng và điều kiện cá nhân.

Quy trình xét nghiệm cần thiết trước khi thực hiện tiêm phòng

Trước khi tiến hành tiêm phòng, việc thực hiện một số xét nghiệm máu cơ bản là rất quan trọng để xác định chính xác tình trạng miễn dịch hiện tại. Đối với viêm gan B, người tiêm chủng cần làm xét nghiệm kháng nguyên bề mặt HBsAg để kiểm tra có đang nhiễm virus hay không, đồng thời làm xét nghiệm kháng thể anti-HBs để biết cơ thể đã có miễn dịch bảo vệ hay chưa. Nếu HBsAg dương tính, việc tiêm vắc xin sẽ không còn tác dụng phòng ngừa và người bệnh cần được chuyển sang chuyên khoa truyền nhiễm để theo dõi.

Đối với viêm gan A, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm kháng thể tổng số hoặc anti-HAV IgG nếu cần thiết, đặc biệt ở người trưởng thành từng sống tại vùng lưu hành dịch, nhằm tránh tiêm nhắc lại khi cơ thể đã có kháng thể bảo vệ tự nhiên. Các kết quả xét nghiệm này giúp nhân viên y tế đưa ra phác đồ tiêm chủng chính xác, tiết kiệm chi phí và đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho quyết định chẩn đoán hoặc chỉ định y khoa. Hiệu quả đáp ứng miễn dịch của vắc xin có thể khác nhau tùy theo cơ địa, độ tuổi và tình trạng miễn dịch của từng cá nhân. Người có tiền sử dị ứng nặng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin, phụ nữ đang mang thai hoặc người đang sốt cao, mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính cần báo ngay cho bác sĩ để được đánh giá cẩn thận trước khi tiêm. Tuyệt đối không tự ý quyết định phác đồ mà cần tuân thủ hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng.

Tóm tắt

Thay vì đắn đo nên tiêm vắc xin ngừa viêm gan A hay B, giải pháp khoa học và toàn diện nhất là tiêm phòng cả hai loại nếu bạn chưa có kháng thể bảo vệ. Mỗi loại vắc xin đảm nhận vai trò ngăn chặn một tác nhân truyền nhiễm riêng biệt. Hãy chủ động đến các cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng uy tín để làm xét nghiệm sàng lọc và nhận tư vấn phác đồ tiêm phòng phù hợp nhất cho bản thân và gia đình.