Nên làm gì khi bị sái quai hàm để xử trí an toàn và nhanh hồi phục

Sái quai hàm là gì?

Khớp thái dương hàm là một trong những khớp phức tạp và hoạt động nhiều nhất trên cơ thể người, chịu trách nhiệm kết nối xương hàm dưới với hộp sọ để thực hiện các chức năng ăn nhai, phát âm và nuốt. Khi các dây chằng, bao khớp bị giãn hoặc cơ nhai co thắt bất thường, chỏm lồi cầu của xương hàm có thể trượt quá biên độ vận động thông thường và kẹt lại ở bờ trước hõm khớp, dẫn tới hiện tượng sái quai hàm. Tình trạng này có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên mặt. Mặc dù sái quai hàm không đe dọa trực tiếp tới tính mạng nhưng gây ra sự hoảng sợ, đau đớn cấp tính và mất chức năng vận động miệng tức thì. Nếu không được đưa về đúng vị trí sớm và chăm sóc đúng cách, bao khớp sẽ bị lỏng lẻo dần, tạo điều kiện cho tình trạng trật khớp thái dương hàm tái diễn nhiều lần thành thói quen khó chữa.

Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết sái quai hàm

Sái quai hàm hay trật khớp thái dương hàm thường xảy ra đột ngột sau các động tác há miệng quá rộng như ngáp lớn, cười to, nôn ói mạnh, cắn xé đồ ăn cứng hoặc do chấn thương va đập trực tiếp vào vùng mặt. Khi lồi cầu xương hàm dưới trượt ra khỏi hõm khớp thái dương và kẹt ở phía trước, các cơ nhai sẽ co thắt dữ dội giữ chặt hàm ở tư thế lệch.

Biểu hiện điển hình của tình trạng này là người bệnh đột ngột không thể ngậm chặt miệng lại được, cằm có thể bị đẩy nhô ra trước hoặc lệch hẳn sang một bên nếu trật một bên khớp. Đi kèm với đó là cảm giác đau nhức dữ dội ở vùng trước tai, khó phát âm, nuốt khó và nước bọt chảy nhiều do miệng không thể khép kín. Nhận diện sớm các dấu hiệu này giúp định hướng xử trí đúng đắn ngay từ những phút đầu tiên.

Các bước sơ cứu an toàn tại chỗ khi bị sái quai hàm

Khi nghi ngờ bị sái quai hàm, điều quan trọng hàng đầu là người bệnh phải giữ bình tĩnh và hạn chế tối đa cử động vùng miệng. Không cố gắng gượng ép hai hàm răng khép lại, không dùng tay bẻ hoặc lắc cằm vì mọi tác động thô bạo đều có thể làm rách bao khớp hoặc tổn thương các nhánh thần kinh lân cận.

Biện pháp sơ cứu thích hợp là dùng một chiếc khăn mềm hoặc gạc băng vòng từ dưới cằm lên đỉnh đầu để nâng đỡ xương hàm dưới ở tư thế cố định nhẹ nhàng, giúp giảm bớt sức căng cho các cơ nhai. Đồng thời, có thể áp túi chườm lạnh bọc khăn sạch lên vùng khớp thái dương hàm trước tai trong khoảng mười lăm phút để giảm đau nhức và hạn chế tình trạng phù nề mô mềm xung quanh.

Quy trình nắn chỉnh chuyên khoa tại cơ sở y tế

Sau khi đã cố định tạm thời, người bệnh cần nhanh chóng di chuyển đến cơ sở y tế có phòng khám chuyên khoa răng hàm mặt hoặc khoa cấp cứu gần nhất. Việc đưa khớp thái dương hàm trở lại vị trí giải phẫu chuẩn cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn thông qua thủ thuật nắn chỉnh chuyên biệt.

Bác sĩ thường đặt ngón tay cái có quấn gạc bảo vệ lên mặt nhai của các răng hàm dưới, các ngón còn lại ôm giữ thân xương hàm, sau đó tác động lực ấn từ từ xuống dưới và đẩy nhẹ ra sau để lồi cầu vượt qua gờ khớp trượt về hõm thái dương. Trong nhiều trường hợp cơ co thắt quá mức hoặc người bệnh quá đau đớn, bác sĩ có thể chỉ định gây tê tại chỗ hoặc dùng thuốc giãn cơ để thao tác nắn diễn ra thuận lợi, giảm thiểu chấn thương mô mềm.

Chăm sóc và phòng ngừa sái quai hàm tái phát

Giai đoạn sau khi khớp hàm đã được đưa về vị trí cũ đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa tái phát. Trong khoảng hai đến ba tuần đầu, người bệnh cần tuân thủ chế độ ăn hoàn toàn bằng thức ăn mềm, lỏng như cháo, súp, sữa hoặc thức ăn xay nhuyễn để khớp không phải chịu tải lực khi nhai.

Bên cạnh đó, cần chủ động kiểm soát biên độ mở miệng. Khi ngáp hoặc hắt hơi, nên đặt lòng bàn tay dưới cằm hoặc tì cằm vào ngực để giữ miệng không mở quá rộng. Nếu bác sĩ chỉ định dùng băng cố định hàm kiểu số tám trong vài ngày đầu, người bệnh cần đeo đúng thời gian hướng dẫn. Tránh ngủ nghiêng đè ép một bên mặt và không chống cằm hay cắn móng tay để vùng khớp được nghỉ ngơi tối đa.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin hướng dẫn chỉ nhằm mục đích nâng cao nhận thức và hỗ trợ sơ cứu an toàn tại chỗ. Người bệnh tuyệt đối không làm theo các mẹo dân gian truyền miệng như bẻ hàm, vỗ mạnh vào mặt hay nhờ người không có chuyên môn nắn chỉnh hàm. Cần tránh tự ý mua thuốc giảm đau chống viêm liều cao khi chưa có sự thăm khám của bác sĩ. Nếu sau nắn chỉnh khớp vẫn còn đau nhức dai dẳng, xuất hiện tiếng lục cục khi nhai hoặc tê bì vùng cằm môi, cần tái khám ngay tại chuyên khoa răng hàm mặt.

Tóm tắt

Sái quai hàm là tình trạng cấp tính vùng mặt cần được xử trí y tế kịp thời thay vì tự can thiệp tại nhà. Việc giữ cố định cằm, chườm lạnh giảm đau và đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa răng hàm mặt sẽ giúp phục hồi khớp nhanh chóng, ngăn ngừa biến chứng giãn dây chằng hoặc trật khớp tái diễn trong tương lai.