Nên chọn cồn 70 độ hay cồn 90 độ để sát khuẩn phòng ngừa dịch bệnh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Trong các đợt dịch bệnh đường hô hấp truyền nhiễm như Covid-19 hay cúm mùa, việc sử dụng dung dịch cồn để vệ sinh tay và khử khuẩn đồ dùng là thói quen quen thuộc của mọi gia đình. Nhiều người lầm tưởng rằng nồng độ cồn càng đậm đặc thì khả năng tiêu diệt mầm bệnh sẽ càng mạnh mẽ, dẫn đến xu hướng tìm mua cồn 90 độ thay vì cồn 70 độ.
Trên thực tế, các chuyên gia y tế và dịch tễ học đều khuyến cáo cồn 70 độ mới là nồng độ chuẩn xác và mang lại hiệu quả diệt khuẩn cao nhất. Cồn 90 độ không những không diệt vi sinh vật tốt hơn mà còn bay hơi quá nhanh và tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây kích ứng da, khô nứt cũng như nguy cơ cháy nổ trong sinh hoạt gia đình.
Cồn 70 độ hay cồn 90 độ sát khuẩn là gì?
Cồn y tế dùng trong khử khuẩn phổ biến là ethanol hoặc isopropanol được pha loãng với nước cất theo những tỷ lệ thể tích xác định. Hai nồng độ thường gặp nhất trên thị trường hiện nay là cồn 70 độ và cồn 90 độ. Số độ cồn biểu thị phần trăm thể tích cồn nguyên chất có trong 100 ml dung dịch thành phẩm. Hiệu quả kháng khuẩn của cồn không tăng tịnh tiến theo nồng độ mà phụ thuộc mật thiết vào sự cân bằng giữa lượng cồn và lượng nước. Nước giúp làm chậm tốc độ bay hơi của cồn trong không khí, đồng thời mở đường cho cồn thẩm thấu qua màng tế bào của vi sinh vật để làm biến tính protein sống. Hiểu rõ sự khác biệt giữa hai loại cồn giúp người tiêu dùng lựa chọn đúng sản phẩm, bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình an toàn trong các đợt dịch bệnh.
Cơ chế diệt vi khuẩn và bất hoạt virus của ethanol y tế
Cơ chế tác động chính của ethanol là làm biến tính protein màng và phá vỡ lớp vỏ lipid bảo vệ của vi khuẩn cũng như nhiều loại virus có vỏ bọc như SARS-CoV-2. Quá trình làm đông vón và phá hủy cấu trúc protein tế bào vi sinh vật đòi hỏi phải có sự hiện diện của phân tử nước để hỗ trợ thẩm thấu qua thành tế bào. Khi chỉ có cồn nguyên chất mà thiếu nước, tốc độ thẩm thấu bị cản trở đáng kể.
Nước trong dung dịch cồn 70 độ đóng vai trò như một chất xúc tác hòa tan và làm chậm tốc độ bay hơi của ethanol tự nhiên. Nhờ có khoảng 30 phần trăm nước, cồn 70 độ duy trì thời gian tiếp xúc ẩm ướt trên bề mặt đủ lâu để thẩm thấu sâu vào bên trong màng tế bào của mầm bệnh. Khi đã lọt vào bên trong tế bào vi sinh vật, cồn làm đông vón không thuận nghịch các chuỗi protein quan trọng, dẫn đến tiêu diệt vi khuẩn và bất hoạt virus hoàn toàn.
Nhược điểm lớn khiến cồn 90 độ kém hiệu quả sát trùng ngoài da
Cồn 90 độ chứa tới 90 phần trăm thể tích là ethanol nguyên chất nên tốc độ bay hơi trong không khí diễn ra cực kỳ nhanh chóng. Khi thoa lên da hoặc lau lên mặt bàn, cồn 90 độ bốc hơi gần như tức thì, khiến thời gian tiếp xúc thực tế không đủ 30 giây để hoàn tất quá trình bất hoạt vi sinh vật gây bệnh.
Mặt khác, nồng độ cồn quá cao khiến lớp protein bề mặt ngoài cùng của vi khuẩn lập tức bị đông vón đột ngột và kết tủa thành một lớp màng bao cứng bao quanh. Lớp vỏ bọc protein đông cứng này vô tình tạo thành một lớp rào cản ngăn không cho phân tử cồn tiếp tục thấm sâu vào phần nhân tế bào chất bên trong. Sau một thời gian, vi khuẩn bên trong lớp màng vẫn có khả năng sống sót và tái hoạt động trở lại, làm suy giảm nghiêm trọng hiệu quả khử khuẩn mong muốn.
Lý do cồn 70 độ là lựa chọn tối ưu để khử khuẩn và bảo vệ da tay
Cồn 70 độ được các cơ quan y tế uy tín khuyến nghị là nồng độ tiêu chuẩn vàng để sát khuẩn tay nhanh và vệ sinh môi trường gia đình. Tỷ lệ tối ưu giữa ethanol và nước giúp dung dịch giữ được độ ẩm trên da vừa đủ trong khoảng thời gian cần thiết từ 20 đến 30 giây để vô hiệu hóa hầu hết các chủng vi sinh vật thông thường.
Bên cạnh hiệu năng diệt khuẩn vượt trội, cồn 70 độ còn an toàn hơn rất nhiều cho làn da của người sử dụng. Sử dụng cồn 90 độ trực tiếp lên tay thường xuyên sẽ làm mất nước nhanh của biểu bì, phá hủy hàng rào lipid tự nhiên của da, gây khô ráp, bong tróc, nứt nẻ và thậm chí là viêm da kích ứng. Da bị nứt nẻ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn khác xâm nhập sâu vào cơ thể. Vì vậy, cồn 70 độ vừa đảm bảo sạch khuẩn vừa hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương da tay.
Hướng dẫn sử dụng cồn sát khuẩn đúng cách và an toàn trong sinh hoạt
Để sát khuẩn tay đạt hiệu quả phòng bệnh tối đa, bạn cần lấy một lượng cồn 70 độ vừa đủ khoảng 3 đến 5 ml vào lòng bàn tay. Thực hiện xoa đều cả hai bàn tay, chú ý các kẽ ngón tay, mu bàn tay, đầu ngón tay và cổ tay theo đúng các bước vệ sinh tay thường quy. Quá trình chà xát cần duy trì liên tục cho đến khi cồn tự khô, kéo dài tối thiểu 20 đến 30 giây.
Khi sử dụng để lau chùi bề mặt các vật dụng thường xuyên chạm vào như nút bấm thang máy, bàn phím máy tính hoặc tay nắm cửa, nên dùng khăn sạch thấm đẫm cồn 70 độ rồi lau đều khắp bề mặt. Để bề mặt tự khô trong không khí nhằm bảo đảm thời gian tiếp xúc diệt khuẩn. Tuyệt đối không xịt cồn vào các thiết bị điện tử đang cắm nguồn hoặc lau gần khu vực bếp nấu có ngọn lửa trần vì ethanol rất dễ bắt cháy.
Lưu ý an toàn
Cồn y tế chỉ dùng để sát trùng ngoài da và khử khuẩn bề mặt, tuyệt đối không được uống hay dùng để súc họng. Dung dịch cồn rất dễ bắt lửa nên cần bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh xa nguồn nhiệt, bếp gas và tầm tay của trẻ nhỏ. Không sử dụng cồn để bôi lên các vết thương hở sâu hoặc vùng niêm mạc nhạy cảm như mắt, mũi, miệng vì có thể gây bỏng rát và hoại tử mô tế bào.
Tóm tắt
Cồn 70 độ là lựa chọn tối ưu, tiện lợi và an toàn hơn cho mục đích sát khuẩn tay cũng như khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc thông thường. Cồn 90 độ bay hơi quá nhanh và dễ gây kích ứng, không mang lại hiệu quả diệt vi sinh vật vượt trội hơn cồn 70 độ trong sinh hoạt hàng ngày. Việc kết hợp rửa tay bằng xà phòng cùng dung dịch sát trùng đúng nồng độ sẽ bảo vệ sức khỏe cả gia đình hiệu quả.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng cồn 70 độ để khử khuẩn bề mặt đồ vật trong nhà không?
Bạn hoàn toàn có thể dùng cồn 70 độ để lau nhanh các bề mặt tiếp xúc thường xuyên như tay nắm cửa, bàn làm việc hay điện thoại. Khi lau, nên để bề mặt ẩm ướt tự nhiên trong tối thiểu 30 giây để cồn phát huy tác dụng diệt khuẩn trước khi bay hơi hoàn toàn.
Cồn 90 độ thường được sử dụng trong những trường hợp nào?
Cồn 90 độ chỉ nên dùng khi có hướng dẫn y tế cụ thể, chẳng hạn như khử trùng dụng cụ kim loại chịu nhiệt hoặc pha chế. Không nên dùng cồn 90 độ để rửa tay hay khử khuẩn vết thương hở vì độ bay hơi quá nhanh khiến hiệu quả sát trùng giảm và dễ gây kích ứng mô.
Có thể tự pha cồn 90 độ thành cồn 70 độ tại nhà được không?
Bạn có thể pha loãng cồn 90 độ thành cồn 70 độ bằng cách dùng nước cất hoặc nước đun sôi để nguội theo tỷ lệ thể tích chuẩn. Cụ thể, hòa khoảng 78 ml cồn 90 độ với 22 ml nước cất để thu được 100 ml dung dịch cồn xấp xỉ 70 độ dùng trong sinh hoạt.
Dùng cồn sát khuẩn có thay thế hoàn toàn việc rửa tay bằng xà phòng không?
Rửa tay bằng nước sạch và xà phòng tối thiểu 20 giây là biện pháp làm sạch cơ học được ưu tiên hàng đầu, đặc biệt khi bàn tay dính bẩn rõ rệt. Cồn sát khuẩn 70 độ là giải pháp thay thế rất tiện lợi khi bạn ở ngoài đường hoặc những nơi không có sẵn bồn rửa tay.
Vì sao không được dùng cồn công nghiệp để sát khuẩn tay?
Cồn y tế là cồn ethanol biến tính dùng ngoài da hoặc cồn thực phẩm, không chứa methanol độc hại. Cồn công nghiệp chứa hàm lượng methanol cao rất nguy hiểm, có thể ngấm qua da hoặc bay hơi gây ngộ độc thị giác, ức chế thần kinh và tổn thương nội tạng nghiêm trọng nếu hít phải.
