Nhận biết nấm miệng ở trẻ sơ sinh và cách chăm sóc

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh là gì?

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh là tình trạng nhiễm trùng bề mặt niêm mạc miệng do nấm men, phổ biến nhất là chủng Candida albicans. Loài vi nấm này vốn tồn tại tự nhiên với số lượng nhỏ trong đường tiêu hóa và khoang miệng mà không gây hại. Tuy nhiên, ở giai đoạn sơ sinh, hệ thống miễn dịch của trẻ còn non nớt và hệ cân bằng vi sinh vật chưa ổn định, tạo điều kiện cho nấm phát triển quá mức.

Trẻ có thể tiếp xúc với nấm men khi sinh qua đường âm đạo của người mẹ, hoặc qua núm vú, núm ti giả và bình sữa chưa tiệt trùng kỹ. Ngoài ra, việc trẻ hoặc mẹ đang cho con bú phải dùng kháng sinh cũng làm giảm lượng lợi khuẩn bảo vệ, khiến nấm dễ dàng sinh sôi và gây tổn thương niêm mạc miệng.

Biểu hiện điển hình của nấm miệng ở trẻ sơ sinh

Dấu hiệu rõ ràng nhất của nấm miệng là sự xuất hiện của các mảng bám màu trắng đục hoặc vàng nhạt, trông tương tự váng sữa đông tụ hoặc phô mai tươi. Những mảng này mọc rải rác hoặc liên kết thành từng đám trên bề mặt lưỡi, mặt trong má, nướu răng, môi và vòm khẩu cái.

Bên cạnh mảng bám, niêm mạc xung quanh khu vực tổn thương thường ửng đỏ, sưng nhẹ và dễ bị kích ứng. Do cảm giác bỏng rát mỗi khi cọ xát, trẻ sơ sinh thường quấy khóc nhiều hơn bình thường, đặc biệt là khi ngậm núm ti mẹ hoặc bình sữa. Bé có thể ngậm rồi nhả ra ngay, bú ít hơn hoặc bỏ bú hoàn toàn. Một số trẻ có thể chảy nhiều nước bọt, miệng có mùi chua nhẹ hoặc xuất hiện đồng thời tình trạng hăm tã dạng nấm ở vùng bẹn do nấm men theo phân ra ngoài.

Cách phân biệt mảng nấm miệng và cặn sữa sinh lý

Nhiều cha mẹ thường nhầm lẫn giữa nấm miệng và cặn sữa sinh lý bám trên lưỡi sau khi bé bú. Việc phân biệt chính xác hai hiện tượng này giúp cha mẹ có hướng chăm sóc đúng đắn, tránh can thiệp thô bạo làm tổn thương miệng bé.

Cặn sữa sinh lý thường chỉ tạo thành một lớp màng mỏng màu trắng xám nằm khu trú ở phần giữa lưng lưỡi, không lan sang thành má trong, nướu hay môi. Lớp cặn sữa này rất dễ bong trôi tự nhiên hoặc lau sạch êm ái bằng gạc mềm ẩm mà không để lại vết xước. Trẻ có cặn sữa vẫn bú ngoan, không đau rát và không quấy khóc.

Ngược lại, mảng nấm miệng có kết cấu dày xốp, bám chặt vào niêm mạc và lan ra nhiều ngóc ngách trong miệng. Nếu dùng gạc cố lau hoặc cạo mạnh, mảng nấm khó bong ra, hoặc khi bong sẽ để lại bề mặt đỏ rực, trầy xước và rất dễ rỉ máu, khiến trẻ đau đớn dữ dội.

Nguyên tắc chăm sóc và vệ sinh khoang miệng cho trẻ

Khi trẻ sơ sinh bị nấm miệng, việc giữ vệ sinh khoang miệng cần được thực hiện hết sức nhẹ nhàng và cẩn trọng. Cha mẹ nên dùng gạc y tế tiệt trùng quấn quanh ngón tay trỏ, làm ẩm bằng nước muối sinh lý ấm nồng độ không phẩy chín phần trăm để làm sạch khoang miệng. Thao tác rơ miệng phải êm ái, lau nhẹ từ hai bên má, vòm họng rồi mới đến bề mặt lưỡi, tuyệt đối không chà xát mạnh.

Bên cạnh việc rơ miệng, toàn bộ bình sữa, núm ti cao su, máy hút sữa và đồ ngậm nướu cần được rửa sạch và tiệt trùng bằng nước sôi hoặc máy chuyên dụng sau mỗi lần dùng. Đối với bà mẹ cho con bú trực tiếp, cần vệ sinh núm vú sạch sẽ bằng khăn mềm và nước ấm trước cũng như sau cữ bú. Nếu mẹ có biểu hiện ngứa rát, đỏ hoặc nứt núm vú, cả mẹ và bé đều cần được bác sĩ thăm khám để điều trị đồng thời nhằm tránh lây nhiễm chéo.

Thời điểm cần đưa trẻ sơ sinh đến gặp bác sĩ

Dù nấm miệng là bệnh lành tính, phụ huynh không nên chủ quan tự theo dõi kéo dài tại nhà nếu các triệu chứng không thuyên giảm. Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi ngay khi mảng nấm lan nhanh xuống sâu vùng cuống họng, gây khó nuốt hoặc khiến trẻ từ chối bú trong nhiều cữ liên tiếp dẫn đến nguy cơ mất nước.

Các dấu hiệu cảnh báo mất nước bao gồm tã khô suốt sáu tiếng đồng hồ, mắt trũng, khóc không có nước mắt hoặc trẻ li bì mệt mỏi. Ngoài ra, nếu khoang miệng xuất hiện vết loét sâu, chảy máu tự nhiên, trẻ kèm sốt hoặc nấm miệng tái phát nhiều lần trong thời gian ngắn, việc thăm khám là bắt buộc. Bác sĩ chuyên khoa sẽ đánh giá mức độ nhiễm nấm và chỉ định thuốc kháng nấm bôi tại chỗ phù hợp và an toàn với lứa tuổi của trẻ.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng nấm, thuốc bôi dạng gel hay kháng sinh để dùng cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi. Không áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng nguy hiểm như dùng mật ong rơ lưỡi cho trẻ dưới một tuổi vì nguy cơ ngộ độc độc tố Clostridium botulinum, hoặc dùng nước cốt chanh, nước lá vì dễ gây kích ứng, bỏng rát niêm mạc. Không cạo xước các mảng trắng trong miệng trẻ. Khi sử dụng bất kỳ dung dịch rơ miệng nào, cần tuân thủ đúng hướng dẫn y tế và theo dõi sát sao phản ứng của bé.

Tóm tắt

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh tuy phổ biến nhưng cần được nhận biết sớm để chăm sóc đúng phương pháp, bảo vệ sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Việc giữ gìn vệ sinh cẩn thận, tiệt trùng đồ dùng bú sữa và đưa bé đi khám chuyên khoa kịp thời là chìa khóa giúp kiểm soát nấm men an toàn, giúp bé thoải mái bú mẹ và lớn khôn.