Năm loại đồ uống người mắc bệnh thận nên hạn chế để bảo vệ chức năng lọc

Đồ uống hại thận là gì?

Thận là cơ quan bài tiết trọng yếu chịu trách nhiệm lọc bỏ cặn bã từ quá trình chuyển hóa, điều hòa huyết áp và duy trì thể tích dịch ổn định. Khi các đơn vị lọc nephron bị tổn thương mạn tính, lưu lượng lọc cầu thận suy giảm khiến khả năng bài xuất nước và các chất hòa tan bị cản trở đáng kể. Lúc này, bất kỳ sự gia tăng đột ngột nào về lượng đường, khoáng chất hay các chất kích thích đưa vào qua đường uống đều khiến thận phải gắng sức hoạt động trong điều kiện thiếu hụt tế bào chức năng. Việc sử dụng đồ uống không phù hợp có thể kích hoạt phản ứng viêm vi mạch, làm tăng áp lực thẩm thấu và gây lắng đọng tinh thể. Do đó, kiểm soát chặt chẽ danh mục nước uống hằng ngày là nguyên tắc dinh dưỡng nền tảng nhằm giảm thiểu áp lực sinh lý và bảo tồn chức năng thận còn lại.

Nước ngọt có ga và đồ uống đóng chai nhiều đường

Nước ngọt có ga và trà đóng chai công nghiệp chứa hàm lượng đường tinh luyện rất cao, đặc biệt là siro ngô giàu fructose. Việc dung nạp nhiều fructose thúc đẩy tổng hợp axit uric trong gan, gây tăng axit uric máu và kích hoạt phản ứng viêm tại tổ chức kẽ thận. Lâu dần, tình trạng này làm tăng nguy cơ kháng insulin và đẩy nhanh xơ hóa cầu thận.

Ngoài ra, các loại nước ngọt có ga màu sẫm thường chứa phụ gia phốt pho vô cơ. Phốt pho vô cơ được hấp thu gần như hoàn toàn qua đường ruột vào máu. Khi thận suy giảm chức năng, lượng phốt pho dư thừa không được đào thải kịp thời sẽ dẫn đến tăng phốt pho máu, kích thích cường tuyến cận giáp và gây vôi hóa mạch máu.

Rượu bia và các loại đồ uống có cồn

Rượu bia tác động tiêu cực đến thận thông qua nhiều cơ chế chuyển hóa. Chất cồn gây ức chế hormone chống bài niệu vasopressin, kích thích thận bài xuất nước tiểu nhiều hơn bình thường và dẫn đến mất nước cấp tính. Tình trạng thiếu hụt thể tích tuần hoàn làm giảm lưu lượng máu tưới đến thận, từ đó gây suy giảm đột ngột tốc độ lọc cầu thận.

Bên cạnh đó, thói quen lạm dụng rượu bia thường xuyên còn làm tăng huyết áp động mạch và tổn thương vi mạch nuôi dưỡng tế bào thận. Đồ uống có cồn cũng làm tăng sinh các gốc oxy hóa tự do, cản trở đào thải axit uric và làm trầm trọng thêm tiến trình suy thận mạn.

Cà phê đậm đặc và nước tăng lực giàu caffeine

Cà phê đậm đặc và nước tăng lực chứa nồng độ caffeine rất cao cùng các hợp chất kích thích giao cảm. Caffeine gây co thắt các mạch máu ngoại vi, làm tăng nhịp tim và khiến huyết áp tăng nhanh. Với người bệnh thận, áp lực dòng máu tăng cao liên tục tại búi mao mạch cầu thận sẽ làm đẩy nhanh tổn thương thành mạch và tăng lượng protein rò rỉ vào nước tiểu.

Hơn nữa, nhiều loại nước tăng lực còn chứa lượng đường cao và khoáng chất nhân tạo không rõ liều lượng. Uống nước tăng lực khi cơ thể mệt mỏi tiềm ẩn nguy cơ co mạch thận nghiêm trọng, do đó người mắc bệnh thận nên kiêng hoàn toàn nước tăng lực và hạn chế tối đa cà phê đặc.

Nước ép trái cây và sinh tố giàu hàm lượng kali

Nước ép từ các loại quả giàu kali như chuối, cam, bơ hay lựu có thể trở thành mối nguy lớn cho người bệnh thận. Khi ép lấy nước, lượng kali hòa tan được cô đặc ở mức rất cao trong một thể tích nhỏ. Ở người bị suy giảm chức năng thận, cơ chế bài tiết ion kali qua nước tiểu bị suy yếu khiến kali nhanh chóng ứ đọng trong máu.

Tình trạng tăng kali máu có thể gây tê bì chân tay, yếu cơ và rối loạn nhịp tim nguy hiểm. Vì vậy, người mắc bệnh thận không nên uống các loại nước ép trái cây đậm đặc bừa bãi mà cần tham khảo hướng dẫn của nhân viên y tế để chọn loại quả có lượng kali thấp phù hợp.

Nước hầm xương đậm đặc và nước canh nhiều muối

Quá trình ninh hầm xương ống hoặc thịt kéo dài nhiều giờ sẽ hòa tan lượng lớn nhân purin, phốt pho và chất béo vào nước dùng. Khi cơ thể hấp thu nhiều purin, nồng độ axit uric tăng cao sẽ gia tăng áp lực lọc cho ống thận và tạo điều kiện hình thành sỏi thận urat.

Mặt khác, nước hầm xương và nước canh thường được nêm nếm nhiều muối, dẫn đến lượng natri hấp thu vượt mức cho phép. Lượng muối dư thừa gây giữ nước trong lòng mạch, làm tăng huyết áp và tăng nguy cơ phù nề ở người bệnh thận. Việc hạn chế húp nước canh đậm vị và kiêng nước hầm xương là điều cần thiết để bảo vệ thận.

Lưu ý an toàn

Nhu cầu bù dịch và giới hạn khoáng chất phụ thuộc trực tiếp vào từng giai đoạn bệnh, nồng độ creatinin huyết thanh và lượng nước tiểu hằng ngày của mỗi bệnh nhân. Người bệnh tuyệt đối không tự ý uống các loại nước lá, trà thảo mộc trôi nổi theo kinh nghiệm dân gian để thanh lọc thận, vì một số dược liệu chứa kim loại nặng có thể gây suy thận cấp. Mọi thay đổi trong chế độ ăn uống cần dựa trên tư vấn cụ thể của bác sĩ điều trị.

Tóm tắt

Việc chủ động hạn chế nước ngọt có ga, rượu bia, cà phê đặc, nước ép giàu kali và nước canh mặn là biện pháp thiết thực giúp giảm tải cho thận. Thay vào đó, người bệnh nên ưu tiên nước lọc đun sôi để nguội, uống từng ngụm nhỏ và tái khám định kỳ để theo dõi sát chức năng lọc cầu thận.