Mù màu là gì và có điều trị được không?

Mù màu là gì là gì?

Mù màu là thuật ngữ mô tả tình trạng suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng nhận thức và phân biệt màu sắc so với mắt người bình thường. Tình trạng này không đồng nghĩa với việc người bệnh chỉ nhìn thấy hai màu đen và trắng, mà thực chất phần lớn người mắc vẫn nhìn rõ hình ảnh, độ nét và chi tiết sự vật, chỉ có các kênh màu cụ thể bị trộn lẫn vào nhau.

Rối loạn sắc giác có thể chia thành hai nhóm chính gồm bẩm sinh và mắc phải. Dạng bẩm sinh xuất hiện ngay từ lúc mới sinh do bất thường gen trên nhiễm sắc thể, tiến triển ổn định suốt đời và không tự nặng lên theo tuổi tác. Ngược lại, dạng mắc phải thường khởi phát đột ngột ở một hoặc cả hai mắt sau các chấn thương, viêm nhiễm hoặc bệnh lý mạn tính của nhãn cầu và hệ thần kinh trung ương.

Cơ chế sinh lý học của chứng rối loạn sắc giác

Võng mạc mắt người bình thường có ba loại tế bào nón cảm thụ ánh sáng tương ứng với ba màu cơ bản gồm đỏ, xanh lá cây và xanh lam. Não bộ tiếp nhận tín hiệu từ các tế bào này rồi phối hợp lại để tạo nên hàng triệu sắc thái màu sắc khác nhau trong đời sống thường nhật.

Khi một hoặc nhiều loại tế bào nón bị khiếm khuyết, hoạt động yếu hoặc hoàn toàn vắng mặt, quá trình truyền dẫn tín hiệu quang học lên vỏ não thị giác sẽ bị sai lệch. Nguyên nhân phổ biến nhất là do đột biến di truyền liên kết với nhiễm sắc thể giới tính X. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể phát sinh thứ phát sau chấn thương vùng mắt, tổn thương dây thần kinh thị giác, bệnh lý thoái hóa hoàng điểm, đái tháo đường hoặc do tác dụng phụ của một số hóa chất và thuốc điều trị.

Các dạng mù màu phổ biến thường gặp trong thực tế

Rối loạn sắc giác không biểu hiện đồng nhất ở mọi cá nhân mà chia thành nhiều mức độ từ nhẹ đến nặng. Phổ biến nhất trong cộng đồng là dạng khiếm khuyết sắc giác đỏ và xanh lá, khiến người mắc gặp nhiều khó khăn khi phân tách hai gam màu này trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc khi hai sắc độ nằm cạnh nhau.

Một dạng khác ít gặp hơn là rối loạn sắc giác xanh lam và vàng, thường xảy ra ở cả nam và nữ hoặc do các bệnh lý đáy mắt mắc phải theo thời gian. Mức độ nặng nhất và hiếm gặp nhất là chứng mù màu hoàn toàn, khi người bệnh hoàn toàn không có tế bào nón chức năng và chỉ nhìn thế giới qua các sắc độ xám, đen và trắng, thường đi kèm tình trạng sợ ánh sáng chói và thị lực tổng thể suy giảm rõ rệt.

Khả năng can thiệp y khoa và các giải pháp hỗ trợ thị lực

Đối với các trường hợp rối loạn sắc giác do di truyền bẩm sinh, y học hiện nay vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu nào như thuốc uống, thuốc nhỏ hay phẫu thuật có thể tái tạo tế bào nón ở võng mạc. Liệu pháp gen đang được các nhà khoa học nghiên cứu thử nghiệm tiền lâm sàng nhưng vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi trong thực hành điều trị thường quy.

Tuy nhiên, người mắc có thể sử dụng các giải pháp hỗ trợ quang học như kính đeo mắt hoặc kính áp tròng có lớp phủ lọc màu chuyên biệt. Những loại kính này có tác dụng thay đổi độ bão hòa và độ tương phản của ánh sáng đi vào mắt, giúp người đeo phân biệt ranh giới giữa các gam màu dễ dàng hơn khi tham gia giao thông hay làm việc. Bên cạnh đó, các ứng dụng di động hỗ trợ nhận diện mã màu kỹ thuật số cũng là công cụ tiện lợi cho đời sống hàng ngày.

Khả năng phục hồi do nguyên nhân mắc phải và cách thích nghi sinh hoạt

Nếu mù màu xuất hiện thứ phát do các bệnh lý nền như đục thủy tinh thể, viêm dây thần kinh thị giác hoặc bệnh võng mạc tiểu đường, việc điều trị triệt để nguyên nhân gốc có thể giúp cải thiện một phần khả năng nhận biết màu sắc. Việc ngưng hoặc điều chỉnh các loại thuốc gây độc tế bào thần kinh thị giác dưới sự giám sát của bác sĩ cũng có thể phục hồi chức năng nhìn màu.

Trong sinh hoạt hàng ngày, người có khiếm khuyết sắc giác có thể rèn luyện các thói quen thích nghi như ghi nhớ vị trí chuẩn của đèn tín hiệu giao thông, đánh dấu nhãn mác đồ dùng cá nhân, quần áo theo ký hiệu hoặc màu chữ tương phản. Việc tham vấn bác sĩ chuyên khoa mắt định kỳ giúp theo dõi tiến triển đáy mắt và nhận được lời khuyên thấu đáo về việc chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực thị giác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo tổng quát, không thay thế cho chẩn đoán chuyên sâu từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Người đọc không nên tự ý mua các loại kính lọc màu không rõ nguồn gốc hoặc tự dùng thuốc khi chưa qua thăm khám. Nếu nhận thấy khả năng nhận diện màu sắc suy giảm đột ngột, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để kiểm tra đáy mắt và dây thần kinh thị giác.

Tóm tắt

Mù màu bẩm sinh chưa có phương pháp điều trị triệt để nhưng phần lớn người mắc vẫn có thể sinh hoạt, học tập và làm việc bình thường. Khám chuyên khoa mắt định kỳ giúp phát hiện sớm mức độ khiếm khuyết, nhận tư vấn về công cụ trợ thị và lựa chọn định hướng nghề nghiệp phù hợp.